ESMAA FETHÎ

 Qahîre – Her çendî platformên dîjîtal ji bo jinan derfetên bêhempa peyda kiribin jî ji bo beşdarî nîqaşên giştî bibin û ji bo armancên xwe parêzvaniyê bikin, di heman demê de amûrên komplekstir ji bo hedefgirtina wan pêşkêş kirine. Ji kampanyayên reşkirinê yên rêxistinkirî bigre heya weşandina daneyên kesane, teşwîqkirin û axaftina nefretê.

Rêxistinên navneteweyî yên mafên mirovan destnîşan dikin ku parêzvanên mafên jinan di nav ên herî xeternak ên tundiya dîjîtal de ne, ji ber ku platformên vîrtual her diçe jinan ji ber nerînên wan an çalakvaniya mafên mirovan hedef digrin. Ev rasterast bandorê li beşdariya wan di qada giştî de dike û gelek kes ji tirsa îstîsmara din ber bi xwe-sansurê ve dibe yan jî ji nîqaşên giştî vekişiyaye.

Li Misrê, tevgera jinan ji vê dîmenê ne dûr e, ji ber ku di çend mehên dawî de kampanyayên reşkirinê û hedefgirtina sîber li dijî çalakvan û saziyên jinan zêde bûne, digel tawanbarkirinên dubare û xirabkirina nîqaşa jinan, ji bilî belavkirina agahdariya kesane, wêneyan û hewldanên stereotîpkirina parêzvanên mafên jinan, ku pirsên li ser cewhera van kampanyayan, bandora wan li ser qada mafên mirovan û asta ku çarçoveyên qanûnî yên heyî dikarin bi wan re mijûl bibin, derdixe holê.

Ji kampanyayên takekesî ber bi hedefgirtina sîstematîk ve

Di vê çarçoveyê de, Hiyam El-Cenaînî, seroka yekîneya hiqûqî ya Weqfa Mu'ans Salêm ji bo Hêzdarkirina Jinan, li ser veguherînên di cewhera êrîşên dîjîtal ên li dijî jinan de, dijwariyên hiqûqî yên di darizandina sûcdaran de û bandorên van pratîkan li ser pêşeroja aktîvîzma jinan li Misrê nîqaş dike.

Hiyam El-Cenaînî diyar dike ku guhertina herî girîng a vê dawiyê veguherîna van êrîşan ji bûyerên takekesî bo kampanyayên sîstematîk ên ku kontrolkirina wan dijwar e.  Hiyam wiha vê yekê destnîşan dike: “Armancgirtin êdî bi rexneyan ve sînordar nîn e lê ber bi belavkirina postên înflamatuar, derketina daneyên kesane, navnîşan û hejmarên telefonê û tewra, carna, belavkirina wêneyên taybet ên ji hesabên kesane hatine girtin berdewam dike. Pratîkên ku binpêkirinên eşkere yên nepenîtiyê pêk tînin e.”

Di berdewamiya axaftina xwe de destnîşan kir ku çareserkirina van bûyeran bi awayekî qanûnî pir tevlihev e. Hiyam wiha van mijaran digire dest û dinirxîne: “Ne tenê ji ber hejmareke mezin a beşdaran di kampanyayên reşkirinê de, di heman demê de ji ber ku gelek ji wan ji bilî xwezaya navneteweyî ya sûcên sîber, xwe dispêrin hesabên sexte yan bernameyên otomatîk. Dibe ku êrîş ji derveyî welat dest pê bikin an jî bi karanîna amûrên veşartina nasnameyên bikarhêneran werin kirin ku ev yek tesbîtkirin an jî hesabpirsîna ji aliyê qanûnî ve ya berpirsiyaran dijwartir dike.”

Ew tekez dike ku jin, nemaze yên di tevgera mafên jinan de dixebitin, ji ber zêdebûna bi awayê nedîtî û berfirehbûna van êrîşan, bûne koma herî xeternak ji bo vê awayê hedefgirtinê.

Hevgirtina jinan toreke piştgiriyê ye li dijî hedefgirtinê

Bi zêdebûna berfirehiya êrîşên dîjîtal re, di nav jinan de gelek şêweyên hevgirtinê derketine holê da ku bandorên hedefgirtinê kêm bikin. Ev şêwe ji nû ve weşandina agahdariyê, dabînkirina piştgiriya hiqûqî û psîkolojîk û destpêkirina kampanyayên hevgirtinê yên kolektîf vedihewîne. Lê belê li gorî pisporan, ev hevgirtin asta windahiyên ku ji hêla van kampanyayan ve hem di asta kesane û hem jî di asta pîşeyî de hatine çêkirin, red nake.

Hiyam  piştrast dike ku jin zêdetir ji xetera hedefgirtina haydar bûne. Ev yek bûye sedema pêşxistina pergalek piştgiriya hevbeş di nav tevgera jinan de. Hiyam di berfirehiya axaftina xwe de wiha dibêje: “Têgihîştina çalakvanan a cewhera van êrîşan bersivdayîna wan ji ferdî bêhtir kolektîf kiriye. Ji ber ku hedefgirtina çalakvanek dikare bandorên li ser ên din ku di qadê de dixebitin jî bike. Hevgirtin zirarên rastîn asteng nake, ji ber ku kampanyayên reşkirinê dibin sedema windahiyên girîng ên psîkolojîk, madî û navûdeng, tewra di rewşên ku îsbatkirina zirarê di dadgehê de dijwar e. Gelek bandorên tundiya dîjîtal ne tenê bi tiştên ku li ser înternetê têne weşandin tên pîvandin, lê di heman demê de bi zexta berdewam a ku ev kampanya li ser jiyan û karê jinan dikin jî tên pîvandin.”

Ev nêrîn bi raporên UN Women re li hev dike, ku tê de tê piştrastkirin ku tundiya serhêl a li dijî jinan ne tenê bi îstîsmara devkî ve sînordar e, lê digihîje bandorên psîkolojîk û pîşeyî ku dibe ku hin jin ji ber tirsa hedefgirtina dubare hebûna xwe di qada giştî de kêm bikin an jî ji beşdarbûna nîqaşên giştî dûr bisekinin.

Di navbera zagonsazî û ewlekariya dîjîtal de

Nîqaşa li ser rûbirûbûna tundiya dîjîtal ne tenê bi cezayên qanûnî ve sînordar e, di heman demê de berfireh dibe ji bo pêşxistina qanûndanînê, zêdekirina karîgeriya sepandina qanûnê û bilindkirina hişmendiya li ser ewlehiya dîjîtal hemî rêyên yekgirtî ku nayên veqetandin.

Hiyam bawer dike ku çareserkirina êrîşên sîber ên li dijî jinan di heman demê de hewce dike ku li ser gelek eniyan bixebitin. Hiyam wiha bilêv dike: “Hin bendên Qanûna Sûcên Sîber Hejmar 175’an hinekî giştî dimînin, ku ev dikare parêzvanên mafên jinan bixwe ji rapor an dozên qanûnî yên ji bo postên ku ji bo xizmeta berjewendiya giştî têne armanc kirin, piştî ku ew ji çarçovê hatine derxistin an jî hatine tahrîfkirin, bike ku ew xeternak bin jî. Ewlehiya dîjîtal ji bo jinên ku di warê mafên mirovan de dixebitin, bi rêya parastina daneyên kesane, veqetandina hesabên taybet û giştî û sînordarkirina gihîştina agahdariya kesane ku paşê dikare di kampanyayên heqaret an şantajê de were bikar anîn, bûye pêdiviyek neçar. Ev pêşniyar li gorî pêşniyarên hejmarek rêxistinên navneteweyî yên bi mafên dîjîtal re eleqedar in ku tekez dikin ku rûbirûbûna tundiya sîber a li dijî parêzvanên mafên mirovan ên jin hewce dike ku reformên çarçoveyên qanûnî, pêşxistina mekanîzmayên lêpirsînê û pêşvebirina çanda dîjîtal werin hevgirtin, da ku hawîrdorek elektronîkî ya ewletir ji bo jinan were misoger kirin.”

Gotara stîgmayê

Kampanyayên hedefgirtina bi heqaret an êrîşên kesane rawestiyane; ew bi çêkirina stereotîpan li ser parêzvanên mafên jinan bi danîna tohmetên amade li dijî wan an jî derxistina daxuyaniyên wan ji çarçovê ve dirêj dibin. Ev nîqaş ji yek ji ramanan vediguherîne yek ji bo darizandina kesên ku wan digrin.

Ev celeb nîqaş yek ji awayên herî bibandor ên tundiya sembolîk e ji ber ku ew hewl dide ku pêbaweriyê têk bibe berî ku naverokê jî çareser bike.

Di vê çarçoveyê de, Hiyam balê dikşîne ku tiştên jin pê re rûbirû dimînin, di bingeh de hewldanek e ku her kesê ku difikire ku gotarek li ser bingeha mafan qebûl bike an jî pirsgirêkên jinan biparêze, bitirsîne. Ew rave dike ku derxistina daxuyaniyan ji çarçovê ne tenê jina ku ramanê diyar dike hedef digire, di heman demê de peyamek tirsê ji her keçek ku dibe difikire helwestek wekhev diyar bike re dişîne.

Ew tekez dike ku tevgera jinan ne li ser desteserkirina mafên komekê li ser hesabê komeke din e, lê belê li ser parastina maf û azadiyên hemûyan e. Kampanyayên reşkirinê vê gotarê bi awayekî çewt pêşkêş dikin, polarîzasyona civakî diafirînin û nefretê li hember parêzvanên mafên jinan gurtir dikin.

Zehmetiyên ku jin di xebatan de bi wan re rûbirû dimînin

Digel van kampanyayên reşkirinê, rêxistinên jinan bi pirsgirêkên din ên têkildarî tawanbarkirinên dubare yên li ser fînansekirinê re rûbirû dimînin, digel pirsên li ser kêmbûna hevgirtinê di nav tevgera jinan de. Lê belê, Hiyam tekez dike ku têgihîştina vê rewşê hewcedariya xwe bi vê yekê heye ku mirov asta zextên ku jinên ku di warê mafên mirovan de dixebitin pê re rûbirû dimînin û cewhera pirsgirêkên berhevkirî yên ku ew rojane pê re mijûl dibin, binirxîne.

Di dirêjahiya axaftina xwe de wiha rave dike: “Pirbûna krîz û pirsgirêkên ku raya giştî dagir dikin, hem di warê bala civakî de û hem jî di nav derdorên mafên mirovan de bûye sedema rewşeke qerebalixiyê. Çalakvan bi xwe ji ber ku bi berdewamî bi pêlên êrîş û krîzan re rû bi rû dimînin, ew ji warê pîskoljîk ve westandin û şewitandinê dijîn.”

Pêşeroja tevgera jinan

Hiyam tekezî li ser girîngiya domandina tevgerên jinan rola xwe û baweriya bi mijarên ku jin li ser dixebitin dê neguhere. Ew wiha tîne ziman: “Piştgiriya hevbeş di navbera çalakvanan de dê li hember dijwariyan berdewam bike. Lêbelê, rewşa heyî dijwartir bûye. Ev zext ne tenê bi kampanyayên reşkirinê an êrîşên sîber ve sînordar e, di heman demê de digihîje dozên qanûnî yên ku ji ber vegotina bijartî ya daxuyaniyan an karanîna nivîsên qanûnî yên ku dikarin bi berfirehî werin şîrove kirin derdikevin. Ev yek tenê derbirîna ramanek dike bingehek ji bo ketina nav nakokiyên qanûnî ku bandorên wan dikarin bi salan bidomin, tewra di dozên ku bi cezayên taloqkirî diqedin.”

Tevî van dijwariyan, Hiyam diyar dike tevgera jina ne gihîştiye xalek hilweşînê. Qonaxa heyî nikare wekî qonaxa pêşketina maf û azadiyên jinan were binav kirin, ji ber zextên berdewam ên ku bandorê li qada mafên mirovan û qada îfadeyê bi gelemperî dikin. Tundiya ku jin pê re rûbirû dimînin êdî bi êrîşên rasterast an kampanyayên reşkirinê yên kevneşopî ve sînordar nîne; qada dîjîtal bi xwe bûye qadeke pevçûnê li dora azadiya derbirînê, beşdarbûn û bandora jinan di şekildana raya giştî de.

Hiyam di dawiyê de rewşê wiha eşkere dike: “Parastina parêzvanên mafên jinan êdî ne tenê mijarek girêdayî jinan e, lê bi pêşeroja mafê azadiya derbirînê, misogerkirina beşdarbûna wekhev di qada giştî de û şiyana civakê ya hembêzkirina pirrengî û cihêrengiyê bêyî ku qada dîjîtal bibe amûrek ji bo dûrxistin an jî çavtirsandinê ve girêdayî ye.”