SÎLVA EL-ÎBRAHÎM

Navenda Nûçeyan – Bi hilweşîna rejîma Baasê ya li Sûriyeyê re di dawiya sala 2014’an de, desthilatdarî derbasî aktorên nû bû. Lê tabloya ku derket holê ber bi veguherîna demokratîk ve neçû lê belê veguherî modelek rêveberiyê ku ji hêla komên cîhadîst û tevgerên îslamî yên siyasî ve dihat serdestkirin. Di vê çarçoveyê de, mekanîzmayên dewletê mîrateya destûrî û zagonî ya otorîter a ku ji serdema Baasê mîras girtibû parastin, di heman demê de hewl dan wan li gorî vîzyoneke îdeolojîk a radîkal a mîna ya ku ji hêla DAIŞ’ê ve hat pejirandin ji nû ve şekil bidin.

Guhertinên qanûnî yên sînorkirî ku hatin kirin, bi piranî di bin bandora siyasî û îdeolojîk a Tirkiyeyê de hatin formulekirin û di vê çarçoveyê de, armanc ew bû ku bi jêbirina pratîkên dewleta Osmanî yên li hemberî gelên Ereb, destwerdana bîra dîrokî bikin. Bi sepandina destûra demkî re, mufredata perwerdeyê bû amûreke sereke di pêvajoya veguherîna îdeolojîk de ku giraniyê dide ser rayedarên olî û berjewendiyên herêmî yên dewleta Tirkiyeyê destnîşan dike.

Ji vê perspektîfê ve, tabloya derket holê ne tenê weke guhertineke di desthilatdariyê de, weke hilberandina otorîterîzmê di formên nû yên îdeolojîk de, li ser bingeha ferzkirina navendîparêziya hişk û vîzyonek yekreng ku qadên siyasî û civakî ji nû ve şekil dide, dikare were fêmkirin.

Ji dema ku Heyat Tehrîr el-Şam (HTŞ) li Sûriyeyê desthilatdar bûye, welat şahidiya veguherînên kûr kiriye ku tê de aliyên destûrî, civakî û olî bi hev re têkildar dibin, pirsên li ser pêşeroja dewletê û potansiyela pirrengiyê di nav wê de derdixe holê. "Danezana Destûrî" kêliyek girîng temsîl dike ku meylên nû yên îdeolojîk nîşan dide lê di heman demê de ew fikaran der barê azadî, mafên jinan û mafên kêmaran de derdixe holê. Valahiya di navbera nivîsê û pêkanîna wê de tevliheviyên qonaxa veguhêz eşkere dike û krîzek ku bandorê li hevgirtina civaka Sûriyeyê dike, eşkere dike.

Destûra nû pirsgirêkên pirrengiyê yên li Sûriyeyê

Ji dema ku cîhadîstên Heyat Tehrîr el-Şam, bi serokatiya Ehmed el-Şaraa (el-Culanî), di 8’ê Kanûna 2024’an de desthilatdariya Sûriyeyê bi dest xistin, hikûmeta demkî bi riya polîtîkayên Îslamî yên hişk li hundir hewl dide qanûna şerîetê li ser civakê ferz bike, di heman demê de li derve hewl dide wêneyek "cîhadîstên bi cilên lixwekirî" yên ku xwe wek demokrat nîşan didin, nîşan bide. Ev rewş bi derxistina "Daxuyaniya Destûrî ya Demkî" re bêhtir eşkere bû ku çavkaniyên qanûndanînê bi "hiqûqa Îslamî" ve sînordar kir.

Tevî hewldanên hikûmeta demkî ku xwe bi riya hinek guhertinên kozmetîkî wek "reformîst" nîşan bide, madeya 3 bi eşkere dibêje ku "ola Serokê Komarê Îslam e û dadweriya Îslamî çavkaniya sereke ya qanûndanînê ye." Ev nivîs ji destûra berê ya Sûriyeyê ku dadweriya Îslamî weke yek çavkaniya qanûndanînê dihesiband, ne weke çavkaniya yekane, sînordartir tê dîtin.

Ev daxuyaniya destûrî di nava tundiya zêde de hat, bi taybetî li herêmên peravê yên Sûriyeyê ku piranî Elewî lê dijîn. Ev yek bi soza daxuyaniyê ya "parastina hemû olên yekxwedayî" û garantîkirina mafên mirovan ji bo pêkanîna rêûresmên xwe yên olî heya ku ew rêziknameya giştî têk nedin, bi nakok e. Ev nakokî valahiyeke eşkere di navbera nivîsên destûrî û pratîkên rastîn ên li ser erdê de nîşan dide.

Ev rewş siya xwe diavêje ser cihêrengiya olî, çandî û mezhebî ya civaka Sûriyeyê ku tê de Misilmanên Sunnî, Şîa û Elewî, her wiha Xirîstiyan, Durzî, Êzidî û Kurd hene. Ferzkirina desthilatdariyek olî ya yekane bi qanûnên statuya kesane re nakokî dike ku ji her mezhebê re pergala xwe ya hiqûqî dide û dikare bibe sedema paşguhkirina mafên hindikahiyan an jî afirandina dualîteya hiqûqî.

Di vê çarçoveyê de, eşkere dibe ku hikûmeta demkî ne tenê di derbasbûna polîtîkayên rejîma Baasê de têk çûye, lê di hin aliyan de, hê bêtir paşve çûye û ew nekariye bingehek siyasî ya yekgirtî ji bo pêkhateyên cihêreng ên civaka Sûriyeyê ava bike.

Binpêkirinên ku digihîjin tawanên şer li welêt derketine holê, di nav de komkujiyên li dijî Elewiyan li deverên peravê, pêlên tundiyê yên li dijî civaka Durzî li Suweydayê ne û êrîşên li ser niştecihên Kurd li taxên Şêx Meqsûd û Eşrefiyê yên Helebê. Ev pêkanîn nîşan didin krîzek ku ne tenê bi ewlehiyê ve sînordar e, lê di heman demê de nêzîkatiyek dûrxistin û cezakirinê ya ku ji hêla hikûmeta demkî ve hatî pejirandin jî nîşan dide.

Van pêşketinan dabeşbûnên di nav tevna civakî de kûrtir kirine û bêbaweriya dîrokî ya bi avahiya dewleta heyî re xurt kirine. Bi vî rengî rewşa derketî ne tenê têkçûna rêveberiyê, lê krîzek avahîsaziyê di modela rêveberiyê de jî nîşan dide, modelek ku beşên berfireh ên civakê ji holê radike û ji bo afirandina meşrûiyeta siyasî ya rastîn têdikoşe.

Nebûna jinan û mafên wan

Derxistina bi zanebûn a jinan û mafên wan yek ji aliyên herî nakok ên daxuyaniya destûrî ya demkî ye. Nêzîkatiya ku ji hêla hikûmeta demkî ve hatî pejirandin, ku jinan di çarçoveya şerîetê de pênase dike, ne tenê di warê qanûnî de sînordar e lê di astên civakî û îdeolojîk de jî dirêj dibe. Ev yek di rakirina referansên mîrata dîrokî ya jinan ji bernameyên perwerdehiyê û sînordarkirina rolên jinan di warên giştî û aborî de bi sînorên teng de diyar dibe, ku tekez dike rola wan a sereke "karê malê" ye. Ev meyl di asta pir kêm a temsîliyeta jinan di nav hikûmet û avahiyên rêveberiyê de jî diyar dibe.

Wekî din, pratîk derketine holê ku tê de rêxistinkirina komên jinan di çarçoveyek dişibihe "polîsê exlaqê", ku nêzîkatiyek nîşan dide laşên jinan sînordar dike û wan wek tiştên kontrol û serdestiyê dibîne. Ev wêne bi piranî nirxandinên ku nîşan didin kêmbûna mafên jinan li Sûriyeyê ber bi şêwazek "Afganîzekirinê" ve ye piştrast dike, ku azadî kêm dibin û statuya jinan di jiyana giştî de kêm dibe.

Hikûmeta demkî qaşo bi navê hikûmetê hewl da ku di navbera parastina karakterê îslamî yê rejîmê û pêşkêşkirina dilniyayiyan ji bo civaka navneteweyî û raya giştî ya li Sûriyeyê de hevsengiyek çêbike. Lê nakokiya kûr di navbera gotinên fermî û pratîkên rastîn de, taybetî di derbarê sozên rêzgirtina mafên jinan de, baweriya van sozan lawaz kiriye û baweriya giştî bi giranî zirar kiriye.

Jin ne tenê ji warê qanûnî ve tên paşguhkirin

Ev rewş nîşan dide ku jin ne tenê ji hêla qanûnî ve têne paşguh kirin, lê di heman demê de di warên temsîliyeta siyasî, hebûna civakî û azadiyên takekesî de jî paşde têne avêtin. Ev yek şêwazek sîstematîk a dûrxistinê nîşan dide ku valahiya di navbera prensîbên ragihandî û rastiya jiyanî de firehtir dike.

Di bingehê de tu qanûn nehatine guhertin

Her wiha daxuyaniya destûrî ya demkî rayeyên berfireh dide serokomar û bi eşkereyî pabendbûna bi qanûna îslamî piştrast dike, hebûna desthilatdariya olî di qanûnên rewşa kesane de weke zewac, hevberdann û mîratê birêve dibin xurt dike û derî li şîroveyên muhafezekar ên rol û mafên jinan vedike. Berevajî vê, di qanûnên bingehîn ên olî de tu guhertinên rastîn nehatine kirin; qanûnên rewşa kesane neguherîne û di qanûnên tecawizê de kêmasiyên qanûnî hene, di nav de bendên ku cezayê sivik dikin ger sûcdar bi kesa rastî êrîşê hatiye re bizewice.

Jin hê di bin wesayeta olî û zagonî de ne

Li gel hewldanên hikûmetê ji bo baştirkirina wêneyê xwe bi riya guhertinên sînorkirî yên der barê wesayet û lênêrîna darayî ya dayikan de, pirsgirêka bingehîn neguheriye. Jin hê jî di bin wesayeta olî û qanûnî de ne û ji hêla îdarî û siyasî ve sînordar in. Bi vî rengî pozîsyona xwe ya bindest ji mêran diparêzin. Redkirina fermî û sîstematîk a peymanên navneteweyî jî berdewam dike.

Li gorî daxuyaniyên seroka Ofîsa Karûbarên Jinan Ayşe El-Dibis, hikûmet hewl dide modelek ji bo jinên Sûriyeyê li ser bingeha şerîeta Îslamî çêbike û peymanên navneteweyî yên wek Peymana li ser Jiholêrakirina Hemû Cureyên Cudakariya li dijî Jinan (CEDAW) red dike, wan "wekî îtxalkirî" yan jî bi nasnameya herêmî re ne lihevhatî dibîne. Ev nebûna reformên rastîn ên olî û qanûnî û domandina avahiyên kevneşopî yên ku bandorek neyînî li ser jinan dikin nîşan dide.

Tenê tayînkirina jinan têrê nake

Di Adara 2025’an de, hikûmeta demkî bi tayînkirina tenê jinekê di kabîneya xwe de nêzîkatiyek nedemokratîk nîşan da: Hind Qabawat, Wezîra Karûbarên Civakî û Kar. Tevgerên mafên jinan ev tayînkirin wekî jestek sembolîk hesibandin ku temsîliyeta rastîn nîşan nade, tekez kirin ku divê jin îradeya xwe ya siyasî biparêzin û her beşdariyek watedar pergala kota hewce dike ku temsîliyeta wekhev ji bo jinan di hikûmetê de garantî dike.

Di çarçoveyek berfirehtir de ku paşguhkirina jinan nîşan dide, hikûmeta demkî bernameyên dibistanê guherand, kesayetên jin ên dîrokî yên wekî Şambaniya Zenûbiya bi hinceta ku ew "ne mirovên rastîn" bûn, ji holê rakir. Ev tedbîr di nav komên jinan de rexek berfireh derxistiye holê, yên ku wê wek hewldanek ji bo jêbirina hebûna jinan ji vegotina dîrokî û kêmkirina rola wan di civakê de dibînin.

Avakirina şerîetê û meyla cîhadîst di nava tevna civakî de

Di lêgerîna xwe ya bicihkirina şerîetê û îdeolojiya cîhadîst di nav tevna civakî de, rejîma nû rêbazên nerasterast ji bo sepandina îradeya xwe hilbijart, li şûna ku tedbîrên tund ên ku dibe berteka navneteweyî derxînin holê, bikar bîne. Her çend tu rêziknameyeke fermî ya cil û bergan nehatibe weşandin jî, belavok û agahdariyên ku "cil û bergên mutewazî" û "xuyabûna Îslamî" teşwîq dikin, li dibistan û zanîngehan, di nav de Zanîngeha Helebê û li bajarê Dêrazorê yê vê dawiyê hatî girtin, hatin weşandin û belavkirin.

Wekî din, komên jinên pêçayî par li deverên wek Şam, Heleb û Humsê derketin holê. Van koman jinên li kolanan dorpêç kirin ku serpoş an jî eba li xwe nedikirin, wan neçar kirin ku rêziknameya cil û bergan a diyarkirî qebûl bikin. Ev pêkanîn pir caran weke "hişyariyên dîsîplînî" yên ku armanc dikin tevgera takekesî bi rêk bixin, hatin pêşkêşkirin. Lê di rastiyê de wan azadiya hilbijartinê sînordar kir û normeke civakî ya yekreng ferz kir.

Her wiha bi piştgiriya saziyên olî yên herêmî, kampanyayên olî û tabelayên rê yên ku "paqijiyê" bi cilên îslamî ve girêdidin hatin pêşve xistin. Wekî din, sînorkirinên li ser perwerdehiya hevbeş û hebûna jin û mêran di qadên hevpar de bêtir eşkere bûn.

Ferzkirina şerîetê li ser jinan

Mînak rêzikname li ser veguhestina giştî hatin ferzkirin ku ji mêr û jinan dixwestin ji hev cuda rûnin û jin li kursiyên paşîn hatin hiştin. Li Şamê û paşê li Helebê, ji jinan dihat xwestin ku dema serlêdana kar dikin, razîbûna bira, bav, an xizmekî mêr bistînin û carinan jî di hevpeyvîn an prosedurên de ji hêla zilamekî wisa ve werin pêşwazîkirin.

Ev pratîk nîşan didin ka polîtîkayên armanc dikin civakê li gorî modelek muhafezekar û Şerîetê ji nû ve şekil bidin, çawa di jiyana rojane ya jinan de belav dibin. Li şûna ku kêm bibin, ev destwerdan sîstematîktir û berfirehtir bûne, tevgera jinan sînordar dikin, hebûna wan di qada giştî de sînordar dikin û xweseriya wan a takekesî her ku diçe kêm dikin.

Polîtîkayên li herêmên dagirkirî xwe dispêrin guhertina demografîk

Ev pratîk li gorî polîtîkayên ku ji hêla hêzên kontrolker ve li her herêmê têne ferzkirin diguherin. Li deverên di bin dagirkeriya Tirkiyê de, ku qadeke erdnîgarî ya berfireh ji Efrîn, Serêkanî û Girê Spî bigire heya Cerablus, Mare', Heleb, û El-Babê vedihewîne, polîtîkayên li ser bingeha dagirkerî, îstismar û jêbirina çandî hatine bicîh kirin, ku bi giranî xwe dispêrin guhertinên demografîk.

Di vê çarçoveyê de, saziyên Tirkiyeyê hebûnek fiîlî li bakurê Sûriyê ava kirine, wek Rêveberiya Karûbarên Olî ya Tirkiyê, pergala parêzgarê navçeyê û avahiya jandarmeyan. Wekî din, mufredatên Tirkî hatine ferzkirin, karanîna zimanê Tirkî hatiye teşwîqkirin û lîreya Tirkiyeyê hatiye pejirandin. Ev hemû bi armanca girêdana îdarî, çandî û aborî ya herêmê bi Tirkiyê re, nîşan dide.

Tevî ku Efrîn di demên dawî de ji ber vegera hin niştecihan bandorên van polîtîkayan kêm kiriye jî, rewşa li deverên din ên dagirkirî nîşan dide ku rêveberiyek de facto van herêman wek navçe û parêzgehên girêdayî Tirkiyeyê dibîne. Ji ber ku nêzîkatiya Tirkiyeyê ya li hember van herêman bêtir li ser kontrol û îstismarê ye ne li ser bersivdayîna pêdiviyên civaka herêmî ye. Gelek mafên bingehîn ên niştecihan hatine rawestandin û mekanîzmayên parastina qanûnî bi girîngî kêm bûne.

Cebhet el-Nusra bi rûyê HTŞ’ê tevdigere

Wekî din, Cebhet el-Nusra ku paşê xwe wek Heyet Tehrîr el-Şam ji nû ve organîze kir, li Idlibê pergalek ava kir ku ji pratîkên li deverên di bin kontrola Tirkiyeyê de belavbûyî ne pir cûda ye. Ev pergal li ser bicihkirina nêzîkatiyek olî û cîhadîst di nav avahiya sazûmanî de ye. Ev pergal ku li gorî modela "wîlayetê" dixebite, heta roja îro jî di meriyetê de ye.

Ji vê perspektîfê, xuya dike ku Heyet Tehrîr el-Şam ne tenê bi rêvebirina Idlibê têr dibe, lê belê dixwaze vê modelê li seranserê Sûriyeyê, di çarçoveya projeyek siyasî ya berfirehtir de, berfireh bike. "Modela Idlibê" wek prototîpek ji bo vîzyonek nû ya rêveberiyê derdikeve pêş, ku li ser navendîbûna tund hatiye avakirin, lê di heman demê de li ser wesayeta olî ye ku bingeha birêvebirina karûbarên giştî pêk tîne.

Statîstîkên qetilkirina jinan

Di bin van fermanên olî û civakî yên nerasterast de, encamên girantir ji bo jinan derketine holê, bi taybetî zêdebûna tundî, kuştin û binpêkirinên li dijî wan. Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, Amnesty International û platforma "Rawestandina Kuştina Jinên Sûriyeyê", ji dema ku Heyet Tehrîr el-Şam Şamê kontrol kiriye heta dawiya sala 2025’an, herî kêm 650 jin hatine kuştin. Lê texmîn nîşan didin ku rastiya li ser erdê ji hejmarên belgekirî pir zêdetir e, ji ber zehmetiya gihîştina gelek deveran, tirsa ji ragihandinê û nebûna mekanîzmayên çavdêriya serbixwe.

Daneyên ku hatine belgekirin

Daneyên berdest nîşan didin ku êrîşên ku di Adara 2025’an de li dijî civaka Elewî hedef girtine di nav bûyerên herî kujer de bûn. Li gorî raporên fermî, li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, bi qasî hezar û 500 kes hatine kuştin, ku jin rêjeyek mezin a qurbaniyan pêk tînin. Ji bo Suweydayê ew yek ji deverên herî bandordar bû, ku bûyerên tundiyê yên di Tîrmehê de bûn sedema kuştina 130 jin û keçan, li gorî Komîsyona Lêpirsîna Navneteweyî ya Serbixwe ya li ser Sûriyeyê. Derbarê êrîşên li dijî Kurdan de hejmarên rast hê ne diyar in, lê texmîn nîşan didin ku nêzîkî hezar û 500 qurbanî hene, di nav wan de hejmareke mezin jin jî hene. Amar her wiha nîşan didin ku 520 jin di êrîşên cuda yên li dijî Xiristiyanan û deverên din ên li Sûriyeyê de, di operasyonên meydanî yên ji hêla komên çekdar ên girêdayî "Wezareta Karên Hundir a Hikûmeta Demkî" ve hatine kirin de, hatine kuştin.

Ev wêne eşkere dike ku hejmarên ku bi fermî hatine ragihandin bi tevahî rastiya li ser erdê nîşan nadin û dibe ku hejmara mirinan û binpêkirinên li ser bingeha zayendî du an jî sê caran ji ya ku hatiye belgekirin zêdetir be. Ji vê perspektîfê eşkere dibe ku tundiya li dijî jinan êdî ne tenê bûyerek îzole ye, lê bûye qalibek avahîsaziyê ku bi şert û mercên şer û pratîkên îdeolojîk ên hêza serdest ve girêdayî ye, ku wê dike beşek ji krîzek civakî ya kûrtir.

Revandin û tundiya zayendî ji aliyê desthilatdaran ve hatiye piştgirîkirin

Diyardeya revandin, girtina bi zorê û îstismara jinan, ku pêşî bi DAIŞ’ê re derket holê, ji hingê ve veguheriye pratîkek sîstematîk ku wek amûrek serdestî û desthilatdariyê tê bikar anîn û krîzek cidî di derbarê ewlehiya jinan li Sûriyeyê de çêkiriye. Dema ku di çarçoveya avahiyên civakî û îdeolojîk de ku tundiya li dijî jinan rewa dikin tê dîtin, eşkere dibe ku ev pratîk yek ji binpêkirinên mafên mirovan ên herî cidî yên serdema nûjen temsîl dikin.

Jinên li derveyê herêmên Rêveberiya Xweser xwe di ewlehiyê de hîs nakin

Şahidî û rapor nîşan didin ku jin, bi taybetî li deverên li derveyî Rêveberiya Xweser, xwe bi ewle hîs nakin û xeterên revandin, girtina bi zorê û tundiya zayendî di jiyana wan a rojane de her diçe eşkeretir bûne. Ji Sibata 2025’an heta nîvê 2025’an, Rêxistina Efûya Navneteweyî revandina herî kêm 36 jin û keçan ji civaka Elewiyan li perav û navenda Sûriyeyê (Laziqiyê, Tartûs, Hums û Hama) piştrast kir.

Li Suweydayê hedefgirtina 80 jinan hat belgekirin

Çalakvanên mafên mirovan û niştecihên Suweydayê di sala 2025’an de windabûna nêzî 80 jin û keçan belge kirin. Hejmara rastîn dibe ku ji ber zehmetiya gihîştina navendên binçavkirinê û deverên dûr her wiha nebûna kanalên ragihandinê yên ewledar pir zêdetir be.

Li Rojava, nenaskirina Yekîneyên Parastina Jinan (YPJ) û redkirina beşdariya jinan di meqamên îdarî de zihniyetek dûrxistinê ya domdar li hemberî jinan û rolên wan ên siyasî û civakî nîşan dide.

Nebûna berpirsyariyê gefan li pêşeroja herêmê dixwe

Ev rewş nîşan dide ku rastiya li Sûriyeyê îro ji siyasetê derbas dibe, digihîje tevna civakê bixwe, ku îdeolojî û qanûn bi hev re têne hev da ku rolên kesan, bi taybetî jinan, ji nû ve şekil bidin. Her ku valahiya di navbera sozên reformê û pratîkên dûrxistinê de fireh dibe, dabeşbûnên civakî kûrtir dibin. Nebûna berpirsiyariyê û zêdebûna tundiyê jî pêşeroja pirrengî û aramiyê tehdît dike.

Parastina mafên pêkhateyan parastina tevna civakî ye

Ji ber vê girîng dibe ku nêzîkatiya rêveberiya heyî ji nû ve were nirxandin û parastina mafên hemû pêkhateyên civakê biyî cudahî were misoger kirin, ji ber ku ev riya bingehîn e ji bo parastina tevna civakî ya Sûriyeyê û pêşîgirtina li hilweşîna wê ya bêtir. Pêvajoya yekbûnê di navbera Hikûmeta Demkî ya Sûriyeyê û Hêzên Demokratîk ên Sûriyeyê (QSD) de, ku niha di meha xwe ya çaremîn de ye, kêliyek girîng e ku dikare avahiya rêveberiyê û rêça rêveberiyê ber bi modelek demokratîk ve ji nû ve şekil bide û wê ji bo jinan bike qonaxek pir girîng.

Ev qonax sînorên beşdarbûn û temsîliyetê nîşan dide

Ev qonax ne tenê şeklê saziyên pêşerojê diyar dike lê di heman demê de sînorên beşdarbûn û temsîliyetê di nav wan de jî diyar dike. Ji ber vê misogerkirina hebûn û mafên jinan dibe beşek girîng a serkeftina yekbûnê bi xwe, ji ber ku her pêvajoyek siyasî ku nîvê civakê ji holê radike, şiyana xwe ya avakirina rewatiya rastîn an hilberandina rêveberiyek stabîl winda dike.

Paşguhkirina daxwazên jinan bandorek neyînî ser pêvajoya siyasî dike

Lê paşguhkirina daxwazên jinan ji hêla hikûmeta demkî ya Sûriyeyê ve yan jî dermankirina wan wek mijarên duyemîn bandorek neyînî li ser jinan û pêvajoya siyasî bi tevahî dike. Nebûna naskirina rola jinan, çi di warê sivîl de be çi jî wek hêzek parastinê di nav Yekîneyên Parastina Jinan YPJ’ê de, pozîsyona wan di nav avahiya nû de qels dike û zihniyeta dûrxistinê ya ku demek dirêj e beşdarbûna wan paşguh kiriye, ji nû ve çêdike. Her wiha ew derfetên jinan ji bo bandorkirina li ser nivîsandina destûrê yan polîtîkayên giştî kêm dike û entegrasyonê dike tenê formalîteyek ku venaguhere guhertinek rastîn di avahiya desthilatdariyê de.

Serkeftina qonaxa entegrasyonê bi şiyana wê ve girêdayî ye

Serkeftina qonaxa entegrasyonê bi şiyana wê ve girêdayî ye ku deriyê beşdariya rastîn a jinan veke, ne tenê wek mafek qanûnî lê wek şertek bingehîn ji bo avakirina riyek siyasî ya hevsengtir û domdartir. Çiqas mafên jinan kêmtir werin naskirin, ewqas jî îhtîmalên veguherîna siyasî kêm dibin û valahiya di navbera retorîk û rastiyê de ewqas firehtir dibe.