ÎXLAS EL-HAMRONÎ

Tûnis – Li quncikek bêdeng ê Navenda Çandî ya li Silêman a Parêzgeha Nebîlê, Fatma el-Mekdînî bi ronahiya ku ji pencereyan diherikî û tariya odeyê ronî dikir, li ber kaxezek spî rûniştibû û bi pênûsekê di navbera tiliyên xwe de, tîpên xweşik xêz kiribû. Dema ku wê bi baldarî û lênêrînek mezin dinvîsand, her wekî ku ew kêliyên mîna hev, ji rabirdûya xwe ji nû ve dijiya.

Tevlîbûna Fatma el-Meqdînî bo klûba xetnivîsiya Erebî, ne bûyerek asayî bû. Ji bo wê, ev tê wateya vegera bo rabirdûyeke dûr, ji bo dema ku di çar saliya xwe de tîpên xwe yên yekem hîn bûye. Îro, di 75 saliya xwe de û piştî zêdetirî heftê salan, ew vedigere heman hunerê ku hişmendiya wê şekil daye. Ew vedigere xetnivîsiya Erebî ku neynika nasnameya wê û dirêjkirina giyanê wê ye.

Ev kêlî vegotina demek dirêj dike, wateya girêdana bi kokên xwe re di serdemekê de eşkere dike ku jiyan leztir dibe û hûrguliyên xweşik hêdî hêdî winda dibin. Rêwîtiyek nû di hola Klûba Xêzkirina Erebî de dest pê dike. Ev, cihek e ku mazûvaniya çîrokên jinan dike. Dibe ku berdewamiya rêwîtiyek ku 70 sal berê dest pê kiriye be.

Fatma el-Mekdînî dibêje ku di temenê pir biçûk de, dema ku ew tenê 4 salî bûye, xêzkirina Erebî fêr bûye. Piştre rave dike ku wê dest bi dibistana seretayî kiriye û perwerdehiya bi Erebî û Fransî girtiye. Piştî çend salan, xêzkirina Erebî li klubek taybet ji nû ve keşf kiriye. Bi vî rengî di rêwîtiya jiyana xwe de vegeriyaye xwebûna 4 salî.

‘Xetnivîsa Erebî çand, huner û dîrok e’

Li kêleka Fatma el-Mekdînî du xwendekarên ku di beşa wêjeyê de lîsansa xwe dixwînin rûdinin. Yek ji wan Sêrîn Şûşî ye. Ew eleqeya xwe ya bi zimanê Erebî û hilbijartina xwe ya xetnivîsa Erebî rave dike. Sêrîn da zanîn ku ev ji girêdana xurt a hunerê bi mîrata Tûnisê re tê. Sêrîn, kêfxweşiya xwe ya bi vê çalakiyê re jî bi van gotinan anî ziman: “Xetnivîsa Erebî çand, huner û dîrok e; ew bi karakterê xwe yê estetîkî derdikeve pêş.”

Sêrîn, li ser biryardariya xwe ya berdewamiyê diyar kir û got heta ku ew alfabe û formên cûda yên xetnivîsa erebî fêr bibe û bi ser bikeve ewê bidomîne.

Sêrîn bawer dike ku têkiliya di navbera jinan û xemilandina Erebî de xwezayî xuya dike. Li gorî wê, ev huner çand, bedewî û zerafetê bi hev re tîne ku bi xwezaya jinan û tekeziya wan a li ser bedewî û hûrguliyan re li hev tên. Ew bawer dike ku jin ji ber eleqeya wan a bi rêkûpêkî, rastbûn, hûrgulî, bedewî û xemilandinê di pratîkkirin û serweriya xemilandina Erebî de serketîtir in. Li gorî wê, ev hemû taybetmendî afirîneriyê di teşedan û xêzkirina tîpan a bi tiliyan de pêş dixin.

Sêrîn Sûşî keçan teşwîq dike ku tevlî Klûba Xêznivîsiya Erebî bibin û beşdarî vejandina vê şêweya hunerî bibin. Ji ber ku li gor wê, ev beşek girîng a mîrat û dîroka Tûnisê ye. Ew her wiha wan teşwîq dike ku di vî warî de berdewam bikin, jêhatiyên xwe pêşve bibin û xalên herî nazik ên hunerê fêr bibin.

Bandora estetîk a xetnivîsê ya li ser jinan

Aya Mexlufî xwendekarek e ku di warê wêjeyê de lîsansê dixwîne. Aya, dibêje ku ew beşdarî çalakiya xêznivîsiya Erebî bûye, ji ber ku wê fêm kiriye ku ew şêweyek hunerî ya elegant û xweşik e ku afirînerî û orîjînalîteyê bi hev re dike. Li gorî wê, xêznivîsiya Erebî di hûrguliyên xwe de dişibe jinekê û her wiha yek ji aliyên girîng ên mîrateya çandî ya Tûnisê nîşan dide. Ew her wiha hebûna şêwazên xêznivîsiya cuda yên wekî Riqa, Qeyrawanî û Diwanî destnîşan dike.

Aya Mexlufî ku eleqe û hewesa xwe di klûbê de kifş kir, her kesek ku dixwaze beşdarî çalakiyên wiha bibe û di xetnivîsa Erebî de pispor bibe, teşwîq dike. Ew tekez dike ku ev huner hem kêfxweşiyê tîne û hem jî derfetê dide ku aliyên nû yên mîrate û dîroka xwe kifş bikin.

Zeynep Bu Saleh dibêje ku dema ew yekem car tevlî klûba xetnivîsê bûye, tenê beşdarî dersek bûye. Zeyneb diyar dike ku ew dersa yekane jî bes bûye ku wê bikşîne nav qadê û wê motîve bike ku fêrbûn û serweriya hunerê bidomîne.

Zeynep bawer dike ku xetnivîsiya erebî xwedî karekterek estetîk û giyanî ya bêhempa ye. Zeynep anî ziman ku van taybetmendiyan hin jinan ber bi vê hunerê ve birine, hobiyek an jî pîşeyek hunerî dane wan. Zeynep wiha got: “Jin bi rêya bikaranîna xetnivîsiya Erebî tabloyan diafirînin. Ev tablo li ser dîwaran têne daliqandin an jî ji bo xemilandina malan tên bikaranîn. Li gorî wê, bedewî û xweşikbûna jinên Tûnisî bi bedewî û nazikiya xetnivîsiya erebî re dighîje hev. Ew bawer dike ku herdû dişibin hev û dibin yek. Zeynep hêvî dike ku jinên Tûnisî, bêyî ku warê xwendin an karê wan çi be, dê bêtir eleqeyê nîşanî vê hunerê bidin.

Parastina kevneşopiyê ya bi rêbazên nûjen

Di nav jin û keçên ku beşdarî Klûba Xetnivîsiya Erebî dibin - Fatma, Sêrîn, Aya, Zeynep - de, mamosteya klûbê li Silêman Nawal el-Cemalî jî heye. Ew li dora odeyê digere, agahdariya li ser dîrok û koka vê hunerê dide beşdaran û bersiva pirsên wan dide.

Newal el-Cemalî rave dike ku têkiliya wê bi xetnivîsiya erebî re vedigere gelek salan. Ew dibêje ku wê pêşî li Komeleya Xetnivîsiya Tûnisê dest bi hînkirina xetnivîsiyê kiriye û paşê li Komeleya Zeytûna ya Zanîn û Zanistê. Ew radighîne ku bi şêwazên cûrbecûr ên xetnivîsiyê re eleqedar e, di serî de rik'a û naşx heye, lê di heman demê de celebên din ên xetnivîsiyê jî lêkolîn dike. Ew diyar dike ku bingeha vê eleqeyê di xwesteka wê de ye ku vê hunerê bikole û aliyên wê yên şaristanî, çandî û estetîkî kûrtir fam bike.

Newal dibêje ku dilsoziya wê bi xetnivîsa Erebî re ji wê rastiyê tê ku ev huner beşek ji bîra çandî û şaristanî ya Erebî ye. Newal da zanîn ku xwesteka wê ya fêrbûn û lêkolîna kûr a vê hunerê jî ji wê rastiyê tê ku xetnivîs xwedî dibistanên cûda ye. Li gorî wê, her cureyê xetnivîsê xwedî taybetmendî, dîrok û çanda xwe ya bêhempa ye. Her serdem û gelên cûda formên taybet yên xetnivîsê bikar anîne da ku şaristaniya xwe îfade bikin û bêhempabûna çandî ya xwe eşkere bikin.

Derbarê celebên xetnivîsa Erebî de, Newal destnîşan kir ku ew pir cihêreng in û ji bo armancên cûda têne bikaranîn. Newal ev xetnivîs tên bikaranîn:

Nivîsa dîwanî: Di nameyên dewletê û tomarên fermî de tê bikaranîn.

Nivîsa riq'a: Di nivîsandina rojane de gelemperî ye.

Tuxra: Bi îmzeyên siltanan ve girêdayî ye.

Nivîsa dîwanî ya celî: Ji bo xemilandina nivîsên dîwanan tê bikaranîn.

Nivîsa Endulusî: Bi nivîsên li Endulusê ve girêdayî ye.

Nivîsa Kairouan: Tûnis bi vê nivîsê di destnivîsên Quranê yên kevin û nivîsên bi destan de derdikeve pêş.

Nivîsa Kûfîkî: Yek ji celebên xetnivîsê ye ku bi girîngî bi Iraqê ve girêdayî ye.

Newal bawer dike ku xetnivîsiya Erebî îro di navbera parastina forma xwe ya kevneşopî û nûjeniyê de serdemekê dijî. Ji aliyekî ve, ew kes hene ku ji bo fêrbûn û parastina forma xwe ya kevneşopî pabend dimînin. Lê ji aliyê din ew kes hene ku hewl didin wê pêşve bibin û di warên nû de, nemaze di warê bazirganî de, bikar bînin. Ev kes xetnivîsiyê wekî cureyek madeya xav a hunerî dibînin û bikaranîna teknîkên nûjen û amûrên zekaya sûnî wê ji nû ve şîrove dikin.

Hevgirtina taybetmendiyên jinan û ya vê çandê

Derbarê hebûna jinan a di klûb û atolyeyên xemilandina Erebî de, Newal destnîşan kir ku jin û keç eleqeyek mezin nîşanî vê hunerê didin. Newal diyar kir ku sedemên vê yekê aliyê estetîkî yê hunerê û her wiha sebir, hizirkirin, baldarî û jêhatîbûna ku ew hewce dike ne. Li gorî wê, ev taybetmendî bi hin taybetmendiyên jinan re li hev dikevin, ji ber vê yekê, jin bêtir eleqeyê nîşanî fêrbûn, serwerî û carna jî bikaranîna xemilandina warên cûda didin. Yek ji van xemilandina cilên jinan; xemilandin dikare xuyangek bêhempa û estetîkî bide cil û bergan.

Newal el-Cemalî tekez kir ku Klûba Xêznivîsiya Erebî yek ji klûbên girîng ên navendên çandî ye û ev agahî dan: “Ji ber ku ew derfetê dide beşdaran ku formeke hunerî ya cuda ji çalakiyên kevneşopî yên wekî robotîk, reqs û wênesaziyê kifş bikin. Ev huner xwedî aliyek perwerdehî ya taybetî ye jî. Xêznivîsî ne tenê çalakiyek estetîk e. Di heman demê de nirxên wekî sebir, li bendêbûn, nelezandin, balkişandin û serweriyê jî fêr dike. Di vî warî de, ew ji hin çalakiyên ku encamên bilez û amade pêşkêş dikin cuda ye.”

Bi vî rengî, Klûba Xêznivîsiya Erebî ji tenê cîhek ku mirov lê fêrî nivîsandin û xemilandinê dibe, derbas dibe. Ew vediguhere cîhek ji bo kifşkirina beşek ji nasnameya çandî, pêşxistina sebir û afirîneriyê. Girêdana nifşên nû bi formeke hunerî ya ku bi sedsalan şahidiya pêşketina şaristaniya Ereb û Îslamî kiriye, vediguhere.