ایمان سمیر علی

مصر - صباح حسن عبدالحمید، زنی از روستاهای استان اسیوط در جنوب مصر، سال‌هاست سفال دست‌ساز می‌سازد. سفالگری دستی کاری طاقت‌فرساست که صبر و توان جسمی بسیاری می‌طلبد. صباح اکنون در بیشتر مراحل تولید نقشی اساسی دارد، اما روزش با بیرون آمدن از کارگاه به پایان نمی‌رسد و در خانه هم مسئولیت‌های هرروزه چشم‌انتظار اوست.

صباح ۱۶ سال است ازدواج کرده و حدود ده سال پیش، برای تأمین نیازهای خانواده‌اش، به سفالگری روی آورد. از آن زمان در همه‌ی مراحل این حرفه دست دارد. ظروف را آماده می‌کند، زیر آفتاب می‌گذارد تا خشک شوند و سپس آن‌ها را برای پختن در کوره می‌چیند.

هر یک از این مراحل مراقبت پیوسته می‌خواهد. به گفته‌ی صباح، اگر ظروف مدتی طولانی زیر آفتاب تند بمانند، ممکن است خراب شوند. برای همین، او کار را با دمای هوا هماهنگ می‌کند و ظروف را مدام زیر نظر دارد تا زحمتی که برای ساختنشان کشیده، هدر نرود.

ساعت کار صباح هم ثابت نیست و با فصل و وضع هوا تغییر می‌کند. در زمستان حدود یک ساعت کار می‌کند، تا ظهر استراحت می‌کند و غروب دوباره به کارگاه برمی‌گردد. به این ترتیب، او روزانه در دو یا سه نوبت کوتاه کار می‌کند. در روزهای گرم، این تقسیم کار ضرورت بیشتری پیدا می‌کند، چون ظروف باید با دقت بیشتری زیر نظر باشند تا آسیب نبینند.

 

میان کارگاه و خانه

صباح افزون بر سفالگری، بار کارهای خانه را هم بر دوش دارد. کارگاهش کنار خانه است و او میان این دو در رفت‌وآمد است. هر مرحله از کار را که به پایان می‌رساند، به خانه می‌رود و به کارهای آنجا می‌رسد. سپس به کارگاه برمی‌گردد، چون ظروفی که زیر آفتاب مانده‌اند مراقبت پیوسته می‌خواهند و نباید از نظر دور بمانند.

زندگی روزانه‌ی صباح تصویری روشن از بار چندگانه‌ای به دست می‌دهد که بسیاری از زنان شاغل در کارهای دستی به دوش می‌کشند. برای این زنان، کار تولیدی و مزدبگیری از کار خانه و مراقبت از خانواده جدا نیست. همین، خستگی روزانه‌شان را دوچندان می‌کند و فرصت استراحت کافی را از آنان می‌گیرد.

 

قیمتی که زحمت سفالگر را جبران نمی‌کند

در این کارگاه خمره‌های بزرگ و کوچک، گلدان، بطری سفالی و ظروف دیگری می‌سازند که قیمتشان به اندازه و نوعشان بستگی دارد. اما قیمت یک ظرف، زحمتی را که پای آن کشیده شده نشان نمی‌دهد. سفالگر باید ظرف را شکل دهد، بگذارد زیر آفتاب خشک شود و سپس برای کوره آماده‌اش کند. این مراحل هم زمان زیادی می‌برد.

صباح می‌گوید ساعت‌ها سرپا ایستادن و کار دستی بی‌وقفه از بزرگ‌ترین دشواری‌های کار اوست. این خستگی، به‌ویژه با بلند کردن و جابه‌جا کردن پیاپی ظروف، روی هم انباشته می‌شود و گاه کمر و بدنش را به درد می‌آورد.

با وجود این همه سختی، صباح دست از کار نمی‌کشد، چون باید نان خانواده را دربیاورد. نیازهای هرروزه‌ی خانه درآمدی پیوسته می‌خواهد و کنار گذاشتن کار برای او انتخاب آسانی نیست.

زندگی صباح نمونه‌ای از روزگار زنانی است که در حرفه‌های دستی کار می‌کنند. در کار آنان مهارت دست با زحمت جسمی درهم آمیخته است و مسئولیت‌های خانه هم پس از کارگاه رهایشان نمی‌کند.