زنان روزنامه‌نگار تونسی تاوان صدای آزادشان را در فضای مجازی می‌دهند
روزنامه‌نگاران تونسی دهه‌ها برای رؤیای آزادی بیان مبارزه کردند تا آنکه انقلاب تونس با خون بسیاری از قربانیان به پیروزی رسید. اما این رؤیا دیری نپایید.
تونس - هرچند فضای رسانه‌ای پویای سال‌های پس از انقلاب، تونس را در شاخص آزادی مطبوعات به رتبه‌های خوبی رساند، اما این جایگاه به‌سرعت از دست رفت. امروز تونس در میان ۱۸۰ کشور جهان در رده‌ی ۱۳۷ ایستاده و در گروه کشورهایی جای گرفته که وضعیت مطبوعاتشان دشوار است.
جیهان اللواتی، عضو هیئت اجرایی سندیکای ملی روزنامه‌نگاران تونس، گفت مطبوعات این کشور گرفتار «عقب‌گردی واقعی» شده است. او این عقب‌گرد را پیامد حمله به روزنامه‌نگاران، گسترش بحران‌های اقتصادی و اجتماعی و فراگیر شدن آزارهای سایبری دانست.
او فرمان ۵۴ درباره‌ی جرائم سایبری را «ضربه‌ای به همه‌ی صداهای آزاد» خواند و گفت همین فرمان راه را برای بازداشت شمار زیادی از روزنامه‌نگاران و شهروندان تونسی هموار کرده است. جیهان اللواتی افزود: «اخیراً دیدیم که جوانان بسیاری بر پایه‌ی این فرمان به دادگاه کشانده شدند.»
دفاع از فرمان ۱۱۵ و حق دسترسی به اطلاعات
جیهان اللواتی تأکید کرد که روزنامه‌نگاران زن و مرد به فرمان ۱۱۵ پایبندند، زیرا این قانون ویژه از حرفه‌ی آنان پاسداری می‌کند و دسترسی‌شان به اطلاعات را تضمین می‌کند. او یادآور شد که هرچند اهل این حرفه فراتر از قانون نیستند، اما هنگام پاسخ‌خواهی از مقامات و دفاع از حق دسترسی به اطلاعات که قانون اساسی به رسمیت شناخته، از حمایت قانون برخوردارند.
او از وضع روزنامه‌نگاران در دادگاه‌های تونس هم انتقاد کرد. پرونده‌ی آنان در این دادگاه‌ها یا بر اساس فرمان ۵۴ رسیدگی می‌شود یا بر اساس قانون کهنه‌ی مخابرات که از دوران زین‌العابدین بن علی به جا مانده است. جیهان اللواتی گفت سندیکا از همین رو تأکید دارد که قانون ویژه‌ی این حرفه، یعنی فرمان ۱۱۵، باید چارچوب حقوقی این پرونده‌ها باشد.
بحران در رسانه‌های خصوصی، انجمنی و دولتی
به گفته‌ی جیهان اللواتی، وضع مطبوعات در تونس امروز «از بد به بدتر می‌رود» و روزنامه‌نگاران از نظر اقتصادی و اجتماعی در تنگنای سختی گرفتارند.
او گفت رسانه‌های خصوصی و رسانه‌های وابسته به انجمن‌ها در جذب آگهی با بحران اقتصادی «خفه‌کننده‌ای» روبه‌رو هستند و مشکل دستمزدها نیز بار آن را سنگین‌تر کرده است. جیهان اللواتی توضیح داد: «در این ده سال دیده‌ایم بازرگانانی که همیشه در رسانه‌ها سرمایه‌گذاری می‌کردند، امروز سخت از این کار گریزان‌اند، چون این عرصه پرمخاطره شده است.»
جیهان اللواتی درباره‌ی رسانه‌های دولتی گفت حکومت‌های پیاپی تونس کوشیده‌اند با انتصاب مدیران و تعیین خط‌مشی، این رسانه‌ها را مطیع خود کنند. به گفته‌ی او، روزنامه‌نگاران و دیگر صداهای آزاد در این رسانه‌ها زیر فشارند و آزار می‌بینند، اما مبارزه برای حفظ استقلال این نهادها از درون هنوز ادامه دارد.
آزار هدفمند علیه زنان روزنامه‌نگار در فضای مجازی
به باور جیهان اللواتی، وضعیت آزادی‌ها و خشونت در فضای مجازی هم کمتر از بحران اقتصادی خطرناک نیست. روزنامه‌نگاران زن و مرد هدف آزارهای پیوسته و کارزارهای تحریک‌آمیزی‌اند که گاه تا تهدید پیش می‌روند و بیش از همه بر پایه‌ی جنسیت به راه می‌افتند.
او گفت زنان روزنامه‌نگار، به‌ویژه آنان که صدایی آزاد و بی‌باک دارند، در شبکه‌های اجتماعی یکسره زیر حمله‌اند و آماج کارزارهایی می‌شوند که از خشونت کلامی تا خشونت جنسی را دربر می‌گیرند. گناه این زنان تنها این است که دیدگاه‌ها و مواضع خود را آزادانه بیان می‌کنند.
ضرورت اتحاد روزنامه‌نگاران در برابر ترس و خودسانسوری
جیهان اللواتی در توصیف حال‌وهوای روانی و حرفه‌ای روزنامه‌نگاران توضیح داد که ترس و خودسانسوری در میان برخی از آنان رواج دارد و همین موضوع همیشه در گفت‌وگوهای سندیکا با اعضایش پیش کشیده می‌شود. او گفت این ترس را به‌خوبی درک می‌کند، چرا که ترس احساسی انسانی است.
به همین دلیل، سندیکا همواره روزنامه‌نگاران عضو را فرامی‌خواند تا با صدایی واحد سخن بگویند. صدای آنان باید تن به هیچ دستوری ندهد و تنها به سوی شهروندان زن و مرد تونسی نشانه رود.
جیهان اللواتی افزود که روزنامه‌نگاران، چه در رسانه‌های دولتی و چه در رسانه‌های خصوصی، پیش از هر چیز نقد می‌کنند و پاسخ می‌خواهند، زیرا این دو کار جوهر روزنامه‌نگاری‌اند. او تأکید کرد که اتحاد و بلند کردن صدا در دفاع از اخلاق حرفه‌ای راه رویارویی با چالش‌های پیش روست.
جیهان اللواتی در پایان سخنانش گفت اندیشه‌ی آزادی نمی‌میرد و رسانه‌ی مستقلی هم که همچون قدرتی واقعی عمل کند، از میان نمی‌رود.