عنابه میزبان جشن تئاتر زنان؛ اجراها و افقهای تازه برای توانمندسازی هنرمندان زن
چشم علاقهمندان تئاتر به شهر عنابه دوخته شده است؛ شهری که میزبان هشتمین دوره جشنواره فرهنگی ملی تولیدات تئاتر زنان است. این دوره با نگاهی تازه برگزار میشود و بر حضور زنان بهعنوان صاحبان ایده، پروژه و دیدگاه در عرصه تئاتر الجزایر تأکید دارد.
رابعه خریص
الجزایر- زنان الجزایری که در هشتمین دوره جشنواره فرهنگی ملی تولیدات تئاتر زنان در عنابه شرکت میکنند، بر اهمیت حضور هویت و میراث فرهنگی در تئاتر تأکید دارند. به باور آنان، تئاتر میتواند با بازخوانی میراث گذشته، به آن جان تازهای ببخشد و این دوره از جشنواره نیز فرصتهای گستردهای برای شکوفایی خلاقیت زنان فراهم کرده است.
با شعار «افقها»، علاقهمندان به هنر چهارم این روزها نگاه خود را به عنابه، «جواهر شرق الجزایر»، دوختهاند؛ شهری در شمالشرقی کشور که حدود ۶۰۰ کیلومتر با پایتخت فاصله دارد. عنابه از ۳۰ سپتامبر تا ۵ اکتبر میزبان هشتمین دوره جشنواره فرهنگی ملی تولیدات تئاتر زنان خواهد بود.
این دوره در تئاتر منطقهای «عزالدین مجوبی» و خانه فرهنگ «محمد بوضیاف» برگزار میشود و با رویکردی تازه، از چارچوبهای سنتی فاصله گرفته است. در اینجا زن تئاتری فقط بازیگر نیست؛ بلکه بهعنوان صاحب ایده، نویسنده و کارگردان نیز حضور دارد و با گشودن مسیرهای تازه، تنوع مسائل و دغدغههای زنان در جامعه و عرصه هنر را بازتاب میدهد.
جشنواره امسال تندیس «هیپونیا العنابیه» را بهعنوان یکی از نمادهای اصلی خود برگزیده است؛ نمادی که ریشههای تاریخی شهر عنابه را یادآوری میکند. «هیپونیا» از «هیپون»، نام باستانی عنابه، گرفته شده و بر پیوند عمیق این جشنواره با تاریخ و هویت منطقه تأکید دارد.
این میراث تاریخی در قالب یک ترکیب هنری نیز بازتاب یافته است؛ ترکیبی که از دو شخصیت برجسته در حافظه تاریخی الجزایر الهام گرفته: قدیسه مونیکا، نماد زن نومیدیِ صبور، و کاهنه، نماد زن جنگجو و مدافع سرزمین خود. این دو شخصیت در کنار هم، تصویری از زن را ارائه میکنند که با تئاتر، بهعنوان هنری نماد قدرت، تمدن و تداوم فرهنگی، پیوند خورده است.
انتخاب عنوان «افقها» نیز همین نگاه را تکمیل میکند؛ عنوانی که بر گشودگی به سوی آینده و حرکت به سمت تجربههای تازه تئاتری دلالت دارد؛ تجربههایی که با پایان این دوره از جشنواره به پایان نمیرسند.
در این نگاه، زن در عرصه تئاتر تنها یک عنصر زیباییشناختی نیست، بلکه نمادی از قدرت، تمدن و تداوم فرهنگی است. این معنا در تصویر زنی که نقاب تئاتری را در دست دارد نیز بهخوبی دیده میشود؛ نقابی که او را مستقیماً با ماهیت هنر چهارم، یعنی تئاتر بهعنوان عرصهای برای بیان و مقاومت فکری، پیوند میدهد.
۱۱ نمایش در معرض نقد و بررسی دانشگاهی
این دوره تنها به اجراهای هنری محدود نمیشود، بلکه با یک برنامه جدی نقد و گفتوگوی فکری نیز همراه است. ۱۱ نمایش انتخابشده در فضایی برای تأمل، گفتوگو و بررسی قرار خواهند گرفت. به همین منظور، جشنواره کمیتهای از استادان، دکترها و پژوهشگران متخصص از دانشگاهها و مؤسسات آموزشی مختلف کشور تشکیل داده است.
این کمیته ۱۱ نمایش و همچنین اجراهای تکگویی (مونولوگ) برای بزرگسالان و کودکان را همراهی خواهد کرد. برای هر اجرا، یک گزارش و ارزیابی انتقادی تهیه میشود و پس از اجرا نیز درباره آن در نشستهای آزاد فکری گفتوگو خواهد شد.
هدف این برنامه، نمرهدهی، رتبهبندی یا ایجاد رقابت میان آثار نیست؛ بلکه این ارزیابیها قرار است ابزاری برای مشاهده دقیق، اندیشیدن و تبادل نظر درباره بخشهای مختلف هر اثر باشند؛ از نویسندگی، کارگردانی و بازیگری گرفته تا دراماتورژی و طراحی صحنه، و در نهایت بررسی رابطه انسانیای که میان نمایش و تماشاگر شکل میگیرد.
گردهمایی خلاقانه برای ۳۷ هنرمند زن
در اقدامی تازه، جشنواره برای نخستین بار «مجمع صاحبان پروژههای هنری و نویسندگان» را با شعار «پروژه تو، دیدگاه تو، آینده تو» برگزار میکند. هدف این برنامه آن است که نویسندگان و کارگردانان زن و دیگر زنان خلاق را در مرکز توجه قرار دهد؛ زنانی که با ایدهها، متنها و نگاههای تازه خود میتوانند در شکلگیری آینده تئاتر الجزایر نقش داشته باشند.
این مجمع فضایی برای خلاقیت، آموزش، مشاوره، همراهی تخصصی و تبادل تجربه فراهم میکند و ۳۷ زن جوان و فعال در عرصه هنر از برنامههای آن بهرهمند خواهند شد.
برنامه در دو مسیر دنبال میشود: مسیر نخست شامل ۲۴ صاحب پروژه است که در کارگاهی تخصصی درباره بازاریابی هنری، راههای ارتباط با مخاطب و معرفی و ارزشگذاری آثار شرکت میکنند. در پایان نیز ۲۰ پروژه در نشستهای عمومی و در برابر یک هیئت حرفهای معرفی خواهند شد. این معرفی با استفاده از شیوه Pitch انجام میشود تا صاحبان پروژه بتوانند برای توسعه و پیشبرد آثارشان فرصتهای تازهای پیدا کنند.
مسیر دوم به ۱۳ نمایشنامهنویس زن اختصاص دارد. هر یک از این نویسندگان از مشاوره و همراهی تخصصی فردی برخوردار میشود تا متن او بهصورت حرفهای بررسی و مسیر پیشرفت و تکامل آن دنبال شود.
هدف اصلی این مجمع، گسترش نقش زنان در تئاتر است؛ بهگونهای که حضور آنان تنها به بازیگری محدود نماند و حوزههای تولید و مدیریت هنری را نیز دربر بگیرد. در همین راستا، کلاسهای تخصصی در زمینه بازاریابی فرهنگی، تأمین مالی و جذب حامی برگزار میشود. همچنین جلسات ارائه پروژه در برابر کمیتههای تخصصی و مشاوره فردی در زمینه دراماتورژی نیز در برنامه قرار دارد. مجموعه این اقدامات با هدف شکلگیری یک جریان پایدار در تئاتر زنان انجام میشود.
در کنار اجراها و برنامههای آموزشی، جشنواره به تاریخ تصویری تئاتر نیز توجه کرده است. نمایشگاه «میان دیروز و امروز» به لباسهای تئاتری زنان اختصاص دارد و حاصل همکاری تئاتر منطقهای عنابه و تئاتر ملی الجزایر است.
این نمایشگاه تلاش میکند نقش لباسهای صحنه را فراتر از یک عنصر نمایشی نشان دهد؛ لباسهایی که میتوانند بهعنوان اسناد زنده، بخشی از تاریخ اجراها و تجربههای تئاتر الجزایر را حفظ کنند و میان حافظه تاریخی، میراث فرهنگی و خلاقیت معاصر پیوند برقرار سازند.
دیدگاه زنان درباره برنامه توانمندسازی
شرکتکنندگان این دوره از برنامههای جشنواره، بهویژه «مجمع صاحبان پروژههای هنری و نویسندگان» استقبال کردهاند. آنان این برنامه را گامی مهم و تجربهای تازه میدانند که به زنان کمک میکند از نقش سنتی بازیگر فراتر بروند و وارد عرصههای توانمندسازی، بازاریابی و رهبری هنری شوند.
در همین زمینه، لیلا بن عطیه، کارگردان و بازیگری که چندین جایزه نیز دریافت کرده است، گفت «مجمع صاحبان پروژهها» فرصت مهمی برای زنان فراهم کرده است؛ زیرا زن را تنها در جایگاه بازیگر نمیبیند، بلکه این امکان را به او میدهد که صاحب پروژه، صاحب دیدگاه و تصمیمگیرنده در عرصه هنری باشد.
لیلا بن عطیه که در دورههای پیشین نیز در این جشنواره حضور داشته، این بار با پروژه تئاتری جدید خود با عنوان «أدیغون» شرکت کرده است. او درباره این پروژه گفت: «مدتی است روی این پروژه کار میکنم و فکر میکنم این مجمع نخستین فرصت واقعی را در اختیار آن گذاشته است تا دیده شود و روی صحنه برود؛ البته اگر مورد توجه قرار گیرد، شایسته شناخته شود و بهعنوان بهترین پروژه انتخاب شود.»
او همچنین بر اهمیت حضور هویت و میراث فرهنگی در تئاتر تأکید کرد و گفت بازخوانی هنری میراث میتواند به آن زندگی تازهای ببخشد. به گفته او، هنرمند الجزایری مسئولیت دارد حافظه تاریخی و هویت خود را حفظ کند و این میراث را به مادهای خلاقانه تبدیل کند که بتواند با مخاطب امروز ارتباط برقرار کند.
این نگاه با رویکرد جشنواره نیز هماهنگ است؛ رویکردی که در انتخاب تندیس «هیپونیا العنابیه» بهعنوان نماد تاریخی و تمدنی جشنواره دیده میشود.
در همین زمینه، هدیه خثیر، نویسنده و مؤلف الجزایری، از حضور خود در این رویداد ابراز خوشحالی کرد. او با پروژهای با عنوان «او و حافظه» در جشنواره حضور دارد؛ پروژهای که از رمان خودش الهام گرفته و در فهرست آثاری قرار گرفته که از مشاوره تخصصی فردی بهرهمند خواهند شد.
هدیه خثیر این تجربه را فرصتی ارزشمند برای یادگیری، پیشرفت و آشنایی نزدیکتر با دنیای تئاتر میداند. او توضیح داد که بخش مهمی از پروژهاش بر پایه حافظه، میراث و هویت شکل گرفته و هدفش ایجاد گفتوگویی تازه میان گذشته و حال است.
او معتقد است پروژهاش با شعار «افقها» هماهنگی زیادی دارد؛ زیرا این شعار از نظر او به معنای رها شدن از اسارت گذشته نیست، بلکه به معنای حرکت از دل گذشته و استفاده از آن برای ساختن نگاهی تازه و رو به آینده است. این دیدگاه نیز با رویکرد کلی جشنواره همخوانی دارد.
او افزود که حافظه نقطه آغاز است و میراث میتواند به مادهای زنده و خلاقانه تبدیل شود؛ مادهای که داستان را در خود حفظ کند و آن را برای مخاطب امروز با زبانی تازه بازگو کند.
این دیدگاه با هدف راهبردی این دوره از جشنواره نیز همسو است؛ هدفی که میخواهد زن را از محدوده بازیگری فراتر ببرد و او را بهعنوان نویسنده، کارگردان و صاحب پروژه وارد عرصه رهبری و تولید هنری کند.
هدیه خثیر همچنین تأکید کرد که فراهم کردن چنین فضایی برای زنان گامی مهم است؛ زیرا زن فقط روایتکننده یک داستان نیست، بلکه میتواند خودِ داستان را خلق کند.
او از حضور جشنواره در فضاهای باز نیز استقبال کرد و معتقد است انتقال تئاتر به خیابان باعث میشود این هنر ارتباط مستقیمتری با مردم و نبض جامعه برقرار کند.
او در جریان حضورش در برنامه «صاحبان پروژهها» گفت که در تلاش است پروژه «او و حافظه» را به صحنه بیاورد. این اثر ابتدا بهصورت یک رمان شکل گرفته بود، اما بعدها به یک نمایش تبدیل شد که موضوعاتی همچون حافظه، هویت، زن و انسان را دنبال میکند.
به گفته او، این مجمع فرصتی واقعی برای توسعه پروژهاش از طریق مشاوره و همراهی تخصصی فراهم کرده است. همچنین به او کمک میکند یاد بگیرد چگونه یک ایده ادبی را به یک پروژه کامل تئاتری تبدیل کند و در عین حال، تجربه تازهای را بهعنوان نویسندهای که از مسیر خلاقیت و آفرینش زنده وارد دنیای تئاتر شده است، پشت سر بگذارد.