Haber Merkezi- İran’daki İnsan Hakları Aktivistleri Topluluğu ile 23 kuruluş, yayımladıkları ortak mektupla Google ve Meta’dan “Adem ve Havva” adlı evlilik uygulamasına yönelik erişimi ve reklamları durdurmalarını istedi. Kuruluşlar, uygulamanın işleyişine ilişkin araştırma bulgularının çocukların erken yaşta evlilik riskiyle karşı karşıya kalabileceğini gösterdiğini belirtti.

İran’daki İnsan Hakları Aktivistleri Topluluğu’nun araştırmasına göre kullanıcılar, hesap oluşturmadan platformda 13-17 yaşlarındaki kız çocuklarını arayabiliyor. Araştırmada, bazı aramaların görüntülenebilen 100 profil sınırına ulaştığı ve bu yaş aralığında en az 100 profilin sistemde görünür olduğu ifade edildi. Ayrıca kadınların kayıt yaşı için daha yüksek bir alt sınır belirtilmesine rağmen 13 yaşındaki kız çocuklarına ait profillerin kabul edildiği kaydedildi.

Raporda, kullanıcıların çocukları da dahil olmak üzere birinci derece yakınları adına profil oluşturabildiği belirtildi. Araştırmaya göre “Adem ve Havva” uygulaması, Eylül ayında 16 yaşındaki bir kız çocuğunun 23 yaşındaki bir erkekle evliliğini başarı öyküsü olarak tanıttı.

Çocuk yaşta evlilik riski

Mektuba imza atan kuruluşlar, İran yasalarının 18 yaşın altındaki kişilerin evlenmesini bütünüyle yasaklamadığı koşullarda bu tür platformların çocukları erken yaşta evlilik riskiyle karşı karşıya bıraktığını vurguladı.

İran Medeni Kanunu’nun 1041’inci maddesine göre kız çocuklarının 13, erkek çocuklarının ise 15 yaşını doldurmadan evlenmesi; velinin izni, çocuğun yararının gözetilmesi ve yetkili mahkemenin onayıyla mümkün olabiliyor. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi de daha önce İran’a asgari evlilik yaşını 18’e yükseltme çağrısında bulunmuştu.

Uygulamanın kurumsal bağlantıları incelensin

Mektupta, “Adem ve Havva” uygulamasının “İmam Rızai’ler Topluluğu” ile kurumsal bağlantısına da dikkat çekildi. İmza sahibi kuruluşlara göre bu oluşum, Devrim Muhafızları’nın eski komutanlarından Hüseyin Yekta tarafından kuruldu ve yönetiliyor.

İnsan Hakları Aktivistleri Topluluğu’nun araştırması, platformun Meşhed’deki İmam Rıza Türbesi’nin idaresiyle bağlantılı olan Astan Kuds Razavi ile kurumsal ve personel düzeyinde ilişkileri bulunduğunu da belirtti. Kuruluşlar, bu bağlantıların uygulamanın mülkiyet yapısının ve yönetiminin incelenmesini gerekli kıldığını ifade etti.

Mektupta yer alan bilgilere göre uygulama, Google Play’de “herkes için uygun” içerik sınıflandırmasıyla sunuluyor ve 100 binden fazla kez indirilmiş durumda. Uygulamanın Instagram hesabının ise yaklaşık 192 bin takipçisi bulunuyor. İmza sahibi kuruluşlar, bu verilerin platformun geniş bir kitleye ulaştığını gösterdiğini belirterek yaş sınıflandırmasının bağımsız biçimde incelenmesini istedi.

Google ve Meta’ya 30 gün süre

Kuruluşlar, Google ve Meta’nın çocuk güvenliği politikalarına atıfta bulunarak çocukların “potansiyel eşler” olarak listelenmesinin ve tanıtılmasının önüne geçilmesi gerektiğini kaydetti. Talepler arasında çocukların kimlik bilgilerinin kamuya ve arama motorlarına açık olmaktan çıkarılması, uygulamanın farklı geliştirici hesapları üzerinden yeniden yayımlanmasının engellenmesi ve arkadaşlık ile evlilik uygulamalarının yaş sınıflandırmalarının bağımsız biçimde denetlenmesi de yer aldı.

İmza sahibi kuruluşlar, Google ve Meta’dan 30 gün içinde atılan adımlar, platformun çocuk güvenliği politikalarına uygunluğuna ilişkin değerlendirmeler ve benzer hizmetlere karşı alınacak önlemler konusunda yanıt vermelerini istedi.

İran’da çocuk yaşta evlilik verileri

İran İstatistik Merkezi verilerine göre 2022 yılında 15 yaşın altındaki kız çocuklarına ait yaklaşık 26 bin 900 evlilik kaydedildi. Ancak son yıllarda çocuk yaşta evliliklere ilişkin verilerin düzenli yayımlanması sınırlı kaldı. 2023-2025 dönemine ilişkin kapsamlı ve güncel resmi veriler bulunmuyor. UNICEF’in tahminlerine göre İran’da 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 17’si, 18 yaşına gelmeden evlendirildi.