Rojhilatlı öğretmenler geçim krizi ve sistematik baskı kıskacında
Düşük maaşlar, personel ve imkan yetersizliği öğretmenleri her geçen gün daha fazla baskı altına alırken; Rojhilat Kürdistan’da bu baskıya protestoların güvenlik meselesine dönüştürülmesi ve sistematik bastırma politikaları da ekleniyor.
JİVAN ŞERİFZADE
Mahabad- İran eğitim sistemi; öğretmenlerin düşük maaşları ve ekonomik sorunlarından eğitim materyalleri ile insan kaynağı yetersizliğine kadar geniş çaplı krizlerle karşı karşıya bulunuyor. Bu koşullar birçok öğretmeni ikinci ve üçüncü işlerde çalışmaya iterken, ciddi personel açığına rağmen meslekten istifa dalgasını da tetikliyor. Ancak Rojhilat’da öğretmenlerin bu hak arayışları ve tepkileri sürekli olarak daha doğmadan bastırılıyor.
Asgari ücretten ikinci ve üçüncü işlere
Resmi verilere göre yoksulluk sınırı yaklaşık 75 milyon tümen seviyesindeyken, bazı sendika aktivistlerine göre geçim sepeti 90 milyon tümene ulaşmış durumda. Buna karşın öğretmenlerin ortalama maaşı yaklaşık 25 milyon tümen olarak açıklanıyor. Yedi yıllık öğretmen olan Tanya K., maaş bordrosunda 22 milyon tümen görünmesine rağmen sigorta, emeklilik sandığı ve kredi taksitleri kesildikten sonra eline ayda yalnızca 13 milyon tümen geçtiğini belirterek, “Bu düşük maaşla en temel ihtiyaçlarımı bile karşılayabilmek için kredi çekmek zorunda kalıyorum; böyle giderse elimde hiç maaş kalmayacak” diyor.
Ferhengiyan Üniversitesi üzerinden Milli Eğitim Bakanlığı bünyesine atanan Tanya K. ve onun gibi pek çok öğretmen, hizmet yükümlülüğü ve sözleşme fesih cezaları nedeniyle 8 yıla kadar görevden ayrılamıyor. Bu durum pek çoğunu ikinci ve üçüncü işlere yöneltiyor. Aynı zamanda terzilik yapan öğretmen Esrîn Ş., yaşadıkları durumu şu sözlerle anlatıyor: “İkinci iş yapmak öğretmenin toplumsal saygınlığını da etkiledi. Taksicilikten öğrenci servisi şoförlüğüne, restoranlarda çalışmaktan tezgahtarlığa kadar pek çok iş yapıyorlar. Artık sadece öğretmenlik yapan çok az kişi var, çünkü bu gelir yaşamaya yetmiyor.”
Öte yandan ailede erkeklerin “aile reisi” olarak tanımlanması nedeniyle kadın öğretmenlerin maaşları erkek meslektaşlarına oranla çok daha düşük kalırken, taşra kentleri ile büyükşehirlerde görev yapan öğretmenlerin ücretleri arasında da ciddi farklar bulunuyor.
İmkansız okullar, personel açığı ve öğretmenler üzerindeki baskı
Okullardaki imkan yetersizliği de öğretmenlerin çalışma koşullarını ağırlaştırıyor. Mahabad’daki bir okulda müdür yardımcılığı yapan Gelawêj M.’nin aktardığına göre, okullarda A4 kağıdı dahi güçlükle temin ediliyor ve okullara ayrılan ödenekler tek bir dönemlik elektrik faturasını bile karşılamaya yetmiyor. Gelawêj M., “Öğretmen, hayırseverlerin bağışladığı tahta kalemiyle ders anlatmak zorunda kalıyor. Sınav sorularını basmak için kağıdımız ve yazıcı mürekkebimiz yok. Müfredat öyle bir noktaya gidiyor ki adeta ders işlemekten vazgeçmemiz bekleniyor ama eğitimde hiçbir hareket özgürlüğümüz yok” ifadelerini kullanıyor.
Eğitim kalitesini doğrudan etkileyen imkan yetersizliğinin yanı sıra personel açığı da okullar ve öğretmenler üzerinde ek bir baskı yaratıyor. Başta ortaöğretim kademeleri olmak üzere pek çok öğretmen için ek ders zorunlu tutulurken, saatlik ek ders ücreti 100 bin tümeni dahi bulmuyor. Bu haberin hazırlandığı ana kadar yalnızca Mehabad kentindeki İktidar ve Muhammed Sefa ilkokullarının bazı sınıfları öğretmensiz kalmış durumda. Mehabad Milli Eğitim Müdürlüğü’nden bir kaynağın verdiği bilgiye göre, saatlik 78 bin tümenlik ücret nedeniyle şimdiye kadar hiçbir öğretmen bu vardiyada ek ders almayı kabul etmedi. Söz konusu sınıflarda öğrencilerin eğitimi okul müdürü, müdür yardımcıları ve veliler tarafından üstlenilmiş durumda.
Rojhilat’ta öğretmen protestolarını bastırmanın sistematik süreci
Son otuz yıldır sorunlarını duyurmak için medya çalışmaları, dilekçeler, imza kampanyaları ve toplantılar düzenleyen öğretmenler, Rojhilat’ta en küçük adımlarında dahi en sert müdahalelerle karşılaşıyor. Rojhilat’taki mevcut duruma ilişkin konuşan öğretmen ve sendika aktivisti Huma M., “Mahabad, Serdeşt, Pîranşar ve Urmîye gibi kentler ‘savaş bölgesi’ olarak tanımlanmış durumda ve bu kentlerdeki okulların genel yönetimi İstihbarat İdaresi’nin koordinasyonunda valiliklerin elinde tutuluyor. Genel politika, herhangi bir sorun yaşansa dahi Rojhilat’taki okulların tatil edilmesinin sıkı kontrol altında tutulması yönünde; böylece ülke genelinde bir öğretmen grevi başlarsa bu bölgedeki eylemler diğer yerlerden daha önce bastırılabiliyor” diyor.
Urmîye eyaletindeki öğretmen istifalarına da değinen Huma M., “İdareler, savaş ve güvenlik koşullarının hassasiyetini bahane ederek öğretmenlerin istifalarını reddetmek ya da ertelemekle yükümlü kılınmış. Yani istifa etmeyi bile bir güvenlik meselesi olarak değerlendiriyorlar” şeklinde konuşuyor. Sendika aktivistine göre bu bölgelerdeki öğretmenlerin protesto ve talepleri yıllardır siyasi bahanelerle ve yalnızca “Kürt olmaları” nedeniyle daha başlangıcında bastırılıyor.
Tüm bu sorunlara rağmen göz ardı edilen en önemli nokta ise gelecek nesilleri yetiştirme sorumluluğunu taşıyan bir öğretmen kuşağının yaşadığı tükenmişlik. Bu tükenmişliğin sonuçları yalnızca öğretmenlerin geçim koşullarıyla sınırlı kalmayıp, er ya da geç eğitimin niteliğinde ve öğrencilerin geleceğinde kendini gösterecek.