Haber Merkezi- İran’da ülke çapında başlayan protestolar devam ediyor. İnsan hakları kaynaklarına göre en az 40 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı ve 3 binden fazla gösterici gözaltına alındı. Güvenlik birimlerinin saldırıları ve şehirlerdeki yaygın çatışmalar devam ederken, ülke genelinde altyapı ve iletişim sistemleri felç oldu. Bu ortamda halk, internetin büyük ölçüde kesildiği koşullarda, sınırlı uydu bağlantılarıyla bile sesini duyurmaya çalışıyor.

Saha raporları, eylemlere müdahalelerin giderek sertleştiğini ortaya koyuyor.

Rojhilat Kürdistan: Kürdistan İnsan Hakları Ağı, Tahran Beheşti Üniversitesi yakınlarında arkasından doğrudan ateşle vurularak katledilen Kürt öğrenci Rubina Aminian’ın hayatını kaybettiğini doğruladı. Hak savunucuları, ailesinin cenazeyi teşhis etmek için gittiklerinde çok sayıda genç protestocunun cenazelerini gördüklerini aktardı. Engellemelere rağmen aile, cenazeyi gizlice defnetti.

Urmiye ve Kirmanşah: Özel birimler, Urmiye’de Kaşani ve Hasani mahallelerine saldırarak şehri neredeyse askeri bir üsse çevirdi. Kirmanşah’ın Câferabad, Derdehrîc ve Taqbestan mahallelerinden gelen paylaşımlar, gece boyunca sürekli silah sesleri ve yoğun çatışmalar olduğunu gösteriyor. Hastane yetkilileri durumu “kritik ve trajik” olarak nitelendiriyor.

İlam: Güvenlik güçlerinin ildeki önde gelen yedi protestocuyu tespit ederek gözaltına aldığı, bu operasyonda bir protestocunun yaşamını yitirdiği ve diğerlerinin tutuklandığı belirtiliyor.

Sine: Adalet başkanı, detay vermeden protestoların liderlerinin gözaltına alındığını açıkladı.

Tahran ve Karac: Poonak, Cennetabad, Heravi ve Qeytariye gibi kuzey ve batı mahallelerinde eylemler devam ediyor. Time dergisine göre, yalnızca başkentteki altı hastanede 217 eylemcinin cenazesi bulunuyor. Eylemcilerin çoğunun hedef alınarak savaş tipi mermiyle katledildiği belirtiliyor. Tanıklar, güvenlik kurumlarının cenazeleri zorla morglardan çıkardığını aktarıyor.

Yaşanan vahşet videolarla belgeleniyor

Saadatabad’daki Kaj Meydanı çevresinde geniş çaplı protestolar ve çatışmalar videolara yansıyor. Genç protestocular ile polisler arasında doğrudan çatışmalar görülüyor. Mashhad’da videolar, şiddetli şehir içi çatışmaları, doğrudan sokak çatışmalarını belgeliyor. Tebriz’de, ağır silahların protestocuları dağıtmak için yaygın şekilde kullanıldığını gösteriyor. Zahedan’da “Hal-o-Show” sitesi, Maki Camii çevresinde sivil kıyafetli güçlerin doğrudan pompalı tüfekle ateş ettiği, onlarca kişinin ciddi şekilde yaralandığı belgeledi. İnsan hakları kaynakları, son iki günde Zahedan’da 200’den fazla kişinin (kadın, çocuk ve öğrenciler dahil) gözaltına alındığını bildiriyor.

Çabahar, Saravan ve İranşehr’de de çok sayıda protestocunun gözaltına alındığı, internet kesintisi nedeniyle durumlarının net olarak bilinmediği rapor edildi. Yasuj’da bir video, bir protestocunun gözaltına alınmasını gösteriyor; güvenlik güçleri göz yaşartıcı gaz kullanarak diğer protestocuları dağıtmaya çalışıyor. Xorasan eyaletinin Şenaran kasabasında insan hakları kaynakları ve videolar, doğrudan ateş sonucu 5 Kürt vatandaşının katledildiğini doğruladı. Neyşabur’da Akram Pirgazi’nin ölümü, büyük öfkeye yol açtı. Rüst şehrinde uluslararası vücut geliştirme şampiyonunun katledilmesi, Gilan’daki protestoları yeni bir grev aşamasına taşıdı.

Uçuşlar iptal edildi

Çatışmalar yoğunlaşırken, İran hava sahasında ciddi bir güvenlik sorunu yaşandı. Türk Hava Yolları, Flydubai, Pegasus ve AJet dahil çok sayıda uluslararası havayolu, Tahran, Meşhed, Şiraz ve Tebriz uçuşlarını iptal etti. Ülkenin dışa bağlantısı neredeyse tamamen kesmiş oldu. Azad Üniversitesi ve Eğitim Bakanlığı, tüm sınavların iptal edildiğini ve okullar ile üniversitelerin kapatıldığını açıkladı. Bu adım öğrenci topluluklarının oluşumunu engellemeye yönelik bir hamle şeklinde yorumlandı.

Yargı baskısı

Ülkede hakimler ve savcılar da eylemcilerin cezalandırılacaklarına dair açıklamalarına devam ediyor. Başsavcı, gözaltındakileri isyana teşvik suçlamasıyla tehdit etti ve derhal dava açılmasını istedi. Sepah’a bağlı Tasnim Haber Ajansı, protestoları “terörist” ilan ederek, gözaltındaki protestoculardan mühimmat ele geçirildiğini iddia etti. Abbas Irakçi, Oman yetkilileriyle görüşerek krizi “iç mesele” olarak göstermeye çalışırken, bin 150 üniversite öğretim üyesi açık bir mektupla devlet ve toplum bağının çöküşüne dikkat çekti ve şiddetin derhal durdurulmasını talep etti.

Dijital propaganda aracı olarak kullanılıyor

İran’da dört gündür internet kesintisi sürerken, X (eski Twitter) üzerinden Ali Hamaney’in mesajlarında “zafer” ifadeleri yer aldı. Bu çelişki, hükümetin medya ve dijital alan konusundaki ikili politikasını ve protestocuların sesinin susturulduğu ortamda dijital alanın propaganda aracı olarak kullanılmasını gösteriyor. Cumhurbaşkanının halkla canlı yayında konuşma kararı, internetin yalnızca sınırlı uydu bağlantıları üzerinden erişilebilir olduğu bir ortamda, hükümetin kamuoyunu ikna etmekte yaşadığı çaresizliği gösteriyor. Analistler, bu konuşmayı ya “siyasi aldatmaca ve reform vaatleri” ya da “geniş çaplı baskının son uyarısı” olarak değerlendiriyor. Ancak sokaktaki kitlesel katılım, halkın geri dönüşü olmayan bir aşamaya geçtiğini ortaya koyuyor.