Haber Merkezi- İran'da baskı, gözaltı ve idamlara ilişkin haberler art arda gelmeye devam ediyor. Son olarak, Kürdistan Fotoğrafçılar Evi Müdürü ve Çav Sanat Evi'nin kurucusu Mehdi Tevekküli, annesi Meryem Aslani ve kız kardeşi Sümeyye Tevekküli, Merivan-Bane karayolunda özel araçlarıyla seyir halindeyken Devrim Muhafızları İstihbarat Birimi'nin açtığı ateş sonucu yaşamını yitirdi. Hak savunucuları olayı “devlet kaynaklı infaz” olarak nitelendirirken, olay güvenlik güçlerinin sivillere yönelik şiddetine ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıdı.

Kadınlara yönelik baskılar sürüyor

Son günlerde İran'ın farklı kentlerinde gözaltılar ve tutuklamalar devam etti. Gözaltındaki Bahai yurttaş Sima Sebto'nun görüş ve telefon hakkının kısıtlandığı, İsfahan Devletabad Cezaevi'nde tutulan 62 yaşındaki Bahai yurttaş Neda Bedahş'ın ise sağlık durumunun kötüleşmesine rağmen tedavi izni verilmediği bildirildi.

Daha önce haklarında dava açılan Marziye Meşhedi ile Hadise Morvaridi toplam 10 yıl 1 gün hapis cezasına çarptırıldı. Sivil toplum aktivisti Ali Musinejad Ferkuş, Said Leşni, Kamiyaran'daki bir yardım kuruluşunun üyeleri İsmail Hatıri ve Fuat Şadi hakkında da gözaltı haberleri yayımlandı.

Hukuk öğrencisi Daniyal Habibullahi'nin 20 Nisan'dan bu yana güvenlik güçlerinin gözetiminde tutulduğu belirtilirken, Mahabadlı Behnam Muzafferi'nin ise bir haftadan uzun süredir gözaltında olduğu ve ailesinin kendisinden haber alamadığı aktarıldı. Sünni din insanı İmad Mustafayi, Behbehanlı Ahmedrıza Hürrem ve Minablı Beluc yurttaş İbrahim Melahi de akıbeti bilinmeyen gözaltılılar arasında yer aldı.

Öte yandan Bukanlı Kürt sivil toplum aktivisti Pêşewa Çemeni, iki günlük gözaltının ardından serbest bırakıldı. Gözaltında darp edildiği, işkence gördüğü ve tehdit edildiğine ilişkin iddialar kamuoyuna yansıdı.

Protestoculara hapis cezaları devam ediyor

Yargı makamları protestolar nedeniyle gözaltına alınanlara yönelik hapis cezalarını sürdürdü. Urmîyeli Yunus Nebizade hakkında verilen 10 yıl 1 günlük hapis cezası Yüksek Mahkeme tarafından onandı.

Ocak ayındaki protestolarda gözaltına alınan Arş Mirzayi, Ali Berati ve İrfan Seccadi de hapis ve para cezalarına mahkum edildi.

17 yaşındaki milli boksör Yasin Serferaz ise 3 yıl 3 ay hapis ve 180 milyon tümen para cezasına çarptırıldı. Ribvar Marabi altı yıllık hapis cezasının infazı için Tahran Büyük Cezaevi'ne gönderildi.

Ayrıca Huşyar Rızvani hakkında verilen 4 yıl 3 aylık hapis cezası istinaf mahkemesince onanırken, Naim Leşkeri 5 yıl hapis cezası aldı. Siyasi tutuklular Ebulfazl Rehber ile Ümit Rehber ise toplam 46 yıl hapis cezasına mahkum edildi.

Bocnurdlu Kürt yurttaşlar Ferhad Bağçeki ve Said Bağçeki de toplam 5 yıl 4 ay hapis ve 74 kırbaç cezasına çarptırıldı.

İsfahan'da iki protestocu idam edildi

Ocak ayı protestolarında gözaltına alınan Emir Hüseyin Seferi ile Ebulfazl Sipahi hakkında verilen idam cezaları İsfahan'da infaz edildi. İdamların ardından Alihani Meydanı'nda toplanan protestocular ile Devrim Muhafızları arasında çatışmalar yaşandı. İnsan hakları kaynakları, protestolara katılan genç kadın Anahita Azerşeb'in güvenlik güçlerinin açtığı ateş sonucu hayatını kaybettiğini bildirdi. Ancak bu bilgi resmi makamlar tarafından henüz doğrulanmadı.

Daha önce Türkmen yurttaşlar Cevad Mirhaseni ve Emirabbas Hatemi, Gonbed Kavus Cezaevi'nde; Türk yurttaş Selman Gulami ise Erdebil Merkez Cezaevi'nde idam edilmişti. Mehabadlı 30 yaşındaki Kürt siyasi tutuklu Serdar Kadiri'nin idamı da infaz edilirken, Beluc işçi İsa Çari idam kararının ardından Kazılhisar Cezaevi'nde tek kişilik hücreye sevk edildi.

Kazılhisar Cezaevi'nde açlık grevi 16'ncı gününde

İdam cezalarına yönelik tepkiler sürerken, Karac'daki Kazılhisar Cezaevi 2 No'lu Bölümü’nde tutukluların başlattığı açlık grevi 16'ncı gününe girdi. İdamları protesto eden tutuklular yemek almayı reddederken, idam hükümlüsü olmayan yaklaşık 140 hükümlünün koğuştan başka bölümlere nakledildiği bildirildi. Bu durum, tutuklu yakınları arasında yeni baskılar uygulanacağı yönündeki kaygıları artırdı.

Aynı zamanda Kirmanşan, Sine, Şuş, Reşt ve Ahvaz'da emekliler düzenledikleri protestolarda hayat pahalılığına ve ekonomik krize tepki gösterirken, idam karşıtlarına ve siyasi tutuklulara destek verdi. Göstericiler idamların durdurulması, tutukluların serbest bırakılması ve baskı politikalarının sona erdirilmesini talep etti.

‘Toplum militarize ediliyor’ uyarısı

İnsan hakları örgütleri, eğitim kurumları, camiler ve hastanelerin askeri amaçlarla kullanılması, çocuklara askeri eğitim verilmesi ve çocukların silahlı yapılara dahil edilmesine ilişkin haberlerin arttığına dikkat çekti.

İran Öğretmen Sendikaları Koordinasyon Konseyi de çocuklara askeri eğitim verilmesini kınayarak, bunun çocukların istismar edilmesi ve şiddetin meşrulaştırılması anlamına geldiğini belirtti. İnsan hakları uzmanları ise ülkedeki güvenlik politikalarının şiddeti, gözaltıları ve idamları olağanlaştırarak toplumdaki korku ve güvensizlik ortamını derinleştirdiğini ifade etti.