Rojbîn Denîz

Kurd ketine riyek ku hêz û destkeftiyên ku heta niha berhev kirine veguherînin hêzek herêmî ya mayînde ya siyasî, destûrî û demokratîk. Ji vê perspektîfê ve, pêvajoya entegrekirina Hêzên Sûriyeya Demokratîk (QSD) di nav beşek ji artêşa Sûriyeyê de nîşan nade ku ezmûn û destkeftiyên ku bi rêya xweseriyê hatine bidestxistin bi dawî dibin. Her wiha, derî vedike ku ew di nav yekparçeyiya Sûriyeyê de xuya bibin. Ji ber vê yekê, dema ku rewşa heyî tê nirxandin, pêwîst e ku pêşî bê lêkolînkirin ka em çawa gihîştine vê astê.

Ji peymana Adarê heta êrîşên Çileyê û helwesta Rêber Ocalan

Peymana ku di 10’ê Adara 2025’an de hat îmzekirin, ji ber bandora berdewam a hêzên derve û faktora Tirkiyeyê li ser erdê û her wiha polîtîkayên ku ji hêla hêzên cûrbecûr ve li gorî berjewendiyên xwe li ser aliyan hatine ferzkirin, hêdî hêdî nema dihat bicîhanîn. Nebaweriya di navbera aliyan de kûrtir bû û di Çileya 2026’an de bi êrîş û pevçûnên li dijî taxên Kurdan ên li Helebê gihîşt lûtkeyê. Ev êrîş nîşaneya siyaseta Brîtanî-Tirkiyeyî bûn ku armanc ew bû ku Kurdan bikşînin ser xeta xwe. Di tevahiya pêvajoyê de, faktorên ku pêşveçûna peymanê asteng dikirin, li ser erdê provokasyonan çêdikirin û diyaloga di navbera her du aliyan de dijwar dikirin, hemû encamên polîtîkayên ku li ser erdê hatibûn ferzkirin bûn. Sedema êrîşên li dijî Kurdan, guhertina hevsengiya hêzê ya heyî û qelskirina avantaja Kurdan a li ser maseya danûstandinan bû. Faktora sereke ya ku destê aliyan li ser maseya danûstandinan xurt kir, hevsengiya hêzê  ya li ser erdê bû. Di vî warî de, Kurd xwedî avantajeke girîng bûn. Ji bo jiholêrakirina vê avantajê an jî bi tevahî lawazkirina Kurdan, êrîşek bi hevkariya milîsên Sûrî û hêzên derve pêk hat. Ev rewş wekî êrîşek li ser perspektîfa Kurdan a ji bo avakirina aştî û çareseriyek dawî li Sûriyeyê bipêş ket. Bi gotineke din, armanc avakirina Xezayek duyemîn bû. Êrîş li Helebê dest pê kirin û heta Reqa, Dêra Zorê û Teqbayê dirêj bûn; gihîştin sînorên Hesekê, ku navendeke girîng a herêma Kurdan e.

Rola Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan di vê pêvajoyê de pir girîng bû

Rola Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan di vê pêvajoyê de pir girîng bû. Encama herî rasterast a êrîşeke ku armanc jê tunekirin an jî tunekirina Kurdên li Rojava bû, dê qutkirina hemû têkiliyên di navbera Tirkiye û Kurdan de bûya, ku îhtîmal e di pêşeroja Tirkiyeyê de roleke çalak bilîzin. Ev dikaribû deriyê şerekî nû û bêdawî veke. Dema ku vê yekê li kêleka şerê bi Îranê re were hesibandin, îhtîmala şerekî nû yê Kurd-Tirk, ku hêzên derve tê de beşdar bibin, li seranserê herêmê belav bibe û di dawiyê de pêvajoya aştî û civaka demokratîk bi tevahî bi dawî bike, derket holê. Di konjonkturekê de ku hevsengiya hêzê li herêmê di berjewendiya Tirkiyeyê de diguhere, ev îhtîmal ji bo Tirkiyeyê xetereyek cidî çêkir. Tam di vê nuqteyê de bû ku destnîşankirina sînorên xetereya ku gihîştibû ber deriyê Tirkiyeyê ji hêla Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ve bû faktorek girîng di rawestandina êrîşan de. Bandora duyemîn a girîng a pêvajoyê serhildana gelê Kurd ji bo Rojava bû. Seferberkirina bi mîlyonan Kurdan di bersiva van pêşketinan de ne tenê li çar welatên têkildar, lê di heman demê de li Ewropa û navneteweyî jî rojeveke girîng afirand. Ev berteka civakî ya mezin a nediyar di raya giştî ya Kurd de, ji nû ve nirxandina hesabên heyî pêwîst kir. Di encamê de, bi rawestandina şer li sînorê Hesekê, pêvajo vegeriya qadeke siyasî û dîplomatîk û di dawiyê de veguherî peymana 29’ê Çile. Ji vê perspektîfê ve, divê peymana 29’ê Çile ne tenê wekî agirbestek an encama pevçûnek leşkerî were hesibandin, lê wekî qonaxek siyasî ya nû ku ji hêla hevsengiya hêzê li ser erdê, berteka civakî ya gelê Kurd û hesabên aktorên herêmî ve ji nû ve hatî teşekirin.

Gava yekem a peymana 29’ê Çileyê

Gava yekem a vê peymanê, agirbest bû. Qonaxa duyem avakirina maseyeke danûstandinan û avakirina komîteyên cûrbecûr ji bo mîsogerkirina yekgirtinê û pêkanîna Peymana 29’ê Çile pêk dihat. Di nav nêzîkî heft mehan de, pêvajoya yekgirtinê ya hêzên QSD’ê yên ku di dema şer de ji Reqa, Dêra Zorê û deverên din vekişiyan, hate nirxandin. Di vê çarçoveyê de, biryar hate girtin ku sê tugayên QSD’ê bibin beşek ji Lîwaya Hesekê. Wekî din, tugayek Kobanî bi tugayek li Helebê ve hate yekkirin. Hêzên ewlehî û polîsan di bin Wezareta Karên Hundir de hatin danîn, bi vî awayî pêvajoya yekgirtinê li vê herêmê temam bû. Waliyê Hesekê jî li gorî pêşniyara QSD’ê hate tayînkirin. Wekî din, rayedarên giştî û saziyên giştî di pêvajoya yekgirtinê de hatin tevlîkirin, bi vî rengî girêdanek organîktir di navbera astên navendî û herêmî de hate afirandin. Her çend nav û, heta radeyekê, statuya saziyan ji nû ve hate organîzekirin jî, saziyan bi piranî karê xwe ji cihê ku lê rawestiyabûn berdewam kirin.

Di warê aborî de, li ser çend mijarên girîng lihevkirin çêbû. Yek ji wan qebûlkirina hevkariya şirketa Cîzîrê di xebitandina zeviyên petrolê de bû. Her wiha lihevkirinek çêbû ku di nav sê mehên pêş de deriyên sînor werin vekirin. Li hev kirin ku mekanîzmayek hevbeş ji bo birêvebirina deriyên sînor were damezrandin û ewlehî ji hêla hêzên herêmî, ango hêzên QSD’ê yên ku pêvajoya entegrasyonê temam kirine, were peyda kirin. Nêzîkatiyek wekhev di derbarê balafirgehê de jî hate pejirandin. Ev du meh in ku xebatên tamîrkirin û ji nû ve avakirinê yên dijwar didomin da ku balafirgeh were sererast kirin, ku ji ber xemsarî û bêxemiyê di dema rejîma Baasê de bêkêr bûbû. Tê pêşbînîkirin ku ger balafirgeh ji nû ve were vekirin, rêveberiya wê dê bi mekanîzmayek hevbeş were kirin û ewlehiya wê dîsa ji hêla hêzên herêmî ve were peyda kirin. Wekî din, nêzîkatiyek di derbarê wergirtina para xwe ya adil ji çavkaniyên aborî li seranserê Sûriyeyê ji hêla parêzgeha Hesekê ve hate pêşxistin. Her wiha, helwesteke erênî der barê nêzîkatiyeke taybet ji bo ji nû ve avakirina herêma Rojava de derket holê, ku xwediyê çavkaniyên dahatê yên girîng ên wekî petrol, genim û pembû ye. Paşguhkirina rejîma Baasê berî şoreşê û şerê piştî wê zirarên cidî da binesazî, rê û şert û mercên jiyanê yên giştî li bajar û bajarokên Rojava. Ji ber vê yekê, veqetandina çavkaniyên aborî û darayî bi taybetî ji bo ji nû ve avakirina Rojava û baştirkirina xizmetên bingehîn jî yek ji mijarên ku li ser maseya danûstandinan hatin nîqaşkirin bû. Di encamê de, pêvajoya heft mehan ne tenê bi yekgirtina hêzên leşkerî ve sînordar bû; ew veguherî pêvajoyeke entegrasyon û ji nû ve avakirinê ya berfirehtir ku gelek waran, di nav de ewlehî, deverên îdarî, ji nû ve avakirina çavkaniyên aborî, deriyên sînor, balafirgeh û ji nû ve avakirinê vedihewîne.

Kurd gihîştin xalekê girîng di beşdariya siyasî, îdarî ya Suriyeyê de

Bi vî awayî, Kurd gihîştine xalekê ku ew dikarin beşdarî avahiya siyasî û îdarî ya Sûriyeya nû bibin. Qonaxa heyî nikare wekî serkeftinek tevahî ya hikûmeta nû ya Sûriyeyê, ne jî wekî têkçûnek tevahî ya Kurdan were hesibandin. Êrîşên ku di Çileyê de dest pê kirin, dikaribûn Rojava veguherînin Xezzeyek din, wê bixin nav berxwedanek serhişk. Lêbelê, di dawiyê de, ev îhtîmal û hesabên li ser wê hatin astengkirin. Bi derketina rojeva entegrasyonê re, Kurdan derfet bi dest xistin ku hebûn û destkeftiyên xwe di nav avahiya siyasî ya Sûriyeyê ya nû de biparêzin û ewle bikin. Ji vê perspektîfê ve, girîng e ku encam ne tenê bi perspektîfa pêşkeftinên siyasî yên heyî, lê di heman demê de bi rêya rêça dîrokî ya destkeftiyên siyasî, leşkerî û civakî yên ku Kurdan di salên dawî de li Sûriyeyê berhev kirine jî were nirxandin. Lêkolîna encamê ji perspektîfek dîrokî dê ji bo têgihîştinek rasttir a pêvajoya pêşerojê û pêşkeftinên gengaz girîng be.

Yekgirtina leşkerî û parastina rûmeta YPJ'ê

Di civînên ku li Qesra Gel hatin lidarxistin de, yek ji mijarên têkildarî parastinê statuya YPJ'ê bû. Di destpêkê de, pêşniyarek û nêzîkatiyek hebû ku hêzên YPJ'ê di nav Asayîşê (hêzên ewlehiyê) de werin entegrekirin. Lêbelê, YPJ'ê ev nêzîkatî û pêşniyar bi awayekî kategorîk red kir. Di encama îrade û israra YPJ'ê bi xwe, helwesta wê ya li ser erdê û hewldanên dîplomatîk ên hatine kirin, nêzîkatiyek hevpar di derbarê tevlêkirina YPJ'ê di pêvajoya entegrekirinê de hate pêşxistin û di heman demê de avahiya wê ya bêhempa jî hate parastin. Di vê çarçoveyê de, xuya dike ku di asteke mezin de lihevkirinek li ser berdewamiya hebûna hêzên YPJ'ê wekî hêzek operasyonel a bi qasî hezar û 500 kesan di bin Wezareta Karên Hundir de hatiye bidestxistin. Tê texmînkirin ku ev xal di civîna bi Colanî re hatiye zelalkirin û hûrgulî û prosedurên ku werin şopandin di civînekê de ku di 27'ê Tebaxê de saet di 11:30'an de dest pê kir û bi qasî saetek û nîvek dom kir, hatine nîqaşkirin û zelalkirin. Ew rastiya ku YPJ di vê pêvajoyê de wekî hêzek jinan a cuda û rêxistinkirî hebûna xwe diparêze, ne tenê ji perspektîfa leşkerî ve, lê di heman demê de ji aliyê têkoşîna jinan ve jî wekî destkeftiyek girîng dikare were hesibandin. YPJ, ku li dijî avahiyên barbar ên wekî DAIŞ’ê şer dike, di vê têkoşînê de di xeta xwe de bi ti awayî tawîzan nade û pabendbûnek pratîkî ya girîng ji bo parastin û xweparastina jinan nîşan daye, ji bo jinên li Rojhilata Navîn bûye çavkaniyek girîng a têkoşîn û wêrekiyê. Ji ber vê yekê, qebûlkirina hebûna YPJ bi nasnameya xwe ya taybet ji bo destkeftiyên jinan di warên parastin û siyasetê de xwedî girîngiyek taybetî ye. Ji perspektîfa Sûrîyeyî ve, qebûlkirina YPJ jî dikare wekî gavek girîng were hesibandin. Dema ku polîtîkayên Heyet Tehrîr El Şam (HTŞ), hêzek koalîsyonê ya ji bermahiyên El Nusra, El Qaîde û DAIŞê pêk tê, li hember jinan têne hesibandin, eşkere ye ku têkoşîna rêxistinkirî ya jinan berxwedanek girîng li dijî van avahiyan pêk tîne.

Avakirina hêzên ewlehiya herêmî

Herwiha, avakirina hêzên ewlehiyê yên xwe ji aliyê Kurdên li Heleb û Şahbayê dijîn ve yek ji xalên li hevkirî bû. Hebûna tugayekê li Efrîn jî wisa xuya dike ku hatiye qebûlkirin. Derbarê Serêkaniyê de, tê gotin ku israra li ser derxistina bermahiyên DAIŞ’ê ji herêmê dê berdewam bike û avakirina hêzên ewlehiyê yên herêmî ji bo misogerkirina ewlehiya herêmê piştî vegera nifûsê jî di nav mijarên ku hatine nîqaşkirin de ye.

Kurd yek ji aktorên sereke ye di stratejî û hevsengiya dewleta Suriyeyê de

Nêzîkatiya ku vê dawiyê ji hêla Îsraîl û Keyaniya Yekbûyî ve di derbarê ji nû ve sêwirandina Rojhilata Navîn de hatiye pêşniyar kirin, pirrengî, yekbûna navendên hêzê yên cûda, û afirandina hevsengiyek hêzê ya nû li ser bingeha hevsengiyên heyî yên qels pêşbînî dike. Di vê çarçovê de, dikare were gotin ku HTŞ (Heyat Tahrîr el-Şam) hewldanek temsîl dike ji bo ji nû ve avakirina dewleta Sûriyeyê bi yekkirina Erebên Sunnî, Kurd, Durzî, Elewî û aktorên siyasî yên demokratîk bêyî ku wan di çarçoveyek îdeolojîk de sînordar bike, û vê ji nû ve avakirinê li ser hevsengiyên hêzê yên siyasî, destûrî û herêmî ava bike. Bertekên bi gelemperî erênî yên li ser ragihandina ku QSD bi rêya yekbûnê bûne beşek ji artêşa Sûriyeyê, girîngiya vê stratejiyê ji bo Sûriyeyê nîşan dide. Tekezkirina di daxuyaniyan de li ser veguherîna SDF wekî nîşanek girîng a aramiya Sûriyeyê girîngiya pozîsyona Kurdan û hevsengiya ku wan di stratejiya herêmî ya Sûriyeyê ya nû de afirandine, nîşan dide. Ev rewş dikare wekî beşek ji modela avahiya siyasî ya ku ji hêla Brîtanyayê ve ji bo avakirina Sûriyeyeke nû tê xeyal kirin jî were şîrove kirin. Li gorî vê modelê, Kurd dê wekî yek ji aktorên sereke di stratejî û hevsengiya hêzê ya nû ya dewleta Sûriyeyê de werin dîtin. Tayînkirina Mazlum Ebdî wekî şêwirmendê taybet ê berpirsiyarê karûbarên Kurdan di nav serokatiyê de dikare wekî pêşveçûnek girîng di vî warî de were hesibandin. Ji ber vê yekê, pêdivî ye ku modela siyasî ya ku ji bo Sûriyeya nû tê xeyal kirin, ku bandora Brîtanî jî tê de diyarker e, ji perspektîfek berfirehtir ve were lêkolîn kirin. Nûnertiya Kurdan di nav serokatiyê de dikare bibe sedem ku Şam ne tenê wekî pirsgirêkek leşkerî û ewlehî-navendî, lê di çarçoveyek siyasî û destûrî de jî pirsgirêka Kurd çareser bike.

Di Suriyeya nû de hevsengiya gelê Kurd

Rola şêwirmendiyê ya ku ji bo Mazlum Ebdî tê pêşbînîkirin, di heman demê de qadek diafirîne ku dikare rê li ber avakirina mekanîzmayek temsîliyeta siyasî ji bo Kurdan veke. Rastiya ku ev rol wekî şêwirmendek ku rasterast ji karûbarên Kurdan berpirsiyar e tê destnîşankirin, dikare wekî pêşveçûnek bê şîrovekirin ku rê li ber çareserkirina pirsgirêka Kurd a di çarçoveya avahiya siyasî ya nû ya Sûriyeyê û pêşeroja dewletê de vedike. Mîsogerkirina destkeftiyên ku Kurdan bi salan têkoşîn bi dest xistine û veguheztina van destkeftiyan bo qada siyasî ya demokratîk ji bo Kurdan asteke girîng temsîl dike. Veguheztina destkeftiyên leşkerî û pratîkî bo çarçoveyek siyasî, destûrî û sazûmanî qonaxek nû ji bo pêşeroja Kurdan li Sûriyeyê nîşan dide. Ji aliyekî din ve, dikare were hesibandin ku dibe ku Brîtanya û Îsraîl bixwazin Kurdan di nav avahiya siyasî ya Şamê de bihêlin da ku avahiya navendî ya HTŞ-ê hevseng bikin. Ji nû ve bicihkirina Sûriyeyê wekî aktorek stratejîk li ser asta herêmî, û şopandina vê stratejiyê tenê bi rêya avahiyek Sunnî-Ereb û navenda HTŞ-ê, dikare hevsengiya heyî ya li herêmê têk bibe. Ji ber vê yekê, tevlêbûna Kurdan di ji nû ve avakirina dewletê de dikare wekî beşek ji lêgerîna Sûriyeyek hevsengtir were dîtin.

Dibe ku Îlham Ehmed rasterast beşdarî pêvajoya amadekirina destûra nû bibe

Tê gotin ku rola ku ji bo Îlham Ehmed tê payîn ew e ku di Meclîsa Gel de wekî parlamenter kar bike û pozîsyona cîgirê serokê meclîsê bigre. Lê belê, ev pozîsyon di fermana ku Colanî ji bo Mazlum Abdî derxistiye de cih negirtiye. Lêbelê, çavkaniyên herêmî radigihînin ku ev rola ku ji bo Îlham Ehmed tê pêşbînîkirin e. Berê, pozîsyona cîgirê wezîrê karên derve ji bo Îlham Ehmed jî hatibû nîqaşkirin. Lêbelê, ragihandina ku ji nû ve nivîsandina destûrê dê bi rêya meclîsê were kirin, îhtîmala ku Îlham Ehmed rola cîgirê serokê meclîsê bigire xurt dike. Pêşveçûnek wusa tê vê wateyê ku Kurd dê rasterast beşdarî pêvajoya amadekirina destûra nû bibin. Ev ji bo Kurdan pêşketinek girîng e. Gihandina biryarnameyên ku heta niha hatine dayîn bo bingehek destûrî dê di garantîkirina mafên nasname, ziman û çandî yên Kurdan, xurtkirina demokrasiya herêmî û misogerkirina temsîliyeta Kurdan di avahiya siyasî ya Sûriyeyê de de pir girîng be. Bi taybetî parastina mafên kolektîf wekî aliyek sereke ya vê pêvajoyê derdikeve pêş. Gavên ku di vî warî de têne avêtin dikarin rêyên siyasî û qanûnî yên nû ji bo Rojava vekin.

Têkoşîna destpêkirina pêvajoya entegrasyona demokratîk dest pê dike

Ev hemû pêşketin nîşan didin ku Kurd di nav Sûriyeyê de ne tenê ji hêla leşkerî ve, lê di heman demê de bi aliyên siyasî, destûrî û civakî jî dikevin pêvajoyek entegrasyona demokratîk. Mijareke din a girîng ku di hevdîtinan de hat nîqaşkirin, mafê bikaranîna zimanê dayikê di perwerdeyê de bû. Piştî hevdîtinan, fermanek ji aliyê Wezareta Perwerdehiyê ve hat dayîn û zimanê Kurdî wekî zimanekî neteweyî hat nas kirin. Li gorî rêziknameya nû, li herêmên ku nifûsa wan zêde ye, zimanê Kurdî dê ligel Erebî û Îngilîzî di mufredatê de cih bigire. Li gorî biryarnameyê, heftê de bi navînî sê saet ji bo dersên zimanê Kurdî dê werin veqetandin. Wekî din, heftê de saetek ji bo çalakiyên civakî û çandî dê ji bo Kurdî were veqetandin. Her wiha biryar hat dayîn ku dersên zimanê Kurdî dê di navînîya akademîk a giştî ya xwendekaran de cih bigirin. Bi vî awayî, zimanê Kurdî dê ne tenê wekî mijarek bijarte an jî temamker, lê di heman demê de wekî yek ji mijarên bingehîn ên di mufredatê de were hesibandin. Bê guman, divê ev biryar di çarçoveya pêvajoyek veguhêz de were nirxandin. Di pêşerojê de, bicihkirina van biryaran di çarçoveya destûrî ya nû de dê gaveke girîng be ber bi misogerkirina qanûnî û destûrî ya mafê Kurdan ê zimanê xwe. Piştî van gavên destpêkê di warê ziman de, têkoşînên siyasî û civakî dikarin bibin sedema qebûlkirin û garantîkirina berfirehtir a mafê Kurdan ê bikaranîna zimanê xwe yê dayikê di perwerdeyê de. Konjonktura herêmî û siyasî jî ji bo vê yekê hawîrdorek guncaw pêşkêş dike. Ji ber vê yekê, gavên ku îro di derbarê perwerdehiya bi zimanê Kurdî de hatine avêtin divê ne tenê wekî beşek ji pratîka heyî, lê di heman demê de wekî rêyek nû ya ku ji bo misogerkirina destûrî ya mafên kolektîf ên Kurdan li Sûriyeyê vebûye, werin hesibandin.

Ji bo Kurdan mijara bingehîn mîsogerkirina xwe ya di çarçoveyek destûrî de ye

Ji ber vê yekê, têkoşîna rastîn êdî tenê li ser eniya leşkerî nayê meşandin; ew ê di warên siyasî û sazûmanî yên wekî guhertina destûrî, rêveberiyên herêmî, perwerde, saziyên ewlehiyê û parlementoyê de bê meşandin. Ji bo Kurdan, di vê qonaxê de mijara bingehîn ew e ku hebûna xwe di çarçoveyek destûrî de misoger bikin û bibin beşek ji Sûriyeyê. Ji bo vê yekê, pêdivî ye ku bi Ereb, Durzî, Elewî, Xiristiyan û aktorên din ên demokratîk re hevkariyê pêş bixin; û siyaseta Kurdî ji hebûnek herêmî ya îzolekirî veguherînin aktorek bi bandor di nav hevsengiya siyasî ya giştî ya Sûriyeyê de. Di vî warî de, ezmûna ku ji hêla Rêveberiya Xweser ve di salan de hatî berhevkirin zanînek girîng derxistiye holê. Veguhestina stratejîk tam li vir derdikeve holê: parastina rêveberiya herêmî di heman demê de xwedî bandora siyasî û sazûmanî ye li navendê. Hevkêşeya ku Kurd hewl didin di vê serdema nû de ava bikin li ser têgihîştinekê ye ku navend mafên nifûsa herêmî nas dike û wan di nav hevkêşeya hêza siyasî de qebûl dike. Bi gotineke din, ew li ser ewlekirina hebûna wan ne tenê de facto lê di heman demê de li ser bingehek destûrî û sazûmanî jî hatiye avakirin.

‘Rojava xeta min a sor e’

Xalek din a girîng ku divê were tekez kirin ev e ku pêşketinên li Rojava nikarin ji pêvajoya aştî û civaka demokratîk a ku bi destpêşxerî û têkoşîna Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan li Îmraliyê pêşketiye, serbixwe werin nirxandin. Daxuyaniya berê ya Ocalan a ku digot "Rojava xeta min a sor e" bi pêşketinên siyasî û dîplomatîk ên dawî yên li Rojava ve tê piştrast kirin. Peymaneke aştiyê ya serkeftî ya Tirkiye-Kurd xwedî potansiyel e ku hevkêşeya herêmî ya Kurd li ser bingeha paradîgmayek civakî ya nû ji nû ve şekil bide. Pêşketineke wiha dikare destpêkek nû nîşan bide ber bi derbaskirina nêzîkatiya ku Kurdan tenê wekî gefek ewlehiyê dibîne û hebûna Kurdan li Tirkiye, Sûriye, Îran û Iraqê misoger dike.