NEZÎHE BUSEÎDÎ

Tunis – Duh, li Tunisê komxebatek ji bo pêşxistina xizmetên tenduristiya derûnî ji bo jinên mexdûrên tundîtiyê hate lidarxistin. Armanca komxebatê ew bû ku rola girîng a piştgiriya psîkolojîk a pispor di pêvajoyên lênêrînê de ronî bike û hevrêziya di navbera saziyên tenduristiyê û rêxistinên civaka sivîl de xurt bike.

Şîdeta li dijî jin û keçan binpêkirina mafên mirovan a herî berbelav li cîhanê ye. Li Tunisê diyardeyek pir girîng dimîne. Anketa Neteweyî ya 2022’an a li ser şîdeta jinan eşkere kir ku ji sedî 84.7’ê jinan ji 15 saliya xwe ve herî kêm carekê rastî şîdetê hatine. Ji sedî 57.1 din 12 mehên berî anketê de rastî şîdetê hatine.

Şîdeta psîkolojîk û devkî cureya şîdetê ya herî gelemperî ye, ku ji sedî 49.3 pêk tîne. Piştî vê yekê şîdeta cinsî ji sedî 15.6, şîdeta aborî ji sedî 11.4 û şîdeta laşî ji sedî 5.3 pêk tê. Wekî din, ji sedî 14.4’ê kiryarên şîdetê li ser înternetê hatine kirin.

Pîvana mezin a hemî şêweyên şîdetê bandorên psîkolojîk li ser qurbaniyan diafirîne ku hewceyê pabendbûn, lênêrîn û sivikkirinê ne. Ji bo ku beşdarî xurtkirina mekanîzmayên lênêrînê ji bo jinên mexdûrên tundîtiyê bibe, Ofîsa Neteweyî ya Pêşveçûna Malbat û Mirovan, bi hevkariya projeya "Sila", komxebateke parêzvaniyê li dar xist. Armanca wê pêşxistina navenda piştgiriya psîkolojîk li parêzgeha Ben Arous wekî navendeke model, pêşxistina hewldanên parêzvaniyê ji bo piştgiriya vê modelê û berfirehkirina wê li herêmên din ên welêt bû.

Girîngiya aktîvkirina navendên tenduristiya derûnî û xizmetên dijî tundîtiyê

Li kêleka civînê, Dr. Fatima El-Tammimi, rêvebera xizmetên bijîşkî li Navenda Neteweyî ya Pêşveçûna Malbat û Mirovan, wiha got: “Navend li 26 navendan li seranserê 24 dewletan xizmetên pêwîst peyda dike, bêyî ku ji jin an xortan were xwestin ku nasname an kartên tenduristiyê pêşkêş bikin. Xizmetên dijî tundîtiyê ji bo jinan ji sala 2006’an vir ve têne pêşkêş kirin, pişkinîn, şêwirmendî, rêberî û parastina tenduristiya derûnî, laşî û cinsî.”

Dr.Fatma wiha got: “Me navendek piştgiriyê ji bo qurbaniyên tundîtiyê li Bin Arous vekiriye; li vê navendê psîkolog, pîrik û bijîşkan dixebitîne ku qurbaniyan dişînin nexweşxane û navendên dadwerî da ku cewher û şopandina tundîtiyê lêkolîn bikin.”

Rola civakê û hemû beşan di têkoşîna li dijî tundîtiyê

Di çarçoveya parêzvaniyê de Dr.Fatima  wiha pêl da gotina xwe: “Di vê komxebatê de, hemû saziyên ku peymanên hevkariyê bi wan re hene, tevî Wezaretên Tenduristiyê, Jinan, Karên Hundir, Edalet û Karûbarên Civakî, wekî hevkarên sereke di pêvajoyên şopandinê de, anîn cem hev. Rola me di hişyarkirina ciwan û mezinan de li ser nepejirandina tundiyê di bin her bahaneyê de, têkiliyên zewacê li ser bingeha rêzgirtina dualî ne, xwedî girîngiyeke bingehîn e.”

Dr.Fatma  her wiha bal kişand ser girîngiya rola civaka sivîl di têkoşîna li dijî vê diyardeyê de. Ev navend bi komeleyên xwe li hemû parêzgehan hevahengiyê dike û heta komeleyên nû jî dihewîne, li ser bingeha wê rastiyê ku qurbanî carinan ji dewletê bêtir baweriya xwe bi civaka sivîl, nemaze klînîk û navendên tenduristiya me ya hilberandinê, tînin.

Pêwîstî bi çalakiya kolektîf heye

Di axaftina xwe ya destpêkê de, psîkiyatrîst Dr. Anissa Bouaskar got: “Divê ez rêzê li psîkiyatrîst Dr. Ahlem Belhaj a rehmetî bigirim, ku di nav Komeleya Jinên Demokratîk de bêwestan ji bo têkoşîna li dijî şîdeta li ser jin û zarokan xebitî.” Wekî psîkiyatrîstek û endamek rêxistina "Nibras" ku di warê tenduristiya derûnî de dixebite, wê zêde kir ku ew baweriya xwe bi hevkariya di navbera pispor û civaka sivîl de tîne da ku li dijî vê diyardeyê şer bikin.

Rola civaka sivîl di kêmkirina şîdetê de bi bandore 

Dr.Anîssa rave kir ku di sala 2002’an de, dema ku ew li Nexweşxaneya Tenduristiya Derûnî ya Razi bijîşkek alîkar bû, wê biryar da ku mijara şîdeta li ser jinan û bandorên wê li ser tenduristiya derûnî çareser bike, bi balkişandina ser nexweşên li wir. Lê belê, wê rewşek ecêb dît. Dr.Anîssa destnîşan kir ku qurbaniyên şîdeta navmalî nepeniya pêwîst negirtine; di şûna wê de, ew wekî ku ji depresyonê dikişînin hatine dermankirin. Di encamê de, mudaxele bi ser neketin û qurbanî dema ku vedigerin malê bi heman çarenûsê re rû bi rû mane. Lê belê, ew niha vê yekê wekî pirsgirêkek tenduristiya giştî çareser dike ji ber ku têkiliyek eşkere di navbera şîdetê û tenduristiya derûnî û laşî ya jinan de heye. Fêmkirina van faktoran lêçûnên dermankirinê kêm dike.

Di encamê de, hate tekez kirin ku rola civaka sivîl di kêmkirina bandorên psîkolojîk ên şîdeta li ser jinan de girêdanek girîng e, ji ber ku ew bi peydakirina pispor û çavkaniyan alîkariyê peyda dike û divê dewlet perwerdehiyê wekî hêmanek bingehîn peyda bike.