Komcivîna ku ji aliyê Saziya Jina Nû ve hatiye sazkirin, armanc ew bû ku awayê zextê ji bo rêgirtina li vê diyardeyê bi riya qanûnek bergiriyê were sepandin ku di encama nîqaşa li ser awayê herî baş ji bo sûcdarkirina kiryarên bi vî rengî derketiye. Bi taybetî rewşa dê û bavan  di nav komên ku dê bên cezakirin de zehmetiya meseleyê zêde dike û pêwîstî bi hizirkirina li ser riyan sepandin û cîbicîkirina zagonan heye.

ASMAA FATHÎ

Qahîre- Zewaca di temenê biçûk de yek ji wan qeyranan e ku xwedî reh û pîvanên xwe yên tevlihev e di çanda civaka Misrê de. Ji salên dirêj ve heta îro ew weke tawaneke rasteqîn nayê hesibandin. Ev diyarde li kolanan û di nav dê û bavên ku keçên xwe wek bar li ser milên xwe dihesibînin de berdewam dike. 

Zagona sûcdarkirina vê kiryarê û cezayên ku hinek bi kêmî bi nav dikin, di heyama vê dawiyê de di warê lêkolînê de maye û di vekolîn û lêgerîna ji bo dîtina guhertinan de ku bikaribe nasandina vê tawanê û çareseriya wê ya zagonî bi kar bîne, girîngiya wê heye. Di 20’ê Sibatê de, Saziya Jina Nû li ser parastina zagonî ya zarokên keç ji tawanên zewaca zarokan, komcivînek li dar xist û tê de pêşnûme qanûnên ku ji bo sûcdarkirina vê yekê hatine pêşkêşkirin û her wiha riyên gihandina cezayên rêgirtinê ji bo tawankaran gotûbêj kirin.

Zewaca ne fermî deriyê din ê diyardeyê ye

Piraniya bûyerên zewaca zarokan bi zewaca ne fermî pêk tên. Ev yek jî di nav civakê de bi rêjeyek mezin tê pejirandin ji ber ku ew yek ji stûnên bingehîn ên zewacê di ragihandinê de tê temsîlkirin dihewîne. Ji ber vê yekê, gelek kes wê dergeha din dihesibînin ku divê were girtin da ku pêşî li vê diyardeyê were girtin û belavbûna wê were sînordarkirin.

Di salên borî de, Encumena Niştimanî ya Jinan, Saziya El Ezher û Nûner Înas Ebdulhelîm pêşnûmeya qanûnên ku tê de madeyên zewaca zarokan beriya 18 salan qedexe dikin, pêşkêş kirin.

Tewanbarkirina zewaca ne fermî ew şaxê sereke bû ku pêşnûmeya qanûnên ji aliyê Saziya El Ezher û Encûmena Niştimanî ya Jinan ve hatibûn pêşkêşkirin ku ew dibînin bi rastî dergehek din e ji bo zewaca zarokên di bin temenê qanûnî de. Xala bi hejmara 143 y Rewşa Medenî ya sala 1994'an ku bi zagona bi hejmara 126 a sala 2008'an hatiye guherandin, dibêje ku ji bo kesê temenê wî negihîştiye 18 salan, bi belgekirina peymana zewacê nayê destûrkirin digel ku ji bo kesên vê binpê dikin tu ceza tunebû jî.

Di daxuyaniyekê de ji aliyê Saziya Jina Nû ve hat dayîn de, hûrgiliyên pêşnûmeya qanûna ku ji aliyê Nûner Înas Ebdulhelîm ve hatiye pêşkêşkirin, hat pêşandan û wiha hat gotin:

"Zewaca di temenê biçûk de tê sûcdarkirin. Ger ew fermî be yan ne fermî be û ceza li ser her kesê ku tê de beşdar bûye ferz dibe û bi zindanê ji pênc salan û ji 500.000 lîre pereyan tê cezakirin. Çi kesê rayedar, mêr, şahid an welî bi mebesta îsbatkirina ku yek ji hevjînan ji bo kontrolkirina peymana zewacê gihîştiye temenê bi qanûnî hatiye diyarkirin, bi gotinên ku ew dizane xelet in. Her kesê ku bi qanûnê destûr daye girêbesta zewacê, çi memûr, çi şahid, çi mêr an welî be, bizanibe ku yek ji wan negihîştiye temenê bi qanûnê hatiye diyarkirin, cezayê girtîgehê sê salan an jî cezayê pereyan ji sed hezar lîreyî digre.” 

Pêşnûmeya qanûna ku ji aliyê parlamentera jin ve hatiye pêşkêşkirin her kesê ku ji bo kesek hejdeh salî nebûye peymana zewacê bi belge kiriye bi cezayê girtîgehê yê 5 sal û 500 hezar lîreyî cezayê pere lê tê birîn.

 Komcivîna ku ji aliyê Saziya Jina Nû ve hatiye sazkirin, armanc ew bû ku awayê zextê ji bo rêgirtina li vê diyardeyê bi riya qanûnek bergiriyê were sepandin ku di encama nîqaşa li ser awayê herî baş ji bo sûcdarkirina kiryarên bi vî rengî derketiye. Bi taybetî rewşa dê û bavan  di nav komên ku dê bên cezakirin de zehmetiya meseleyê zêde dike û pêwîstî bi hizirkirina li ser riyan sepandin û cîbicîkirina zagonan heye.

Armancên projeya "Jina Nû" ji bo lêkolînkirina mekanîzmayên zewaca zarokan

Rêvebera bernameyan li Saziya Jina Nû Lamîa Lutfî destnîşan kir ku li yek ji gundên parêzeha rojhilat, wan bi belgeyên destûrî re nebûna peymana zewacê ya yekane dîtiye û ew tenê deftera ku ji hêla wî ve hatiye bikaranîn ji bo pejirandina zewacê ye. Ji bo veguhestina peymana ne fermî ji karmendek din re di roja çêbûna wê de. Ev yek piştrast dike ku zewac li ser bingehek ne fermî di navbera malbatan de pêk tê û ew paşê wê bi riya kesê ku ji bo îsbatkirina wê rayedar e piştrast bike, pêk tînin.

Rêvebera Bernameyên Saziya Jina Nû Lamîa Lutfî da zanîn ku koma yekem a di dema karê qanûndanînê de hatiye armanckirin zarok bi xwe yan jî kesên ku bar û encamên zewaca di temenê biçûk de hildigirin û wiha domand: "Me bi enerjiyek mezin bi mijarê re têkilî danî, ji ber ku wan herêmek hema hema di xewnên wan de dîtibûn dîtin û matmayîbûna xwe di çêbûna wê de diyar kirin. Ew taybet e ku fersendê dide wan amûrên herî guncaw ji bo perwerdeya xwe hilbijêrin û rê bidin wan ku mijarên nêzî tabûyê ne nîqaş bikin, di nav de sedemên tundiya wan û tepeserkirina azadiya ramanê û heta xewnên wan jî hene.” 

Lamîa Lutfî di berdewamiya axaftina xwe de anî ziman ku projeya wan gelek amûrên bi bandor hildigire, di nav de rahênanên avakirina şiyanan ji bo komeleyên ku li deverên kar hene, pêşkêşkirina semîneran ji dê û bavan re li wan deverên armanckirî û komcivîna bi biryarder û serkirdeyên xwecihî re.

Lamîa Lutfî diyar kir ku yek ji aliyên xebata di vê projeyê de ku berhem da, xebata li ser avakirina şiyanên zarokan bi xwe ye û da zanîn ku yek ji girîngtirîn rengên ku ji bo pêşvebirina wan û îmkana îfadekirina wan hatiye bikaranîn "huner" e ji ber ku ew wekî riya herî ewledar bû ji bo rûbirûbûna civakê da ku êşên xwe bi rûyekî bi hêrs vebêjin.

Li gorî Lamîa Lutfî yek ji wan zehmetiyên ku tîma projeyê pê rû bi rû maye, hema hema ya herî xurt, nebûna qanûnek ku zewaca zarokên di temenê biçûk de sûcdar dike ye û wiha berdewam kir: "Di civakên muhafezekar de gelek zehmetî hene, di nav wan de çanda kûr, adet û kevneşopî û nebûna qanûnî faktora herî xurt e di pejirandina wê de û ya herî girîng e. Zagon qeydkirina zewacê, ku ji derketina wê di sala 2008’an de deriyê paşverû li ber wê vekiriye, di forma zewaca ne fermî de sûcdar dike.”

Di zewaca zû de bandora hunera vegotinê

Pispora hunera vegotinê Sehar El-Saedanî destnîşan kir ku sûcdarkirina zewaca di temenê biçûk de ji ber koka wê di civaka Misrê de ye, mijarek pir bi strî ye û ev diyarde zirarê dide her du aliyan, çi zaroka keç an jî xort û her yek ji şiyana xwe barekî zêdetir hildigire. Ji bo zewacê şert û mercên girîng hene ku ji hêla zarokên van rolan dilîzin ji nedîtî ve tên û bi vî awayî malbatek nazik û şikestî çêdike ku nikare ji qeyranan her çend biçûk be jî derbas bibe û zû pelên wê diweşin.

Li gorî Sehar El-Saedanî, huner îfadeya îdeal e ku rastiyê bi xewnê re dike yek û ev, tiştek ku dibe gelek kes paşguh bikin lê ew a herî girîng e di têkilî û pêkvejiyana bi civak û qeyranên wê re, nemaze yên ku bandor li adet û kevneşopiyên ji bo rûbirûbûna wan demek dirêj lazim e bandor bike.

Şîfre di tunebûna qanûnê de ye

Li aliyê din Seroka Lijneya Rêveber a Saziya Qahîreyê ji bo Pêşketin û Qanûnê, Intîsar El-Saîd got ku qeyrana rastîn nebûna qanûna zelal e ku zewaca zarokan sûcdar bike û da zanîn ku sûc bi belgekirinê ve sînorkirî ye.

Intîsar El-Saîd diyar kir ku çareya vê diyardeyê ku wê bi "felaket" bi nav kir, di xebatê de ye ji bo dîtina qanûneke zelal ku wê sûcdar dike, di heman demê de girtina valahiyên di qanûna heyî de ye ku dê û bav di zewaca zarokan de bi kar tînin û wiha got: "Aktîfkirina xala 99’an a zagona cezakirinê alîkariya çareseriyê dike ji ber ku mafê keçikê dide wê tawanê ragihîne piştî ku ew gihîşt temenê qanûnî û temenê wê ji 18 salî derbas bû.