HANAN HARET

Mexrîb – Bandora destdirêjiya ku jin li cihên giştî û di wesayîtên veguhastina giştî de dibînin, tenê ji acizbûnekê wêdetir e. Ew bandorê li hesta ewlehiya wan dike, azadiya wan a tevgerê sînordar dike û dibe ku heta wê astê bibe sedem ku hin jin bi temamî dev ji bikaranîna wesayîtên veguhastina giştî berdin.

Lêkolînek meydanî ku li Casablanca ji hêla Komeleya Têkoşîna ji bo Wekhevî û Hemwelatîbûnê ve li ser tacîza cinsî ya li ser bingeha zayendî li deverên giştî û veguhastina giştî ya bajêr hatiye kirin, belavbûna domdar û xwezaya piralî ya vê diyardeyê eşkere kiriye. Lêkolînê her weha valahiyek di navbera çarçoveya qanûnî ya heyî û rastiya ku jin û keç dijîn de destnîşan kir.

Lêkolîn, ku encamên wê di civînek çapemeniyê ji hêla komeleyê ve roja Înê hate organîzekirin, ronî dide, ser rêjeya tacîza cinsî û bandora wê li ser mafên jin û keçan ên azadiya tevgerê û gihîştina ewledar a deverên giştî.

Ev lêkolîn rêbazek piralî dipejirîne ku teşhîsa sosyolojîk bi analîza qanûnî û dadwerî re dike yek, armanc dike ku bandora qanûnên neteweyî, di serî de Qanûna Hejmar 103.13 ya li ser têkoşîna li dijî tundîtiya li dijî jinan, binirxîne û diyar bike ka polîtîkayên giştî heta çi radeyê mafê jin û keçan ji bo gihîştina ewle û wekhev a qadên giştî garantî dikin.

Armanca lêkolînê

Encamên vê lêkolînê, duh di konfêranseke çapemeniyê de ji aliyê komeleyê ve hatin pêşkêşkirin. Lêkolîn, mezinahiya pirsgirêka destdirêjî û bandorên wê yên li ser mafê jin û keçan ê tevgera azad û gihîştina bi ewle ya bo cihên giştî, ronî dike. Di lêkolînê de nêzîkatiyeke piralî hatiye bikaranîn ku analîza civaknasî bi analîza yasayî û dadwerî re dike yek. Armanca wê ew bû ku bandora yasayên neteweyî û bi taybetî Yasaya Hejmar 103.13 a derbarê têkoşîna li dijî tundiya li ser jinan binirxîne û bibîne ka polîtîkayên giştî heta çi astê di misogerkirina mafê jin û keçan ê gihîştina bi ewle û wekhev a bo cihên giştî de, serkeftî ne.

Cihên giştî yên ku jinan hembêz nakin

Encamên lêkolînê nîşan didin ku diyardeya destdirêjiya li cihên giştî, ne tenê mijareke ku ji tevgerên takekesî yên cuda pêk tê ye, dibe ku bi faktorên civakî û bajarî ve girêdayî ye. Her wiha, ev yek bi têgihîştinên civakî yên derbarê hebûna jinan a li qada giştî û şiyana wan a tevgera azad û bikaranîna cihên giştî di rewşeke ewle de, têkildar e. Di vê çarçoveyê de, ji sedî 69’ê beşdaran diyar kirin ku qada giştî bi bandor li deverên ji bo mêran û yên din ji bo jinan hatiye veqetandin. Ji sedî 80 kafeyan bi mêran ve girêdidin, di heman demê de ji sedî 79’ê hemamên giştî (hemam), wekî qadên ku bi jinan ve girêdayî ne destnîşan kirin.

Di derbarê cihên ku tacîz pir caran lê çêdibe de, tax û kolanên giştî bi ji sedî 41, di rêza yekem de ne. Dû re park bi ji sedî 12 û rawestgehên otobusan bi ji sedî 11 tên. Lêkolînê her wiha cûrbecûr cureyên tacîzê destnîşan kir. Cureyên ku ji êrîşa devkî û fîzîkî wêdetir diçin û tacîza psîkolojîk û dîtbarî, jestên cinsî yên pêşniyarkirî û her wiha şopandina kesan a li qadên giştî jî, di nav xwe de dihewînin. Li gorî heman daneyan, ev pratîk di qada dîjîtal de jî belav bûne. Wênegirtin an tomarkirina bêdestûr a jinan, di nav xwe de digrin.

Otobus bûye amûrek veguhastinê û çavkaniyek tirsê

Lêkolînê rola veguhastina giştî di zêdekirina hesta bêewlehiyê ya jinan a di nav bajêr de destnîşan kir. Tê destnîşankirin ku otobusa ku rêbaza veguhastinê ya herî zêde tê bikar anîn, bi ji sedî 31, di heman demê de cihên ku tacîz pir caran lê çêdibe ne. Ji sedî 62’yê beşdaran ragihandin ku di otobusan de rastî tacîzê hatine, li gorî ji sedî 19’ê wan di taksiyan de. Bi heman awayî, ji sedî 62’yê beşdaran rawestgehên otobusan wekî cihên herî kêm ewle destnîşan kirin û piştre saetên serê sibê (ji hêla ji sedî 34 ve hatine destnîşankirin). Ev nîşan dide ku xetereyên tacîzê ne tenê bi awayên veguhastinê ve sînordar in, di heman demê de dighîjin derdora wan a nêzîk û demên taybet yên rojê ku jin neçar in rêwîtiyê bikin.

Ev encam nîşan didin ka tacîz çawa wek astengiyek li ser azadiya tevgerê ya jinan tevdigere

Daneyên din jî destnîşan dikin ku bandorên vê rewşê rasterast bandorê li ser tevgera bikarhênerên veguhastina giştî dikin. Ji sedî 85’ê beşdaran, ragihandin ku neçar mane ku dev ji bikaranîna veguhastina giştî berdin. Pirê caran ji ber derengmayînê (ji sedî 51), di heman demê de nebûna hesta ewlehiyê ji bo ji sedî 24’ê kesên ku anket lê hatiye kirin, sedemek rasterast bû. Ev encam nîşan didin ka tacîz çawa wekî astengiyek li ser azadiya tevgerê ya jinan tevdigere, gihîştina wan a kar, perwerdehiyê û pêkanîna hewcedariyên rojane asteng dike, di dawiyê de bandorê li ser serxwebûna wan a aborî û civakî dike.

Di navbera çarçoveya yasayî û zehmetiyên raporkirinê de

Her çend Mexrîb xwedî çarçoveyek yasayî ye ku tundî û tacîza li dijî jinan sûcdar dike jî, lêkolîn valahiyek domdar di navbera rêziknameyên yasayî û pêkanîna wan a pratîkî de eşkere dike. Ji sedî 45’ê beşdaran, ji mekanîzmayên ragihandina bûyerên wiha bêxeber in. Di heman demê de ji sedî 32’yê jinan di nêzîkbûna polîsan a ji bo ragihandina bûyerên tacîza ku di dema bikaranîna veguhastina giştî de têne jiyîn de, zehmetiyan dikşînin. Bi berçavgirtina van zehmetiyan, komeleyê tekez kir ku pêwîst e ku nêzîkatiyên cezakirinê û pêşîlêgirtinê werin hevberkirin. Di nav vêya de, çalakkirina mekanîzmayên astengker û cezayî heye. Di heman demê de hewldanên perwerdehiyê û hişyarkirinê ji bo têkoşîna li dijî bêcezatiyê û guhertina têgihiştinên civakî yên ku tacîzê normalîze dikin, xurt dike.

Banga komeleyê

Gotûbêjê her wiha girîngiya teşwîqkirina ketina jinan a nav pîşeyan a di sektora veguhastina giştî de, destnîşan kir ku bi vî rengî beşdariya wan a di rêveberiya vê qadê de, zêde bike. Komeleyê banga hevrêzkirina yasadanînê, hêsankirina prosedurên delîlan û mekanîzmayên ragihandinê ji bo destdirêjî û xurtkirina tedbîrên ewlehî û çavdêriyê li ser otobusan û li îstasyonan kir. Bi taybetî li ser rêyan û di demên ku wekî kêmtir bi ewle têne destnîşankirin. Wekî din, wê ji bo entegrekirina perspektîfek zayendî di plansaziya bajarî û rêveberiya veguhastina giştî de parêzvanî kir.

Berpirsyariya sazûmanî ya ji bo misogerkirina bajarekî bi ewle

Li kêleka semînerê, endama komeleya "Pêşbaziya ji bo Wekhevî û Hemwelatîbûnê" (Association du Défi pour l’Égalité et la Citoyenné) Rajaa Hanine, rave kir ku armanca lêkolînê nirxandinek li ser bingeha meydanî ya destdirêjî ya li qadên giştî û veguhastina bajarî ya li Casablancayê peyda kir. Lêkolînê perspektîfek sosyolojîk, yasayî û dadwerî bikar anî, di heman demê de têrkeriya yasayên neteweyî û bi taybetî Yasaya 103.13 li ser têkoşîna li dijî tundiya li dijî jinan nirxand. Wê zêde kir ku, bi rêya vê înîsiyatîfê, komele hewl dide ku diyalogek giştî derbarê asta lihevhatina yasayên neteweyî bi peymanên navneteweyî yên têkildar de bide destpêkirin.

Her wiha armanc dike ku berpirsyariya çêkerên polîtîkayên giştî û operatorên veguhastina bajarî di garantîkirina mafê jin û keçan de ji bo tevgera biewle û bikaranîna qadên giştî de, çareser bike. Hat destnîşankirin ku komele bi salan e ji bo têkoşîna li dijî destdirêjiyê dixebite. Her wiha hat diyarkirin ku encamên lêkolînê dê bibin bingehek ji bo amadekirina pêşniyaran derbarê aliyên yasayî de, her wiha derbarê berpirsyariya şirketên veguhastinê ya ji bo dabînkirina şert û mercên rêwîtiyê yên bi ewle.