REHMÊ ŞANZÛR

Yemen – Çandin û firotina pîvazan pîşeyek çandiniyê ye ku bi dehan salan li gundewarên Taîzê ji nifşekî ve tê veguhastin. Malbat berhemê li ser zeviyên biçûk diçînin, lê xwedî derdikevin, berhev dikin, paqij dikin û berî ku wan bibin bazarên bajêr, pak dikin. Jin di her qonaxa vê pêvajoyê de beşdar dibin, ji xebata li zeviyan, avdan û çinînê bigire heya amadekirin û firotina wê.

Bi kêmbûna derfetan re çandina pîvazan bûye çavkaniya jinan

Bi kêmbûna derfetên kar, zêdebûna lêçûnên jiyanê û xirabûna barên aborî, ev pîşe bûye çavkaniyek dahatê ji bo bi sedan jinan, ku bi piranî ji malbatên kêm û navîn dahat in.

Nêzî 500 jinên Yemenî li Taîzê bi karê pîvazan re mijûl dibin

Li gorî texmînên zeviyê, hejmara jinên ku li Parêzgeha Taîzê di çandinî û firotina pîvazan de dixebitin di navbera 300 û 500 de ye, ku ev yek nîşan dide ku ew girîngiyê dide karê çandiniyê û bazarên wek çavkaniyek dahatê li deverên gundewarî.

Ji bo firotina berhemên xwe bi seatan li bazar dimînin

Meryem Qasim a 49 salî heye, ku roja xwe li herêma El-Debab a Navçeya Sabr El-Mewadim dest pê dike berî ku ber bi navenda bajarê Taîzê ve biçe da ku pîvazan bifiroşe.

Meryem Qasim dibêje ku ew saet 6 sibê ji mala xwe derdikeve, piştî nêzî saetekê digihîje bajêr û dûv re demjimêrên dirêj li sûkê li benda xerîdaran derbas dike. Meryem got: "Sibehê zû derdikevim û carinan jî heta derengiya piştî nîvro li sûkê rûdinim."

Cudakarî êşê duqat dike

Li kêlek barên aborî, hin firoşkarên pîvazê bi dijwariyeke din re rûbirû dimînin: têgihîştina neyînî ya civakî ya li ser karê wan, taybetî jinên ji komên paşguhkirî. Ji bo wan, bazar ji cihekî tenê ji bo debara jiyanê vediguhere cihekî ku ew jî bi stîgma û cudakariyê re rûbirû dimînin.

Jinên ku li bazaran dixebitin dibêjin ku ew carinan rastî şîrove û nihêrînên êşdar tên ku nirxa karê wan kêm dikin, an jî pîşeya wan bi paşxaneya wan a civakî ve girêdidin. Ev yek barekî psîkolojîk û civakî li şert û mercên karê yên dijwar ên ku ew jixwe dikişînin zêde dike.

'Jin ji bo peydakirina dahatan beşdarî vê pîşeyî dibin'

Meryem Qasim tekez dike ku jin ji ber vebijarkên sînorkirî û nebûna derfetên kar ên ku dê dahatiyek stabîl pêşkêşî wan bikin û ji ber pêwîstiya peydakirina debara malbatên xwe, beşdarî vê pîşeyê dibin.

Karê ku li zeviyê dest pê dike dahat ji hêla bazarê ve tê destnîşankirin

Ji bo firoşkarên pîvazan, rêwîtî demek dirêj berî gihîştina bazarê dest pê dike. Li zeviyan jin beşdarî çandin, lênêrîn, çinîn, paqijkirin û berhevkirina berhemê dibin berî ku barkirin û veguhestina ber bi sûkê ve.

Emniya Sayîf a 65 salî ye pîvazan difroşe. Emnê dibêje: "Em pîvazan diçînin û lênêrîna wan dikin, dûv re em wan berhev dikin û tên bazarê da ku wan bifroşin."

Emniya Sayîf destnîşan dike ku hêza kirîna welatiyan li gorî astên berî şer pir kêm bûye, ji ber şert û mercên dijwar ên aborî û jiyanê ku şiyana kirîna malbatan qels kiriye. Ev yek di çalakiya bazarê û daxwaza berhemên çandiniyê de xuya bûye.

Çandina pîvazan, çinîn û barkirina wê ber bi bazara kar ve demek dirêj doixwaze. Her wiha jin bi dahat an jî çavkaniyên taybet. Emniyê Sayîf da zanîn ku rêjeya çûyîn û hatinê gelek buha buye. 

Dahata sînorkirî û berpirsiyariyên bêdawî

Barên firoşkarên pîvazan ji xebata li zevî û bazaran wêdetir diçin. Her wiha berpirsiyariyên wan ên malbatî jî hene ku dahata wan ji bo dabînkirina xwarinê û dabînkirina pêdiviyên rojane girîng dike.

Emniya Sayîf dibêje ku tiştê ku ew ji firotina pîvazan qezenc dike beşek girîng a dahata malbata wê pêk tîne û xebata wê ya berdewam ji hêla hewcedariya dabînkirina pêdiviyên bingehîn ve di nav lêçûnên jiyanê yên zêde û kêmbûna çavkaniyên dahatê de, tê destnîşankirin.

Çandinî ji jinan re bûye çavkaniyek girîng

Bi derfetên kar ên sînorkirî, taybetî ji bo jinên li deverên gundewarî, çandinî û firotina berheman li bazaran bûye yek ji çend vebijarkên berdest ji bo gelekan. Ew çavkaniyek girîng ji bo malbatên wan temsîl dike, ku alîkariya wan dike bi xizaniyê û zextên aborî yên zêde re mijûl bibin.

Pîşeyek ku ji nifşan ve tê veguhestin

Bi dehan salan e, malbatên li gundewarên Taizê pîvaz çandin û firotine, pîşeyek ku ji nifşekî bo nifşekî din tê veguhestin. Ji bi hinekan ew ji çalakiyek çandiniyê bêtir bûye; ew çavkaniyek dahatê ye û cureyek xweseriyê ye di ronahiya alternatîfên aborî yên sînorkirî de.

JI bo jinên Yemenî bazar bûye cihek dahatiya xwe misoger dikin

Ji bo Meryem Qasim, Emniya Saîf û firoşkarên din ên pîvazê, bazar ne tenê cîhek e ku berhemên xwe bifroşin, lê cîhek e ku dahatiyek misoger bikin û alîkariya malbatên xwe bikin.

Tevî seatên xebatê yên dirêj, kêmbûna hêza kirînê, zêdebûna lêçûnên veguhastin û jiyanê û vegera ne aram, ev jin berdewam dikin ku berhemên xwe ji gund û deverên çandiniyê ber bi bazarên bajarê Taizê veguhezînin.