MEMÎHAN HILBÎN ZEYDAN

Bedlîs – Polîtîkayên wêrankirina çandî û asîmîlasyonê yên li Kurdistanê têne meşandin, hîn jî hunera Kurdî û bîranîna jinên ku vê berhemê hildigirin, hedef digirin. Di heman demê de, mîrata çandî ya devkî ku bi baldarî ji hêla jinan ve hatî çêkirin, tê anonîmkirin û li Tirkiyeyê tê adaptekirin. Li dijî feraseta ku armanc dike bi polîtîkayên zext, qedexe û dûrxistinê Kurdî ji qada giştî bê rakirin, jin hem dev ji parastina zimanê xwe yê dayîkê û hem jî hunera ku ew hildiberînin bernadin.

Eylûl Nazlier, muzîkjeneke ciwan a 21 salî ye ku ji 9 saliya xwe ve perwerdehiya muzîkê distîne. Eylûl, stranên Kirmanckî, Kurmancî û Ermenkî yên ku li ber jibîrkirinê ne an jî di çanda populer de cih negirtine, ji nû ve şîrove dike û parastina wan û çîrokên wan mîsoger dike.

'Konservatuara Aram Tîgran ji dibistanên ku min lê xwendibû pir cuda bû'

Eylûl Nazlier, diyar kir ku wê bi rêberiya malbata xwe li Konservatuara Bajêr a Aram Tîgran dest bi muzîkê kiriye. Eylûl got ku wê navenda ku di destpêkê de bi neçarî çûye, bi demê re hembêz kiriye û wiha domand: “Piştî salekê, konservatuar ji hêla qayûm ve hate girtin. Piştre saziyek taybet bi navê Navenda Muzîkê ya MA’yê hate vekirin. Min li wir perwerdehiya xwe ya muzîkê domand û ez bi coştir bûm û bi dilxwazî çûm wir. Ji ber ku me li wir di hawîrdorek demokratîk de perwerdehiya xwe digirt û ew ji dibistana ku min lê xwendibû pir cuda bû. MA Muzîk ji hêla mamosteyên dilxwaz ên bi aramiyek mezin ve hate damezrandin. Û wan li wir berdewam kir ku me zarokan fêr bikin. Piştre em mezin bûn û gihîştin wan. Niha her yek ji me jiyana xwe wekî muzîkjen didomîne, çi li pişt perdeyê an jî li ber perdeyê be.”

 Bandorên çanda populer

Eylûl Nazlier bal kişand ser bandorên çanda popular ên li ser hunerê û wiha şîrove kir: “Heta ku hest tune be, em nikarin ji muzîka ku em çêdikin kêfê bistînin û em nikarin wê kêfê bidin temaşevanan jî. Çanda populer me hiştiye ku em pir zû bighîjin mirovan. Ev rastiyek e, lê di heman demê de bûye sedem ku em bi heman rengî zû winda bibin. Em di wan veguherînên çirkeyekê de bûne rêzefîlm û di demekê de, me dest pê kiriye bêhest bibin. Mirov êdî naxwazin dema ku li muzîkê guhdarî dikin, şanoyê temaşe dikin an diçin sînemayê, bi hev re bikin. Ji ber ku em niha di xalek de ne ku xerckirin di lûtkeya xwe de ye. Guhdarîkirin û temaşekirina kolektîf qediya. Têkilî jî kêm bûye. Bi kêmbûna têkiliyê re, hin hest di civakê de dest bi bêzarbûnê kirine. Û ev, bê guman, bandorê li hunera me jî dike.”

Êrîşên li ser zimanên dayîkê

Eylûl Nazlier, bi bîr xist ku polîtîkayên asîmîlasyonê yên li dijî zimanê wê yê dayîkê Dimilkî, bi salan berdewam kirine û ew di zarokatiya xwe de bêtir bi zimanê Tirkî re rûbirû maye. Eylûl vê rewşê wiha vegot: “Gelek ciwanên me yên Kurd, heta mezinên me jî, niha bi Tirkî diaxivin. Ji ber ku ew zimanek hevpar e, ew dikarin xwe bi hêsanî îfade bikin. Dema ku du kes, yek bi Dimilkî û yê din bi Kurmancî diaxive, tên cem hev, li şûna ku bi hev re bi Kurmancî an Dimilkî biaxivin, bi Tirkî diaxivin. Tirkî zimanê gelekî ye û ez ji bo hemû zimanan rêzdariyek bêdawî digirim. Lê heke êrîşek eşkere hebe, divê em mekanîzmayek parastinê bipêş bixin.”

 Eylûl Nazlier diyar kir ku ew li gundê ku lê ji dayîk bûye, bi stranên aydî çanda xwe mezin bûye û wiha pê de çû: “Me li van stranan wekî çîrokek nenihêrî; wan hest da me ku em wê gavê dijîn. Îro, ciwan ditirsin ku neyên dîtin. Ev tirs carna wan ji çanda xwe dûr dixe.”

'Melodiya van axan yek e'

Eylûl Nazlier, ku diyar kir ku ew stranên bi zimanê dayîka xwe û bi taybetî stranên kevin ji nû ve tomar dike da ku çanda xwe bijî, biparêze û nîşan bide. Eylûl hestên xwe bi van gotinan anîn ziman: “Em li van axan bi Ermen, Asûrî û gelek çandên din re bi hev re dijîn. Tiştê ku em jê re dibêjin melodî û hest, ne tiştek e ku tenê aydî Kurd, Tirk an Ermenan e; ew aydî mirovahiyê ye. Ji ber vê yekê, ez qet naxwazim bikevim nav nakokiya “melodî ya min e, melodî ya te ye, ev ya min e, ev ya te ye”. Em tenê di erdnîgariyek hevpar de bi hev re jiyan û bê guman, me bandor li hev kir. Ji xwarinê bigre heya stranên ku hûn dibêjin, me bandor li hev kir. Lê ger hinekî xapandin hebe, heke li wir pirsgirêkek cûda hebe, pêwîst e ku mirov refleksek li dijî wê nîşan bide, an jî qet nebe ji bo parastina wê tedbîr bigre. Lê ji bilî vê, ez di wê mijarê de pir nerm im; 10 melodiyên stranek dikarin bi zimanên cûda werin gotin û divê ew jî bên gotin. Ji bo min, ew cureyek dewlemendiyê ye."

'Dayîka min ne mecbûr e ku bi Tirkî ji min re rave bike'

Eylûl Nazlier, ragihand ku wê li gund gelek klam (stranên kevneşopî yên Zazakî) guhdarî kiriye û bi çîrokên wan mezin bûye û wiha pê de çû: “Hemû çîrokên wan ji demên berê ve diçin. Berî ku ez dest bi gotina stranê bikim, ez diçim û dipirsim, 'Çîroka vê çi ye, gotinên wê çi ne?' Ew ji min re dibêjin. Diya min li gundekî Çewligê ji dayîk bûye û mezin bûye. Ew bi Tirkî nizane, ew nikare çîrokên xwe bi Tirkî ji min re vebêje û carna ez di Zazakî de kêmasiyek dikşînim. Û diya min bi peyvên Tirkî nizane ku meseleya di wê çîrokê de rave bike. Lê diya min ne mecbûr e ku wê bi Tirkî ji min re rave bike. Ji ber ku ev stranek Zazakî ye. Nefêmkirina wê kêmasiya min e.”

‘Çêkirina mûzîka bi zimanê dayîkê’

Eylûl Nazlier da zanîn ku dema bi zimanê dayîka xwe muzîkê çêdike, pir kelecan digre û wiha domand: “Ji ber ku ev stranên min in, stranên ku aydî min in û ji bilî vê, gelek nifş berî min ew nivîsandine. Nizanim, dibe ku em bi heman hestê, dibe ku bi hestên pir cûda stranan bibêjin, lê ya girîng ev e ku em dikarin destê xwe bidin hev, giyanên me dikarin bibin yek. Di wê gavê de, ez hem ji hêla muzîkî ve û hem jî ji hêla giyanî ve têr dibim û bê guman ez ji stranên kevin bêtir hez dikim.”

‘Çima mirov ji zimanê xwe yê dayîkê şerm bike?’

Eylül Nazlıer destnîşan kir ku niha du cîhanan dibînin û wiha vegot: “Cîhanek, ya ku dapîr, bapîr û dayîkên me li gund, dûrî teknolojiya îroyîn, jiyanek organîk jiyane û karibûn hestên xwe biceribînin û veguhezînin. Cîhana din, nifşê nû yê zarok lê çêdibin, ji zimanê xwe yê dayîkê, çanda xwe û telefon û televîzyonên xwe qut bûne, ji ber ku ew ji marjînalîzebûnê şerm dikin. Ew cîhana din e. Ez şerm dikim ku nifşê nû yê zarokan ji zimanê xwe şerm dikin. Ew ewqas baş hatiye entegrekirin; çima mirov ji zimanê xwe yê dayîkê şerm bike?”

‘Ez hewl didim kevneşopiyên berê ji nifşê nû re veguhezînim’

Eylûl, bi destnîşankirina ku çanda zilm û zordariyê rêbazek bi bandor e ji bo pêşîgirtina li bikaranîna zimanên dayîkê ji zarokan û axaftina xwe wiha bi dawî kir: “Ji ber ku wan zordarî dîtiye, ew hatine lêdan. Nifşê berê tundî dîtiye û ev travma ji nifşê nû re hatiye veguhestin. Ez hewl didim kevneşopiyên berê ji nifşê nû re veguhezînim.”