گذر از تابوهای سیاسی در ترکیه؛ آیا «فرایند جدید صلح» و حل مسئله کورد جامعهپذیر میشود؟
اجرایی شدن قانون جدید حل مسئله کورد و استقبال گسترده از بیانیه «۱۰۰۱ امضا» در ترکیه، بحث درباره پایدارسازی صلح را داغ کرده است؛ فرآیندی که بهرغم مخالفتهای رسانهای اپوزیسیون، با استقبال بدنه جامعه برای تحقق «شهروندی برابر» همراه شده است.
اليف آکگل
استانبول- در حالی که بحثها پیرامون مرحله تازه فرایند حل مسئله کورد و دمکراتیزه شدن در ترکیه ادامه دارد، بیانیه «۱۰۰۱ امضا برای جمهوری دمکراتیک و صلح» با مشارکت جمعی از هنرمندان، دانشگاهیان، روزنامهنگاران و فعالان حقوق بشر در ۱۲ سپتامبر به افکار عمومی معرفی شد. این کارزار پس از تصویب و اجرایی شدن قانون چارچوب در پارلمان ترکیه در ۲۸ اوت ۲۰۲۶، جهت تقویت و پشتیبانی از این روند آغاز شد. در حالی که هدف این بیانیه همپیمانی بخشهای مختلف جامعه حول مطالبات دمکراتیک بود، شمار امضاکنندگان به سرعت از مرز اولیه ۱۰۰۱ نفر فراتر رفت.
طغچه تاتاری، روزنامهنگار و از امضاکنندگان این بیانیه، در گفتوگو با ما تاکید کرد که این موضوع را نباید صرفاً محدود به امضاکنندگان یا خود کارزار دانست، بلکه مسئله اصلی بازتاب این روند در میان اقشار مختلف جامعه و نحوه «جامعهپذیر کردن صلح» است.
وی با اشاره به تفاوت میان فضای شبکههای اجتماعی و واقعیتهای میدانی گفت: «بر اساس نظرسنجیها و مشاهدات میدانیام، مسئله اصلی ما نه فقط جامعهپذیری صلح، بلکه چگونگی جامعهپذیر کردن کل این فرایند است.»
«با مسئله جامعهپذیر کردن فرایند روبهرو هستیم»
طغچه تاتاری معتقد است این موضوع در میان جامعه کورد معنای متفاوتی دارد: «در آنجا، با وجود تمامی کاستیها و نقدهای وارد بر قانون، نوعی آمادگی و آغوش باز برای پذیرش صلح دیده میشود.» وی با اشاره به مخالفتهای بلند با این فرایند افزود: «سخنگویان جناح حاکم تنها در نقطهای که حکومت بخواهد اعتراض میکنند و هرجا نخواهد سکوت میکنند.»
او با بیان اینکه بخش مهمی از مخالفان فرایند، چهرههای شناختهشده اپوزیسیون هستند، گفت: «صدای این گروه بسیار بلند است و مخالفتشان جذابیتی رسانهای دارد. چون این افراد محبوب و شناختهشدهاند، استدلالهایشان دستبهدست میشود؛ اما این جریان محدود به جبهه "حزب جدید" و بخشی از "حزب جمهوریخواه خلق "(ج.ه.پ) بوده و بیشتر در فضای مجازی و برنامههای یوتیوب محصور مانده است.»
طغچه تاتاری تاکید کرد مخالفتهای موجود در رسانههای دیجیتال منعکسکننده نگاه مردم در سطح جامعه نیست: «وقتی در خیابان از مردم درباره صلح میپرسید، هیچ اراده یا استدلال معکوسی علیه روند صلح وجود ندارد. بخشی از این مخالفتها بر مبنای تحلیل تمام مسائل کشور صرفاً از زاویه شخص رجب طیب اردوغان شکل گرفته است؛ گویی تمام مشکلات ۱۰۰ ساله ترکیه تنها مشکل اردوغان است و پیش از او کشوری کاملاً دمکراتیک داشتهایم. این پروپاگاندا که "با این حکومت نمیتوان صلح کرد" مخاطبانی دارد، اما واقعیت میدانی خیابان چیز دیگری است.»
مطالبات اصلی بیانیه صلح
طغچه تاتاری بیانیه «۱۰۰۱ امضا برای جمهوری دمکراتیک و صلح» را فراخوانی خطاب به تمامی بخشهای جامعه دانست و گفت: «این متن صراحتاً اعلام میکند که جنگ با کوردها در این کشور باید پایان یابد، حق آموزش به زبان مادری بهرسمیت شناخته شود، شهروندی برابر محقق گردد، احکام دادگاه حقوق بشر اروپا (AİHM) اجرا شود و از "حق امید" برای عبدالله اوجالان استفاده شود. این بیانیه ایستادگی و مسئولیتپذیری طیفهای گوناگونی است که خواستار حل ریشهای این مسائل هستند.»
او مخاطب این متن را هم حکومت و هم افکار عمومی تردیدکننده دانست؛ فراخوانی برای «ایستادن در کنار یکدیگر برای صلح.»
پیوند دادن روایتها برای جامعهپذیری صلح
با اشاره به تجربه تلخ هزینهدادن فعالان و دانشگاهیان در دورههای گذشته، طغچه تاتاری این فرض را که «روشنفکران ترکیه جرئت امضا ندارند» رد کرد و گفت: «در این برهه، امضای چنین متنی گامی حیاتی بود. باید کسانی پیشقدم میشدند و میگفتند: "بله، ما با وجود نگرانیها و ترس از فردا، جسارت میورزیم و پای صلح را امضا میکنیم" تا راه برای بقیه جامعه نیز باز شود.» او خاطرنشان کرد شمار امضاها اکنون به بیش از دو برابر ۱۰۰۱ امضای اولیه رسیده است که نشان میدهد جامعه مانعی برای مشارکت ندارد.
طغچه تاتاری در پایان درباره چگونگی جامعهپذیر کردن صلح گفت: «سادهترین کار، رویداد و پیوند دادن داستانها و روایتهای انسانی طرفین با یکدیگر است. بیگمان دولت باید عذرخواهی کرده و مسئولیتهایش را بپذیرد. اگر جامعه با خطاهای گذشته مواجه شود، التیام متقابل، درک دردها و امکان زیست مسالمتآمیز در کنار هم فراهم خواهد شد.»