بهاران لهیب

کابل- سوءتغذیه یکی از مشکلات جدی در افغانستان است که به‌ویژه زنان و کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. فقر، دسترسی محدود به خدمات صحی و تغذیه نامناسب، در کنار ازدواج‌های زودهنگام و بارداری‌های پی‌درپی، سلامت مادران و رشد کودکان را با خطر روبه‌رو کرده است. این شرایط در مناطق روستایی، جایی که بسیاری از خانواده‌ها به امکانات اولیه صحی و غذایی دسترسی کافی ندارند، نگران‌کننده‌تر است.

بسیاری از زنان در دوران بارداری و حتی تا زمان زایمان به کارهای سنگین ادامه می‌دهند و از تغذیه و استراحت کافی برخوردار نیستند. برخی نیز با خشونت‌های خانوادگی مواجه‌اند. مجموعه این عوامل می‌تواند سلامت مادران را تضعیف کند و بر وضعیت تغذیه و رشد کودکان تأثیر منفی بگذارد.

سازمان جهانی صحت در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد که پنج میلیون زن و کودک در سراسر افغانستان با سوءتغذیه حاد مواجه‌اند و چهار میلیون نفر از آنان به کمک‌های فوری نیاز دارند. این آمار، ضرورت رسیدگی جدی به وضعیت تغذیه و سلامت مادران و کودکان را برجسته می‌کند.

برای بررسی وضعیت کودکان مبتلا به سوءتغذیه، به شفاخانه دولتی اطفال مراجعه کردیم. از همان ابتدای ورود، فرسودگی برخی امکانات و محدودیت فضای بخش‌های درمانی به چشم می‌خورد. در بخش‌هایی از شفاخانه، چند کودک در یک بستر بستری بودند؛ وضعیتی که ازدحام و محدودیت ظرفیت این مرکز را نشان می‌داد.

در بخش سوءتغذیه، اتاق‌های فرسوده و فضای محدود، شرایط دشواری را برای کودکان بیمار و مادران‌شان ایجاد کرده بود. مادران در کنار بسترها تلاش می‌کردند از کودکانی مراقبت کنند که برای درمان به شفاخانه آورده شده بودند.

 

صفی؛ کودکی سه‌ساله در انتظار درمان

در یکی از دهلیزهای شفاخانه با مادرکلان صفی شهید روبه‌رو شدیم. او در انتظار رسیدگی به وضعیت نواسه‌اش بود؛ کودکی که به‌تازگی برای بستری‌شدن به شفاخانه آورده شده بود.

مادرکلان صفی گفت: «تازه از پاکستان برگشته‌ایم. صفی حدود سه سال عمر دارد، اما اصلاً بزرگ نمی‌شود.»

او با اشاره به پاهای متورم کودک، گفت که این وضعیت از دلایل مراجعه خانواده به شفاخانه بوده است. تشخیص علت این علائم به بررسی پزشکی نیاز دارد، اما نگرانی خانواده درباره رشد و سلامت صفی، بخشی از دشواری‌هایی را نشان می‌دهد که کودکان بیمار و خانواده‌هایشان با آن روبه‌رو هستند.

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره وضعیت کودکان مبتلا به سوءتغذیه و عوامل گسترش این مشکل، تلاش کردیم با یکی از داکتران بخش تغذیه گفت‌وگو کنیم؛ اما داکتران حاضر به مصاحبه نشدند. پس از بیرون‌شدن از شفاخانه، به یکی از کلینیک‌های خصوصی در نزدیکی ورودی آن رفتیم و با داکتر خاطره صافی، متخصص اطفال، درباره عوامل سوءتغذیه کودکان گفت‌وگو کردیم.

 

فقر و وضعیت مادران؛ از عوامل سوءتغذیه کودکان

داکتر خاطره صافی با تأکید بر اهمیت تغذیه مادر در دوران بارداری گفت که وضعیت تغذیه‌ای مادر می‌تواند بر سلامت و رشد کودک تأثیر بگذارد. به گفته او، تغذیه نامناسب در این دوره، در کنار عوامل دیگر، می‌تواند خطر مشکلات مرتبط با رشد کودک را افزایش دهد.

او بارداری زودهنگام، ازدواج زیر سن، بارداری‌های پی‌درپی، فقر، بیکاری و خشونت خانوادگی را از دیگر عواملی دانست که سلامت مادران را تهدید می‌کنند و می‌توانند بر وضعیت تغذیه کودکان نیز اثر بگذارند.

به گفته داکتر خاطره، در گذشته برخی شفاخانه‌ها دفاتر راهنمایی خانواده داشتند، اما پس از روی‌کارآمدن طالبان، این دفاتر اجازه فعالیت نیافتند.

او آگاهی‌دهی درباره تغذیه مناسب مادران و کودکان، مراقبت‌های دوران بارداری و فاصله‌گذاری میان زایمان‌ها را از اقدام‌های مهم برای پیشگیری از مشکلات تغذیه‌ای دانست.

سوءتغذیه تنها نتیجه کمبود غذا نیست؛ فقر، محدودیت دسترسی به خدمات صحی، تغذیه نامناسب مادران در دوران بارداری و کمبود آگاهی نیز در گسترش آن نقش دارند. مقابله با این معضل به تأمین کمک‌های غذایی و درمانی، حمایت از مادران، آموزش خانواده‌ها و بهبود دسترسی به خدمات صحی نیاز دارد.

همچنین همکاری مؤثر سازمان جهانی صحت و نهادهای مسئول صحی، همراه با نظارت شفاف بر مصرف و توزیع کمک‌های مالی، اهمیت دارد تا حمایت‌ها به افراد نیازمند برسد و از حیف‌ومیل منابع جلوگیری شود.