فساد و بحران معیشت در اقلیم باشور کوردستان؛ چرا زنان بیشتر آسیب میبینند؟
تأخیر حقوق، ضعف خدمات عمومی و نابرابری اقتصادی در اقلیم باشور کوردستان فشار بیشتری بر زنان و خانوادههای کمدرآمد وارد کرده است؛ فعالان اجتماعی خواستار حمایتهای مالی و خدماتی عادلانهتر برای کاهش این فشارها هستند.
دیرین رحیم
سلیمانی- زنان نخستین گروه آسیب دیده فساد هستند و در بسیاری از موارد از نظر روانی دچار آشفتگی و ناراحتی میشوند؛ زیرا در دورههای بحران ناشی از کمبود آب و سوخت، زنان در خانه مسئول اداره زندگی خانواده و اطرافیان خود هستند و نبود برق، حقوق و سوخت مستقیماً بر زندگی آنان تأثیر میگذارد. در همین حال، فساد سیاسی و اداری و اختلال در روند کار پارلمان، بحرانهای اقلیم باشور کوردستان را عمیقتر کرده و شهروندان، بهویژه زنان، با موجی مستمر از نابسامانی اقتصادی، تأخیر در پرداخت حقوق و کاهش خدمات اساسی روبهرو شدهاند.
در همین زمینه، دلسوز زنگنه، فعال اجتماعی، با اشاره به تأثیر بحرانها بر زنان به ما گفت:
«زنان نخستین قربانیان فساد هستند و اغلب از نظر روانی آسیب میبینند»
دلسوز زنگنه گفت فساد بهطور کلی تمام جامعه را درگیر کرده است، اما زنان نخستین گروه آسیبپذیر در برابر پیامدهای آن هستند؛ زیرا بخش بزرگی از مسئولیتهای خانواده، از جمله رسیدگی به اعضای خانواده و اداره امور خانه، بر دوش آنان است.
او افزود زنان بهدلیل دسترسی کمتر به درآمد، بیشتر در معرض بحران قرار میگیرند و فساد را میتوان یک بیماری کشنده دانست، زیرا ریشههای آن در سراسر جامعه گسترش یافته و کسی از پیامدهایش در امان نیست.
به گفته زنگنه، بار فساد بیش از همه بر دوش زنان قرار میگیرد و آنان در بسیاری از موارد با مشکلات جدی، از جمله تعرض جنسی، و فشارها و آسیبهای روانی روبهرو میشوند. او معتقد است این وضعیت هم از ساختارهای اجتماعی و هم از شیوه عملکرد نهادهای قدرت ناشی میشود؛ ساختاری نامنظم که در آن حقوق و درآمدهای زنان بهدرستی در نظر گرفته نشده تا بخشی از این فشارها از دوش آنان برداشته شود.
او تأکید کرد فساد فقط مختص عراق نیست و اقلیم باشور کوردستان نیز از آن بینصیب نمانده است. به گفته او، بینظمی در ساختارها، نبود شفافیت و بیعدالتی باعث شده نابرابری در جامعه افزایش یابد و تقسیم کار نیز بهویژه درباره زنان عادلانه نباشد.
زنگنه گفت زنانی که کار میکنند نیز با موانع زیادی روبهرو هستند. آنان برای رسیدن به درآمدی که حاصل تلاش و زحمت خودشان است، با دشواریهای فراوان مواجهاند و انجام آسان مسئولیتهایشان برایشان ممکن نیست.
او افزود نبود برنامهریزی و یک نظام منسجم، شرایط را برای زنان سختتر کرده و آنان بیش از دیگران به خدمات عمومی نیاز دارند. هنگامی که خدمات ضعیف، گران و دور از دسترس باشند، زنان با بار سنگینتری روبهرو میشوند.
این فعال اجتماعی همچنین گفت گسترش فساد نتیجه نبود یک نظام عادلانه برای توزیع درآمد و ثروت در اقلیم است؛ زیرا نابرابری و بیعدالتی وجود دارد.
او خدماتی مانند آب، برق، خدمات بهداشتی و درمانی، جاده و دیگر زیرساختهای اساسی را حق همه شهروندان، چه زن و چه مرد، دانست و تأکید کرد تأمین این خدمات وظیفه حکومت است. به گفته او، وقتی این خدمات تأمین نمیشوند، مشکلات متعددی در خانوادهها شکل میگیرد.
«دسترسی نابرابر به خدمات، میان زنان و مردان نابرابری ایجاد میکند»
دلسوز زنگنه در ادامه گفت دسترسی نابرابر به خدمات، میان زنان و مردان شکاف ایجاد میکند.
او توضیح داد: «در بسیاری از موارد، مردان به خدمات مختلف دسترسی دارند، اما زنان از آنها محروماند؛ از جمله درآمد، فرصتهای شغلی و مجموعهای از خدماتی که باید برای زنان نیز مانند مردان فراهم شود. در غیر این صورت، نابرابری میان آنان ادامه پیدا میکند.»
به گفته او، فرصتهای شغلی نیز اغلب برای مردان بیشتر از زنان است، زیرا زنان در بسیاری از موارد به منابع درآمدی دسترسی ندارند و در سطوح تصمیمگیری نیز حضور کافی ندارند.
زنگنه افزود زنان مسئول در نهادهای مختلف حضور دارند و میتوانند بخشی از مشکلات زنان را پیگیری کنند، اما گاهی اختیار تصمیمگیری کافی در دست خود ندارند و نمیتوانند به شکل مؤثر برای زنان اقدام کنند. در نتیجه، نابرابری در روند تصمیمگیری نیز ادامه پیدا میکند.
او در پایان تأکید کرد نهادهای نظارتی نیز خود از شفافیت کافی برخوردار نیستند و نمیتوانند بودجه و درآمدها را بهصورت شفاف و عادلانه اعلام و توزیع کنند؛ بنابراین، توان جلوگیری از تداوم این وضعیت را ندارند، زیرا خود این نهادها نیز با مشکل نبود شفافیت مواجهاند.
«فساد در ارائه خدمات، بر زنان و خانوادهها تأثیر گذاشته است»
دلسوز زنگنه در ادامه گفت فساد در میان خانوادههای کمدرآمد بهوضوح دیده میشود و مشکلات متعددی ایجاد میکند. به گفته او، ممکن است یک زن یا خانواده در برابر دریافت شغل یا تأمین درآمد، با تعرض جنسی مواجه شود. در برخی خانوادهها نیز دختران کمسن به مردان بزرگسال و ثروتمند داده میشوند؛ وضعیتی که به گفته او، خود نوعی فساد است. خانواده به دلیل تأمین هزینههای زندگی، دخترش را به فردی ثروتمند میسپارد تا از نظر مالی حمایت شود.
او افزود زمانی که برنامهای برای تأمین معیشت جامعه و خانوادهها وجود نداشته باشد، چنین وضعیتهایی شکل میگیرد. به گفته زنگنه، در مناطق دورافتاده و روستایی ممکن است مشکلات بسیار شدیدتر از آن چیزی باشد که در مناطق شهری دیده میشود و خانوادههای کمدرآمد یا بدون درآمد را با فشارهای سنگینی روبهرو کند.
او تأکید کرد از گذشته، مسئولیت تربیت فرزندان و اداره خانه بیشتر بر دوش زنان بوده است. پدر خانواده معمولاً برای تأمین هزینه زندگی کار میکند، اما مسئولیتهای خانوادگی همچنان بر عهده زنان است؛ از تربیت و بزرگ کردن کودکان گرفته تا تأمین غذا و پیگیری تحصیل آنان. به گفته او، زنان به دلیل صبر بیشتر و ارتباط عاطفی قویتر با کودکان، ستون اصلی بسیاری از خانوادهها هستند و حتی در خانوادههایی که تقریباً هیچ درآمدی ندارند، زنان توانستهاند زندگی و تربیت فرزندانشان را حفظ کنند.
زنگنه همچنین گفت بیعدالتی زیادی در توزیع خدمات و سیاستهای دولت وجود دارد. او توضیح داد برخی خانوادههای کمدرآمد هیچ منبع درآمدی ندارند، در حالی که در بعضی خانوادههای دیگر چند نفر درآمد مناسبی دارند و از طریق روابط و آشنایی توانستهاند در نهادهای مختلف شغل و حقوق ثابت به دست آورند.
به گفته او، ممکن است فرزندان خانوادههای کمدرآمد دارای مدرک تحصیلی باشند، اما به دلیل نداشتن ارتباط و فرصت، نتوانند در پستهای دولتی یا مشاغل رسمی استخدام شوند و درآمدی داشته باشند.
زنگنه افزود پیشتر بودجهای برای زنان جوان خانهدار یا زنان بدون همسر اختصاص داده شده بود تا حقوق دریافت کنند، اما حکومت این پرداختها را با استناد به «بحران مالی» متوقف کرده است. او با انتقاد از این استدلال گفت اگر واقعاً بحران مالی وجود داشت، نباید چنین شکاف بزرگی میان وضعیت زندگی مردم و ساختوسازهای بزرگ و کاخها در جامعه دیده میشد.
«هرچه خانوادهها باثباتتر باشند، جامعه و کشور نیز بیشتر رشد میکند»
دلسوز زنگنه در پایان گفت حکومت باید خانوادههای کمدرآمد را بدون تبعیض جنسیتی وارد نظام بودجه و حمایتهای اجتماعی کند تا بتوانند حقوق یا کمکهزینه ماهانه دریافت کنند.
او با اشاره به عراق گفت در این کشور برای خانوادههای کمدرآمد حمایتهای مالی و کمکهای غذایی در نظر گرفته شده است و حکومت اقلیم باشور کوردستان نیز باید سازوکاری مشابه ایجاد کند.
به گفته او، در صورتی که حکومت و پارلمان اقلیم بتوانند فعالیت مؤثری داشته باشند، یکی از نخستین اقدامات باید ایجاد یک نظام حمایت ماهانه از خانوادههای کمدرآمد و تأمین خدمات اساسی برای آنان باشد؛ از جمله دسترسی به بیمارستان و خدمات درمانی، آب و برق و دیگر نیازهای ضروری.
زنگنه تأکید کرد راهحل بحران موجود، داشتن برنامهای منسجم از سوی حکومت و نهادهای مسئول برای حمایت از خانوادههای کمدرآمد است، زیرا هرچه خانوادهها باثباتتر و مستحکمتر باشند، جامعه، حکومت و کشور نیز بیشتر رشد میکنند و هرچه خانوادههای بیشتری از هم بپاشند، زندگی اجتماعی نیز آسیب بیشتری خواهد دید.