اعزام گسترده دانش‌آموزان به مناطق عملیاتی؛ حقوق کودکان در سایه اردوهای نظامی و ایدئولوژیک
گزارش‌های منتشرشده طی روزهای اخیر از اعزام گروه‌هایی از دانش‌آموزان و برنامه‌ریزی برای اعزام هزاران دانش‌آموز دیگر از استان‌های مختلف ایران به مناطق عملیاتی جنوب ایران حکایت دارد.
مرکز خبر- بر اساس گزارش‌های رسانه‌های ایران، در روزهای ۱۱ تا ۱۵ آبان ۱۴۰۵، برنامه اعزام دانش‌آموزان به مناطق عملیاتی جنوب در چند استان آغاز شده یا در دستور کار قرار گرفته است.
در استان همدان، معاون هماهنگ‌کننده سپاه انصارالحسین از برنامه اعزام چهار هزار و ۵۰۰ دانش‌آموز دختر و پسر در قالب ۱۴ مرحله خبر داده است. به گفته این مقام نظامی، نخستین گروه شامل ۳۰۰ دانش‌آموز دختر به مناطق عملیاتی جنوب اعزام شده‌اند. در استان کهگیلویه و بویراحمد نیز نخستین کاروان ۳۰۰ نفره دانش‌آموزان دختر به این مناطق اعزام شده و قرار است در مجموع هزار و ۴۰۰ دانش‌آموز شهرستان بویراحمد در این برنامه شرکت کنند.
در استان مرکزی نیز معاون هماهنگ‌کننده سپاه از اعزام بیش از ۲۷۰ دانش‌آموز دختر از شهرستان‌های کمیجان و خنداب با شش دستگاه اتوبوس به مناطق عملیاتی خوزستان خبر داده است.
در زنجان، مسئول بسیج دانش‌آموزی سپاه انصارالمهدی اعلام کرده است که سه هزار و ۵۰۰ دانش‌آموز استان در قالب کاروان‌های مختلف به مناطق عملیاتی جنوب اعزام خواهند شد. طبق برنامه اعلام‌شده، اعزام دختران از ۱۴ آبان آغاز شده و تا دوم آذر ادامه دارد و اعزام پسران نیز برای آذرماه برنامه‌ریزی شده است.
در استان مازندران نیز معاون هماهنگ‌کننده سپاه کربلا از برنامه اعزام حدود شش هزار دانش‌آموز، شامل سه هزار دختر و سه هزار پسر، خبر داده است. اعزام دختران از ۱۵ تا ۳۰ آبان و پسران از ۹ تا ۳۰ آذر برنامه‌ریزی شده است. گزارش‌های منتشرشده از اعزام نخستین گروه دانش‌آموزان ساری و همچنین کاروان دانش‌آموزان دختر گلوگاه به مناطق عملیاتی جنوب خبر می‌دهند.
در استان قم نیز معاون هماهنگ‌کننده سپاه از برنامه اعزام پنج هزار دانش‌آموز دختر و پسر دوره دوم متوسطه خبر داده است. به گفته او، قرار است روزانه ۱۶۰ دانش‌آموز با چهار دستگاه اتوبوس در این اردوهای چهارروزه شرکت کنند.
همچنین در شهرستان‌های کمیجان و خنداب استان مرکزی، بیش از ۲۷۰ دانش‌آموز دختر در قالب شش دستگاه اتوبوس اعزام شده‌اند؛ گزارشی که نشان می‌دهد برنامه‌ها تنها به کاروان‌های بزرگ استانی محدود نیست و در سطح شهرستان‌ها نیز اجرا می‌شود.
در برنامه‌های اعلام‌شده، بازدید از مناطقی مانند شلمچه، هویزه، دهلاویه، فتح‌المبین و علقمه پیش‌بینی شده است. مقام‌های سپاه و بسیج، آشنایی با تاریخ جنگ ایران و عراق، ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و انتقال ارزش‌های موردنظر خود به نسل نوجوان را از اهداف این اردوها عنوان کرده‌اند.
برگزاری این اردوها با مشارکت نهادهای نظامی و برای دانش‌آموزان زیر ۱۸ سال، از منظر تعهدات ایران در قبال حقوق کودک قابل بررسی است. بر اساس ماده ۳ پیمان‌نامه حقوق کودک، در تمامی اقدامات مربوط به کودکان باید منافع عالیه آنان در اولویت قرار گیرد. ماده ۲۸ نیز بر حق برخورداری برابر از آموزش تأکید دارد و ماده ۲۹، از جمله اهداف آموزش را پرورش احترام به حقوق بشر، صلح، مدارا و تفاهم میان ملت‌ها می‌داند.
همچنین ماده ۳۱ این پیمان‌نامه حق کودکان برای استراحت، تفریح و مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی و هنری را به رسمیت می‌شناسد. از این منظر، تبدیل برنامه‌های آموزشی و فرهنگی دانش‌آموزان به بستری برای تبلیغ و ترویج روایت‌های نظامی و ایدئولوژیک، بدون توجه به حق انتخاب، آزادی اندیشه و منافع عالیه آنان، با اهداف تربیتی و حقوقی پیمان‌نامه حقوق کودک در تعارض قرار می‌گیرد.
ماده ۳۸ پیمان‌نامه نیز دولت‌های عضو را به رعایت قواعد حقوق بشردوستانه مرتبط با کودکان در مخاصمات مسلحانه ملزم می‌کند. افزون بر آن، پروتکل اختیاری پیمان‌نامه درباره مشارکت کودکان در مخاصمات مسلحانه، دولت‌ها را از به‌کارگیری اجباری افراد زیر ۱۸ سال در نیروهای مسلح و مشارکت مستقیم آنان در مخاصمات منع می‌کند.
در چنین شرایطی، شفاف‌نبودن محتوای آموزشی و تربیتی این اردوها، نحوه مشارکت دانش‌آموزان و میزان اطلاع و رضایت آنان و خانواده‌هایشان، ضرورت نظارت مستقل بر این برنامه‌ها و رعایت حقوق بنیادین کودکان را برجسته می‌کند.