آمار طلاق در اقلیم باشور کوردستان؛ بیش از ۱۲ هزار جدایی در یک سال
آمارهای رسمی شورای عالی قضایی اقلیم باشور کوردستان نشان میدهد تنها در سال گذشته بیش از ۱۲ هزار مورد طلاق ثبت شده است؛ روندی که کارشناسان آن را نتیجه ترکیبی از فشارهای اقتصادی، ازدواجهای زودهنگام و ضعف آگاهی اجتماعی میدانند.
دیرین رحیم
سلیمانی- طلاق پدیدهای اجتماعی است که مجموعهای از پیامدهای بلندمدت و تأثیرگذار را در پی دارد و بر خانواده، جامعه و اقتصاد اثر میگذارد. زنان و کودکان بیشترین فشار این پیامدها را تحمل میکنند. بر اساس آمارهای شورای قضایی اقلیم باشور کوردستان، در سال گذشته در اقلیم ۱۲ هزار و ۳۸۴ مورد طلاق ثبت شده است. همچنین ۴۵ مورد چندهمسری در هولیر ثبت شده است. در همین سال، ۵۱ هزار و ۱۸ مورد ازدواج و ۱۲ هزار و ۳۸۴ مورد طلاق در اقلیم باشور کوردستان به ثبت رسیده است.
آمار ازدواج بر اساس شهرهای اقلیم باشور کوردستان به این صورت است: ۱۸ هزار و ۵۲۲ مورد در سلیمانی، ۱۷ هزار و ۵۹۱ مورد در هولیر، ۱۲ هزار و ۱۹۹ مورد در دهوک و ۲ هزار و ۷۰۶ مورد در کرکوک–گرمیان.
نرخ طلاق نیز بر اساس شهرهای اقلیم باشور کوردستان به این شکل است: ۵ هزار و ۷۴۵ مورد در سلیمانی، ۳ هزار و ۸۷۸ مورد در هولیر، ۲ هزار و ۳۳ مورد در دهوک و ۷۲۸ مورد در کرکوک–گرمیان.
بر اساس همان گزارش شورای قضایی اقلیم باشور کوردستان، در سال ۲۰۲۴، ۹۸ مورد چندهمسری در اقلیم ثبت شده است که بر اساس شهرها به این صورت است: ۱۹ مورد در سلیمانی، ۴۵ مورد در هولیر و ۳۴ مورد در دهوک.
در سال ۲۰۲۳ نیز آمار ازدواج در شهرهای اقلیم به این شکل بوده است: ۲۰ هزار و ۴۲۷ مورد در سلیمانی، ۱۷ هزار و ۵۴۳ مورد در هولیر، ۱۲ هزار و ۴۹۹ مورد در دهوک و ۲ هزار و ۶۱۸ مورد در کرکوک–گرمیان.
آمار طلاق در سال ۲۰۲۳ نیز به تفکیک شهرها چنین بوده است: ۵ هزار و ۴۳۸ مورد در سلیمانی، ۵ هزار و ۸۵۷ مورد در هولیر، ۲ هزار و ۱۶۷ مورد در دهوک و ۸۵۳ مورد در کرکوک–گرمیان.
«وضعیت اقتصادی عامل اصلی فروپاشی خانواده است»
ریزان شیخ دلیر، وکیل دادگستری، در گفتوگو با ما، درباره افزایش نرخ طلاق در اقلیم باشور کوردستان میگوید: اگر نرخ طلاق بالا باشد، باید دید نرخ ازدواج نیز بالاست. اگر تفاوتها زیاد باشد، ممکن است برداشتهای نادرست ایجاد شود، اما در واقع ازدواجها زیاد است؛ از جمله ازدواجهای زودهنگام و ازدواجهای خارج از دادگاه که باعث افزایش طلاق میشود. همچنین واژه «طلاق» نیز توسط مردان در داخل و خارج دادگاه استفاده میشود. هر زمان این مشکلات افزایش پیدا کند، مسائل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و حقوقی نیز بهدرستی اجرا نمیشوند. قوانینی که برای حمایت از خانواده و الزام مرد به پرداخت نفقه برای ادامه زندگی خانوادگی وضع شدهاند، بهطور کامل اجرا نمیشوند. مشکلات اجتماعی از مهمترین دلایل طلاق هستند و همچنین نبود آگاهی کافی در میان جوانانی که ازدواج میکنند و نمیتوانند درباره زندگی مشترک بهدرستی تصمیم بگیرند، از عوامل مهم دیگر است. وضعیت اقتصادی در اقلیم باشور کوردستان نیز نامناسب است؛ جوانان شغل ندارند و شرایط اقتصادی روزبهروز در جهان و در اقلیم بدتر میشود و همین امر زندگی مشترک را به سمت فروپاشی میبرد. از سوی دیگر وضعیت سیاسی نیز گاهی نیازمند تغییر قوانین و تصویب قوانین جدید است تا حمایت بهتری از خانواده صورت گیرد، اما مشاهده میکنیم که نه پارلمان فعال است و نه دولت بهصورت مؤثر عمل میکند؛ اینها نقش مهمی در وضعیت خانواده دارند.
«ازدواج زودهنگام عامل اصلی افزایش طلاق است»
او همچنین تأکید کرد ازدواج زودهنگام یکی از عوامل اصلی طلاق است. طبق قانون، اگر دختر ۱۶ ساله باشد و با رضایت ولی (که معمولاً پدر است) و حضور در دادگاه ازدواج انجام شود، امکان ازدواج وجود دارد. اما در برخی مناطق خارج از اقلیم باشور کوردستان و بر اساس قانون اصلاحشده احوال شخصیه مطابق مذهب جعفری، ازدواج دختران از ۹ سالگی نیز مجاز دانسته شده است. بسیاری از ازدواجها نیز خارج از دادگاه ثبت میشوند. اگر هدف این باشد که نسل آینده بر پایه درست و سالم ازدواج کند و نرخ طلاق کاهش یابد، باید ازدواج در سن پایین در دادگاه ممنوع شود؛ زیرا در حال حاضر نخستین عامل بروز مشکلات زناشویی، ازدواج در سنین غیرقانونی است. همچنین باید جامعه آگاه شود و خانوادهها آموزش ببینند که در ازدواج فرزندانشان عجله نکنند تا زمانی که خودشان توان تشکیل زندگی داشته باشند.
«سریالهای ترکی یکی از عوامل طلاق هستند»
او افزود: زمانی که درباره درام صحبت میکنیم باید بازتاب آن در جامعه را در نظر بگیریم. کشور ترکیه با عراق، چین یا ژاپن تفاوتهای زیادی دارد. مدتی طولانی سریالهای کرهای در اقلیم باشور کوردستان پخش میشد و اکنون سریالهای ترکی نیز تأثیر زیادی بر مشکلات اجتماعی، بهویژه زندگی زناشویی، دارند. مهم است که ما آگاه باشیم این محتواها نباید جایگزین زندگی واقعی ما شوند. حتی برخی سریالهای عربی نیز که از سریالهای ترکی تقلید میکنند، آسیبهای زیادی به جامعه کُردی وارد کردهاند. به دلیل بحران اقتصادی، در اقلیم باشور کوردستان امکان تولید سریالهای باکیفیت که بازتاب واقعی جامعه باشند وجود ندارد. روزبهروز خطرات سریالهای ترکی در جامعه کُردی بیشتر میشود و تأثیرات منفی آن بر خانوادهها و جامعه افزایش مییابد. این سریالها بر کودکان نیز اثر میگذارند و تهدیدی جدی برای آینده جامعه هستند.
«سریالهای ترکی بزرگترین تهدید برای خانواده کورد هستند»
او همچنین گفت در اقلیم باشور کوردستان مراکز علمی هنوز پژوهش کافی درباره تأثیر منفی رسانههای خارجی بر زندگی خانوادگی انجام ندادهاند. در جامعه کُردی توجه کافی به نرخ طلاق و مطالعات اجتماعی وجود ندارد. لازم است رسانهها زندگی واقعی مردم را به درستی بازتاب دهند تا موجب پیشرفت و آگاهی خانوادهها شوند. سریالهای ترکی بزرگترین تهدید برای خانواده کُرد محسوب میشوند، اما این موضوع در اقلیم باشور کوردستان و عراق بهطور کلی جدی گرفته نشده است. این سریالها تصویری غیرواقعی از جامعه کُردی ارائه میدهند و الگوهای فرهنگی ترکی و غربی را وارد خانوادههای کُرد میکنند. پخش این محتواها باعث تضعیف ارزشها و دابونریتی جامعه شده است.
«با حمایت دولت از جوانان، نرخ طلاق کاهش مییابد»
او در پایان تأکید کرد باید آگاهیرسانی افزایش یابد تا جوانان بدانند چگونه زندگی مشترک را تشکیل دهند. دولت اقلیم باشور کوردستان باید از خانوادهها حمایت کند، ازدواج زیر ۱۸ سال را ممنوع سازد و تحصیل را تکمیل کند، زیرا آموزش پایه اصلی توانمندسازی دختران و پسران است. همچنین باید قوانین حمایتی و مراکز مشاوره خانواده ایجاد شود تا جوانان برای تشکیل زندگی مشترک آگاه باشند. به گفته او، اگر وضعیت اقتصادی بهبود یابد، حدود ۸۰ درصد مشکلات خانوادگی کاهش خواهد یافت. همچنین باید مراکز مشاوره برای خانوادهها ایجاد شود و رسانهای مخصوص آموزش خانواده و تربیت کودکان راهاندازی شود تا با جامعه هماهنگ باشد. او تأکید کرد جامعه دو نوع آموزش دارد: آموزش رسانهای و آموزش واقعی؛ بنابراین باید بر ساختن واقعیت درست در تشکیل خانواده تمرکز شود، زیرا تشکیل خانواده یک مسئولیت بسیار بزرگ است.