اَکین استِرک

شرناخ- با ذوب شدن برف‌هایی که در طول زمستان قله‌های کوه کاتو را پوشانده بود، طبیعت این منطقه بار دیگر جان گرفته است. دامنه‌های کوه با طیف‌های گوناگون رنگ سبز، چشمه‌های زلال و پوشش گیاهی رنگارنگ، جلوه‌ای از غنای طبیعی این منطقه را به نمایش گذاشته‌اند.

کوه کاتو که در شهرستان اُلکی (بیت الشباب) از توابع استان شرناخ باکور کوردستان قرار دارد و حدود دو هزار و ۹۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد، در هر چهار فصل سال چهره‌ای متفاوت از زیبایی‌های طبیعی را به نمایش می‌گذارد. این کوه در زمستان زیر پوششی از برف فرو می‌رود، اما با فرا رسیدن بهار و تابستان، آب ناشی از ذوب برف‌ها در ارتفاعات، رودها و جویبارها را سیراب می‌کند و دامنه‌های کوه دوباره سبزپوش می‌شوند.

منطقه کاتو با تنوع گیاهی و حیات‌وحش غنی خود همچنان از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های طبیعی به شمار می‌رود. گونه‌های بومی گیاهی، گل‌های رنگارنگ و حیات‌وحش متنوع، بار دیگر چرخه زنده طبیعت را در این منطقه به نمایش می‌گذارند.

 

طبیعت و «بِریوانی»؛ زندگی در دل کوهستان

با عقب‌نشینی برف‌ها، زنان دامدار (در زبان کوردی به زنان دامدار، بِریوان می گویند) نیز به همراه گله‌های خود راهی ییلاق‌ها شده‌اند. آنان از نخستین ساعات صبح دام‌ها را به چرا می‌برند، از آن‌ها مراقبت می‌کنند و شیر می‌دوشند.

زنان دامدار که با صبر و تلاش زنان ادامه یافته، نه‌تنها بخشی از فرهنگ دامداری منطقه را زنده نگه داشته، بلکه یکی از آشکارترین جلوه‌های پیوند دیرینه انسان و طبیعت به شمار می‌رود.

صدای زنگوله دام‌ها که در دامنه‌های کوه طنین‌انداز است، در کنار چشمه‌های زلال و ییلاق‌های خنک، تصویری از زندگی و تولید را ترسیم می‌کند. تلاش این زنان که با طبیعت درآمیخته است، به چشم‌انداز شگفت‌انگیز کاتو معنایی عمیق‌تر می‌بخشد.

 

اهمیت اکولوژیک

دره‌ها، صخره‌ها و منابع آب که در سکوت طبیعت گسترده شده‌اند، چشم‌اندازهایی کم‌نظیر را پیش روی بازدیدکنندگان قرار می‌دهند. با آب شدن برف‌ها، چهره واقعی طبیعت کاتو بیش از پیش نمایان شده و بار دیگر نشان می‌دهد که این کوهستان، افزون بر اهمیت جغرافیایی، از نظر اکولوژیکی نیز یکی از زیستگاه‌های ارزشمند منطقه است.

 

حافظه تاریخی و فرهنگی

کوه کاتو تنها به دلیل اکوسیستم غنی خود شناخته نمی‌شود، بلکه برای کوردها نیز جایگاهی تاریخی و فرهنگی دارد. این کوه که از ارتفاعات مهم منطقه بوتان به شمار می‌رود، سال‌هاست محل زندگی کوچ‌نشینان، دامداران و بریوان‌ها بوده و بخشی از حافظه جمعی مردم منطقه را از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده است.

کاتو همچنین در بسیاری از آهنگ‌ها (ترانه‌های سنتی) دَنگبێژهای کورد(سرودن ترانه‌های محلی و سنتی) و روایت‌های شفاهی مردم منطقه جایگاهی ویژه دارد. از همین رو، این کوه علاوه بر ارزش‌های طبیعی، یکی از نمادهای مهم حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه کورد نیز به شمار می‌رود.