مرکز خبر- برخی انسان‌ها تنها دردهای شخصی خود را بر دوش نمی‌کشند، بلکه حافظه یک جامعه را نیز حمل می‌کنند. امینه اوجاک یکی از این افراد بود. داستان زندگی او فراتر از روایت مادری بود که در جست‌وجوی پسرش، حسن اوجاک، که در بازداشت ناپدید شده بود، می‌گشت؛ او به یکی از قدرتمندترین نمادهای مبارزه برای عدالت در قبال ناپدیدشدگان قهری در ترکیه تبدیل شد.

او از نخستین مادرانی بود که در ۲۷ مه ۱۹۹۵ به میدان گالاتاسرای رفت. پس از آن، نزدیک به ۳۰ سال، عکس پسرش را از دستش زمین نگذاشت. هر بار که به میدان می‌آمد، تنها در جست‌وجوی حسن نبود، بلکه صدها نفری را نیز جست‌وجو می‌کرد که در بازداشت ناپدید شده بودند. او با سکوت و نشستن خود در برابر انکار، مصونیت از مجازات و فراموشی مقاومت کرد.

در ۲۱ مارس ۱۹۹۵، پسرش حسن اوجاک با مادرش تماس گرفت و گفت به خانه بازخواهد گشت. آن تماس، آخرین گفت‌وگوی مادر و پسر بود. امینه اوجاک روزها به کلانتری‌ها، دادستانی‌ها و بیمارستان‌ها مراجعه کرد، اما همه‌جا یک پاسخ شنید: «اینجا نیست.»

اما او هرگز این پاسخ را باور نکرد.

او سال‌ها بعد در نامه‌ای درباره آن روزها نوشت: «هرگز امیدم را برای پیدا کردن پسرم از دست ندادم. ۵۸ روز بعد، فرزندانم عکس‌های حسن را در پرونده‌های پزشکی قانونی پیدا کردند. حسن من بی‌کس نبود؛ اما او را در گورستان بی‌کسان دفن کرده بودند تا کسی شکنجه‌هایی را که بر او اعمال شده بود، نبیند.»

 

مبارزه تازه آغاز شده بود

وقتی مشخص شد حسن اوجاک زیر شکنجه کشته شده است، مبارزه امینه اوجاک پایان نیافت؛ بلکه درست از همان روز آغاز شد. پس از آنکه پیکر پسرش از گورستان بی‌کسان خارج و به خاک سپرده شد، تصمیم گرفت برای اینکه هیچ مادری دوباره چنین دردی را تجربه نکند، در میدان گالاتاسرای به تحصن بنشیند.

اعتراض‌های سکوت مادران شنبه خیلی زود نه‌تنها به نماد خانواده‌های ناپدیدشدگان، بلکه به یکی از قدرتمندترین نمادهای مبارزه برای حقوق بشر تبدیل شد. به گفته امینه اوجاک، آنها در میدان گالاتاسرای «خواهر و برادر، فرزند و دوست یکدیگر شدند». با گسترش این مبارزه، موارد ناپدیدشدن افراد در بازداشت کاهش یافت و این میدان به نمادی از حافظه جمعی و مطالبه عدالت تبدیل شد.

با این حال، این مبارزه هزینه‌های سنگینی داشت. تجمع در این میدان بارها ممنوع شد و مادران شنبه بازداشت و با خشونت مواجه شدند. با وجود این، امینه اوجاک عقب‌نشینی نکرد؛ زیرا از نظر او، دست کشیدن از مبارزه به معنای دست کشیدن از حسن و تمام خانواده‌هایی بود که در جست‌وجوی عدالت بودند.

او در نامه‌ای این موضوع را چنین بیان کرده بود: «اگر ما تسلیم شویم، به گمشده‌هایمان نخواهیم رسید. اگر ما تسلیم شویم، این کشور همچنان بهشت ناپدیدکنندگان خواهد بود. اگر ما تسلیم شویم، هرگز عدالت برقرار نخواهد شد.»

مبارزه امینه اوجاک تنها برای دادخواهی درباره سرنوشت پسرش نبود. او در تمام زندگی خود تلاش کرد در برابر خشونت دولتی، صدای حقیقت، حافظه و عدالت باشد. عکسی که او سال‌ها در میدان گالاتاسرای از حسن اوجاک در دست داشت، به‌تدریج به نمادی از تمام کسانی تبدیل شد که در بازداشت ناپدید شده بودند.

 

میراثی از مقاومت برجای گذاشت

امینه اوجاک که در سال‌های پایانی زندگی پس از سکته قلبی در بخش مراقبت‌های ویژه بستری بود، در ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۵ درگذشت. اکنون، در نخستین سالگرد درگذشت او، نامش بار دیگر گرامی داشته می‌شود؛ زنی که تنها دردی بزرگ از خود بر جای نگذاشت، بلکه میراثی قدرتمند از مقاومت را به نسل‌های بعد منتقل کرد.

بزرگ‌ترین آرزوی او اما هیچ‌گاه تغییر نکرد. او در نامه‌ای که در سال ۲۰۱۹ نوشته بود، چنین آورده است: «آنها برای فرار از پاسخگویی منتظرند همه ما بمیریم، اما از پاسخگویی رهایی نخواهند یافت. ما تا زمانی که آخرین ناپدیدشده پیدا شود و عاملان این ناپدیدشدن‌ها مجازات شوند، تسلیم نخواهیم شد. من آخرین بار به دوستم الماس قول دادم که روزی حتماً عکس فرزندانمان را در گالاتاسرای، جایی که متعلق به ما و گمشده‌هایمان است، در دست خواهیم گرفت.»

امینه اوجاک دیگر در میان ما نیست، اما اثری که در میدان گالاتاسرای بر جای گذاشت، تا زمان پیدا شدن ناپدیدشدگان و تحقق عدالت زنده خواهد ماند. نام او به‌عنوان یکی از نمادهای ماندگار مبارزه برای حقیقت و عدالت در ترکیه، در حافظه‌ها باقی خواهد ماند.