مرکز خبر- عادله خانم یکی از زنان کم‌شماری است که در تاریخ معاصر کوردستان جایگاهی برجسته پیدا کرد. او در دورانی که مردان بر عرصه سیاسی و اجتماعی مسلط بودند، توانست رهبری طایفه خود را بر عهده بگیرد و در تحولات منطقه تأثیرگذار باشد.

عادله خانم در سال ۱۸۴۷ در شهر سنه در روژهلات کوردستان متولد شد. او از خانواده‌ای شناخته‌شده و اشرافی به نام «صاحبقران» بود و در محیطی رشد کرد که برای دانش و آموزش ارزش زیادی قائل بود. به همین دلیل، از دوران جوانی با ادبیات، سیاست و دیپلماسی آشنا شد؛ موضوعی که در آن زمان برای زنان چندان رایج نبود.

پس از ازدواج با عثمان پاشا جزری، رهبر ایل جاف و حاکم عثمانی شارزور، به حلبجه رفت. از همان‌جا بود که نقش مهم او در اداره امور منطقه آغاز شد. از آنجا که عثمان پاشا به دلیل مسئولیت‌های حکومتی بارها از شهر دور می‌شد، عادله خانم عملاً بخش مهمی از امور منطقه را اداره می‌کرد و مسئولیت‌های قضایی و اداری را بر عهده داشت.

پس از درگذشت همسرش در سال ۱۹۰۹، او مسئولیت اداره منطقه را به‌طور کامل در دست گرفت و سال‌ها به‌عنوان رهبر منطقه به فعالیت خود ادامه داد.

عادله خانم با هوش و درایت خود توانست حلبجه را از یک روستای کوچک به مرکزی مهم برای تجارت و فرهنگ تبدیل کند. او نظام قضایی منطقه را سامان داد و شخصاً بر فعالیت دادگاه‌ها نظارت می‌کرد تا قانون و نظم برقرار باشد. همچنین زندانی ساخت تا امنیت منطقه حفظ شود و مجرمان نتوانند آزادانه در آن رفت‌وآمد کنند.

او بازار جدیدی در حلبجه ایجاد کرد، تجارت را رونق داد و بازرگانان مناطق اطراف را تشویق کرد که به این شهر بیایند. به‌تدریج نفوذ عادله خانم افزایش یافت و او دیگر تنها یک رهبر سیاسی نبود، بلکه حاکمی بود که برای امنیت و رفاه مردم خود تلاش می‌کرد.

 

«شهبانوی شجاعان»

نام عادله خانم با تحولات و پیشرفت حلبجه پیوندی ناگسستنی دارد. بر اساس منابع هم‌دوره او، عادله خانم برای رونق دوباره تجارت، برقراری امنیت، ایجاد بازارها و تقویت نظام قضایی منطقه اقدامات مهمی انجام داد.

او همچنین در جریان جنگ جهانی اول در نبردها حضور داشت و جان افراد زیادی را نجات داد. به همین دلیل، بریتانیایی‌ها لقب «شهبانوی شجاعان» را به او دادند و از شیوه رهبری و توانایی‌هایش تمجید کردند.

با وجود اینکه نام عادله خانم در برخی آثار تاریخی مربوط به کوردها آمده است، هنوز در میان مردم آن‌گونه که شایسته است شناخته نشده. با این حال، زندگی او نمونه‌ای روشن از توانایی زنان در ایفای نقش‌های مهم و سرنوشت‌ساز است؛ نه‌تنها در خانواده، بلکه در عرصه‌های سیاست، دیپلماسی و زندگی اجتماعی.

داستان زندگی عادله خانم بار دیگر نشان می‌دهد که زنان بسیاری که در گذر تاریخ به فراموشی سپرده شده‌اند، شایسته آن هستند که نام و یادشان زنده بماند.

بسیاری از روشنفکران، دیپلمات‌ها و جهانگردان غربی که در آن دوران به کوردستان سفر کرده بودند، از نفوذ و جایگاه عادله خانم سخن گفته‌اند. گرترود بل، نویسنده و سیاستمدار بریتانیایی، در نامه‌های خود در سال ۱۹۲۱ از عادله خانم یاد کرده و لباس کوردی زیبا و چشمگیر و همچنین توانایی‌های سیاسی او را ستوده است.

نویسنده بریتانیایی ای. پی. سوان نیز که با پوشیدن لباس کوردی به دیدار او رفته بود، در کتاب خود عادله خانم را زنی منحصربه‌فرد توصیف کرده که در جامعه‌ای مسلمان از نفوذ و اعتبار زیادی برخوردار بوده است.

عادله خانم تا زمان مرگش در سال ۱۹۲۴ در حلبجه ماند و همان‌جا نیز به خاک سپرده شد. امروزه نیز در تاریخ ملت کورد از او به‌عنوان نمادی از زنی قدرتمند، بااراده، پیشرو و رهبر یاد می‌شود.