زنی که از مطالبه سهمالارث تا حمایت از زنان کشاورز پیش رفت
پس از تجربه دشوار مطالبه سهمالارث، اسماء مهران با راهاندازی ابتکاری در مصر، از حقوق زنان کشاورز و حق آنان برای مالکیت زمین و دسترسی برابر به خدمات کشاورزی حمایت میکند.
إيمان سمير علی
مصر- پس از درگذشت پدرش، اسماء مهران خود را درگیر اختلافی خانوادگی بر سر ارث یافت؛ اختلافی که باعث شد دریابد رسیدن به حق قانونیاش در مالکیت زمین کشاورزی، تنها یک مسئله حقوقی نیست، بلکه با موانع اجتماعی و سنتهای ریشهدار نیز گره خورده است. در جامعهای که هنوز برخی مطالبه سهمالارث زنان را مخالفت با سنتها میدانند، او برای دستیابی به حق خود راهی دشوار در پیش داشت.
اسماء مهران میگوید مادرش نخستین حامی او بود؛ زنی که خود نیز تجربه اختلافهای خانوادگی بر سر ارث را از سر گذرانده بود. با این حال، جامعه اطراف واکنش متفاوتی نشان داد. او با انتقادها و اتهامهایی روبهرو شد و برخی مدعی بودند که زنان را به مقابله با خانوادههایشان تشویق میکند. حتی شماری از زنان سالمند معتقد بودند سخن گفتن از حقوق زنان، موجب اختلاف میان خواهران و برادران و از هم پاشیدن خانوادهها میشود.
راهاندازی ابتکاری برای حمایت از زنان کشاورز
با وجود این فشارها، اسماء مهران از پیگیری هدف خود دست نکشید. او در ژانویه ۲۰۲۵ همراه با گروهی از زنان و مردان جوان، ابتکاری با نام «ست امان» را راهاندازی کرد؛ طرحی که هدف آن حمایت از زنان کشاورزی است که از حق مالکیت زمینهای کشاورزی محروم میشوند یا در محیط کار با تبعیض و خشونت روبهرو هستند.
این ابتکار فعالیت خود را با گروهی پنجنفره آغاز کرد و نخستین برنامه آن برگزاری نشستهای شنیداری در روستای «البلایزه» در استان اسیوط بود. در این نشستها، زنان بسیاری از تجربههای خود گفتند؛ زنانی که از ترس طرد شدن از سوی خانواده یا جامعه، جرأت مطالبه حقوق قانونی خود را نداشتند.
در جریان این دیدارها، اسماء دریافت که مشکل زنان تنها به محرومیت از ارث محدود نمیشود. بسیاری از زنان کشاورز هنگام کار در مزارع با آزار و تبعیض روبهرو هستند و در دریافت خدمات کشاورزی نیز با مشکلاتی مواجهاند. در حالی که کشاورزی منبع اصلی درآمد آنان است، امکانات و نهادههای تولید اغلب در اولویت مردان قرار میگیرد.
آموزش حقوقی و کشاورزی برای زنان
برای مقابله با این چالشها، «ست امان» فعالیتهای خود را گسترش داد و کارگاههای آشنایی با حقوق قانونی، برنامههای میدانی و نشستهایی با ارائهدهندگان خدمات کشاورزی برگزار کرد تا بر حق زنان برای برخورداری برابر از خدمات تأکید کند.
با تشدید پیامدهای تغییرات اقلیمی بر کشاورزی، اسماء مهران متوجه شد که بیشتر دورههای آموزشی مرتبط با سازگاری با تغییرات اقلیمی، مردان را هدف قرار میدهند و زنان کمتر در این برنامهها حضور دارند. به همین دلیل، آموزش روشهای نوین کشاورزی مانند کشت روی پشته، بازیافت پسماندهای کشاورزی و دامی و شیوههای افزایش بهرهوری را نیز به برنامههای این ابتکار افزود.
بازپسگیری حق مالکیت؛ تجربهای الهامبخش
به گفته اسماء، یکی از تأثیرگذارترین تجربههای این ابتکار، کمک به زنی بود که توانست حق قانونی خود بر زمین کشاورزیاش را پس بگیرد. پس از تلاش برای حل اختلاف از طریق سازش و سپس دریافت حمایت حقوقی، این زن موفق شد در دادگاه پیروز شود و مالکیت زمینش را دوباره به دست آورد؛ هرچند پس از آن نیز به دلیل پیگیری حق خود با تهدیدهایی مواجه شد.
اسماء مهران این پرونده را نمونهای میداند که نشان میدهد آگاهی حقوقی و حمایت اجتماعی میتواند زندگی زنان را دگرگون کند.
آگاهی و پافشاری، راه رسیدن به حقوق
در زندگی شخصی نیز اسماء مهران توانست مراحل ثبت رسمی مالکیت زمین کشاورزی خود را به پایان برساند و سند مالکیت و کارت بهرهبرداری کشاورزی را دریافت کند. او این اتفاق را نقطه عطف زندگی خود میداند؛ زیرا به او نشان داد که با آگاهی، پیگیری و پافشاری میتوان حقوق از دسترفته را بازپس گرفت.
او اکنون آرزو دارد «ست امان» به نهادی تخصصی برای حمایت از زنان کشاورز در سراسر مناطق صعید مصر تبدیل شود و خدمات حقوقی، اجتماعی و توسعهای در اختیار آنان قرار دهد.
اسماء مهران در پایان میگوید: «ما به دنبال ایجاد اختلاف نیستیم؛ ما فقط خواهان حقوق خود هستیم. میخواهیم مالک زمینهای خود باشیم، آنها را کشت کنیم و با امنیت و کرامت در آنها کار کنیم؛ زیرا زنان کشاورز شریک اصلی توسعه کشاورزی هستند و حق دارند از فرصت، به رسمیت شناخته شدن و عدالت برخوردار باشند.»