حنان حارت

مراکش – تجربه‌ی زنان دارای معلولیت در این کشور نشان می‌دهد که کلیشه‌ها گاه توانایی‌های آنان را از چشم‌ها پنهان می‌کنند. نگاه کلیشه‌ای این زنان را به معلولیت یا ظاهرشان فرو می‌کاهد و توانشان را برای اظهار نظر و نقش‌آفرینی در جامعه نادیده می‌گیرد.

 

        

تجربه‌ی وفاء الشطاین، نامزد حزب سوسیالیست متحد در انتخابات اخیر پارلمانی مراکش، گوشه‌ای از این دشواری‌ها را نشان می‌دهد. او می‌گوید به خاطر معلولیت، گرایش سیاسی و حجابش هدف حمله قرار گرفت. ماجرای او بار دیگر این پرسش را پیش کشیده که کلیشه‌ها با زنان دارای معلولیت چه می‌کنند و تا چه اندازه نمی‌گذارند این زنان حرفشان را بزنند و توانایی‌هایشان را نشان دهند.

وفاء الشطاین می‌گوید زنان دارای معلولیت به شکل‌های گوناگون به حاشیه رانده می‌شوند و عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در این میان دست به دست هم می‌دهند. آنان تنها با دشواری دسترسی به اماکن و خدمات دست‌به‌گریبان نیستند، بلکه با نگاهی هم روبه‌رو هستند که توانشان را در تصمیم‌گیری و پذیرفتن مسئولیت زیر سؤال می‌برد.

به گفته‌ی او، در جریان انتخابات نگاه‌ها به جای برنامه و سوابق علمی و حرفه‌ای‌اش، به معلولیتش دوخته شده بود. برای همین زنی مانند او پیش از آنکه فرصت کند حرفش را بزند و توانایی‌اش را نشان دهد، باید با پیش‌داوری‌ها روبه‌رو شود.

وفاء می‌افزاید که این نگاه، معلولیت جسمی یا حسی را معیار سنجیدن توان زن برای رهبری و اداره‌ی امور عمومی می‌کند. چنین کلیشه‌ای انسان را در معلولیتش خلاصه می‌کند و تجربه‌ها و قابلیت‌هایش را نادیده می‌گیرد.

او همچنین خواستار سهمیه‌ای ویژه‌ی افراد دارای معلولیت است تا حضورشان در سیاست پررنگ‌تر شود. وفاء این سهمیه را هم مانند سهمیه‌ی زنان و جوانان، سازوکاری موقت و جبرانی می‌داند. این راهکار می‌تواند بخشی از موانع ورود این افراد به نهادهای انتخابی را بردارد و به آنان فرصت عادلانه‌تری بدهد تا در تصمیم‌گیری‌ها سهیم شوند و از خواسته‌های خود و جامعه دفاع کنند.

 

آزار سایبری و تبعیض چندلایه

 

        

سمیره بختی، رئیس سازمان مراکشی حقوق زنان دارای معلولیت، می‌گوید سازمانش در جریان انتخابات پارلمانی نمونه‌هایی از خشونت سایبری علیه زنان دارای معلولیت را ثبت کرده است.

به گفته‌ی او، یکی از زنان نامزد ناچار شد حساب‌هایش را در شبکه‌های اجتماعی ببندد. نامزد زن دیگری با نظرهایی روبه‌رو شد که به جای سوابق علمی و حرفه‌ای‌اش، معلولیتش را نشانه گرفته بودند. در برخی موارد نیز ظاهر و گرایش سیاسی این زنان در کنار معلولیتشان هدف حمله بود.

به باور سمیره بختی، این نمونه‌ها نشان می‌دهد که در جامعه هنوز معلولیت را با ناتوانی یکی می‌دانند و تفاوت جسمی یا حسی را نشانه‌ی بی‌کفایتی می‌شمارند. چنین تصوری توانایی‌های افراد دارای معلولیت را نادیده می‌گیرد و پیشاپیش درباره‌ی آنچه از دستشان برمی‌آید، حکم می‌دهد.

او تأکید می‌کند که مشکل فقط نظرهای توهین‌آمیز نیست. این رفتارها تصویری از زنان دارای معلولیت می‌سازند که فقط معلولیتشان را نشان می‌دهد و حرف‌ها، اندیشه‌ها و توانایی‌هایشان را پنهان می‌کند.

 

ضرورت به رسمیت شناختن شایستگی زنان دارای معلولیت

سمیره بختی معتقد است برای مقابله با این رفتارها، جامعه باید نگاهش را به افراد دارای معلولیت تغییر دهد و نیازهای آنان را به معاینه‌های پزشکی یا خدمات ویژه‌ی معلولیت محدود نکند. این افراد به ابزارهای ارتباطی و امکانات دسترسی مناسب هم نیاز دارند. همچنین باید موانع مشارکت آنان در جامعه را برداشت تا صدایشان شنیده شود.

او در پایان می‌گوید زن دارای معلولیت انسانی برخوردار از همه‌ی حقوق است و نباید هویتش را به معلولیتش فروکاست. توانایی این زنان را باید با شایستگی، تجربه و اندیشه‌هایشان سنجید، نه با پیش‌داوری.