عبور از محدودیتهای اجتماعی؛ داستان پافشاری یک کارگردان زن
دمیانه سمیر عبده از کودکی سفر هنری خود را میان تئاتر و سینما آغاز کرد؛ سفری که در آن با عبور از چالشهای خانوادگی و اجتماعی، توانست جایگاه خود را بهعنوان بازیگر و کارگردان تثبیت کند و راهی تازه در تئاتر کودک و هنردرمانی برای خود بگشاید.
ایمان سمیر علی
مصر - دمیانه سمیر عبده، هنرمند ۳۲ ساله و اهل صعید مصر، توانسته است با پشتکاری چشمگیر مسیر خود را در دنیای هنر باز کند؛ آن هم در شرایطی که محدودیتهای اجتماعی و دشواریهای فراوانی پیش روی دختران در این عرصه وجود دارد. او ثابت کرده است که وقتی استعداد با اراده همراه شود، میتواند حضور خود را تحمیل کند.
رابطه دمیانه با تئاتر از همان کودکی آغاز شد؛ زمانی که در فضای خانه بهصورت خودجوش بازیگری میکرد. اما نخستین گام جدی او در سال ۲۰۰۶ و از طریق تئاتر کلیسا برداشته شد؛ جایی که نمایشهای کوتاه با مضامین دینی و اجتماعی اجرا میکرد و تا سال ۲۰۱۷ نیز در همین حوزه به فعالیت ادامه داد.
نقطه عطف مهم در مسیر هنری او زمانی رقم خورد که یکی از دوستانش او را برای پیوستن به «مؤسسه فکره» معرفی کرد؛ مؤسسهای که پروژه «بیانولا» را برای ساخت فیلمهای کوتاه اجرا میکرد. دمیانه در آنجا به یک کارگاه بازیگری پیوست و در تولید چند فیلم کوتاه مشارکت داشت و در دو فیلم نیز بهعنوان بازیگر حضور پیدا کرد. این تجربه به او فرصت داد تا با فضاهای متفاوتتری در حوزه سینما آشنا شود.
او برای پرورش بیشتر استعداد خود، در سال ۲۰۲۳ در یک کارگاه سینمایی در اسکندریه شرکت کرد. دمیانه طی یک هفته آموزش فشرده، اصول تصویربرداری و فیلمسازی را فراگرفت و پس از آن در سال ۲۰۲۴ نخستین تجربه کارگردانی خود را با ساخت یک فیلم کوتاه، همراه با یکی از دوستان و یک فیلمبردار، آغاز کرد.
در ابتدای سال ۲۰۲۵ نیز در کارگاه دیگری شرکت کرد؛ جایی که فیلم او با استقبال برگزارکنندگان روبهرو شد و همین امر باعث شد تصمیم به بازتولید آن بگیرند. او همچنین در کارگاههای جشنواره بینالمللی فیلم زنان حضور یافت و فیلم دیگری ساخت که قرار است در برنامههای جشنواره بینالمللی فیلم زنان اسوان به نمایش درآید.
در حوزه تئاتر نیز دمیانه پس از تجربه تئاتر کلیسا، در سال ۲۰۱۸ به مجموعه «قصرهای فرهنگ» پیوست و اجراهای متعددی را در شهرهای مختلف استان اسیوط از جمله قصر فرهنگ اسیوط، احمد بهاءالدین، ابنوب، دیروط و منفلوط ارائه کرد و برای حضور در نمایشهای گوناگون میان این شهرها در رفتوآمد بود.
او در سال ۲۰۲۳ موفق شد جایزه بهترین بازیگر نقش دوم را در سطح باشگاههای تئاتر به دست آورد؛ موفقیتی که انگیزهای جدی برای ورود او به عرصه کارگردانی تئاتر شد. پس از آن برای شرکت در کارگاهی در قالب پروژه «رؤیایت را آغاز کن» در قاهره انتخاب شد؛ جایی که آموزشهای تخصصی کارگردانی تئاتر دید و یک اجرای کوتاه ارائه داد که مورد توجه مربیان قرار گرفت و بعدها در قالب پروژههای آگاهیبخشی در روستاها اجرا شد.
دمیانه اکنون بهعنوان کارگردان دو نمایش در تئاتر کودک روی صحنه برده است؛ یکی از این آثار برای سفر و اجرای خارج از شهر انتخاب شد، هرچند شرایط مانع آن شد، و نمایش دوم نیز جایزه ویژه هیئت داوران برای بهترین کار گروهی را کسب کرد.
چالشهای تئاتر برای زنان
با وجود این موفقیتها، دمیانه سمیر عبده تأکید میکند که مسیر کارگردانی در صعید مصر بهویژه برای دختران همچنان پر از چالش است، زیرا هنوز برخی باورهای سنتی، حضور زن در تئاتر را امری پذیرفتنی نمیدانند. با این حال او میگوید در سالهای اخیر تغییر محسوسی رخ داده و شمار دخترانی که در فعالیتهای نمایشی، چه در دانشگاهها و چه در جشنوارهها، شرکت میکنند بیشتر شده است؛ هرچند تعداد کارگردانان زن همچنان اندک است.
او توضیح میدهد که کارگردانی نسبت به بازیگری نیازمند تلاش و مسئولیت بسیار بیشتری است؛ چرا که کارگردان باید همزمان مدیریت بازیگران، دکور، بودجه و مسائل اجرایی را برعهده بگیرد. با این وجود، او باور دارد که زنان توانایی موفقیت در این عرصه را دارند و نمونه آن را نیز در دخترانی میبیند که در نمایشهای برجسته موفق به کسب جایزه شدهاند.
دمیانه میگوید مسیرش هرگز خالی از مانع نبوده است. نخستین و شاید مهمترین مانع، مخالفت شدید خانوادهاش با بازیگری خارج از فضای تئاتر کلیسا بود. او تنها اجازه داشت در کلیسا فعالیت هنری داشته باشد و حضور در فضای بیرون کاملاً با مخالفت روبهرو میشد. این مسئله نزدیک به سه سال او را درگیر کشمکش با خانواده کرد.
اما مانع عمیقتر، کشمکش درونی او با خودش بود. او میان تحصیل در دانشکده علوم و مسیری که از او انتظار میرفت بهعنوان یک شغل سنتی دنبال کند، از یک سو، و عشق واقعیاش به هنر از سوی دیگر، دچار تضاد بود. برای مدت طولانی از خود میپرسید که هویت واقعیاش چیست، از زندگی چه میخواهد و آیا این همان راهی است که باید ادامه دهد یا نه.
او همچنین برای اثبات تواناییهایش در محیط فرهنگی نیز با دشواری روبهرو بود. دمیانه تلاش میکرد به دیگران نشان دهد که هنرمندی بااستعداد و قابل اتکاست، ایده و جاهطلبی دارد و میتواند آثار متفاوت و ارزشمندی خلق کند؛ نه اینکه تنها در نقطهای ثابت باقی بماند.
مشکلات او تنها به خانواده یا کشمکش درونی محدود نمیشد. برخی اطرافیان بیرون از خانواده نیز حضور او در عرصه هنر را عجیب میدانستند و آن را غیرمعمول تلقی میکردند. حتی بعضی از دوستانش به او توصیه میکردند به همان شغل اصلیاش بسنده کند و این مسیر را ادامه ندهد.
رؤیایی تازه؛ تئاتر بهعنوان درمان
دمیانه درباره آرزوهای آیندهاش میگوید هرچند رؤیای ورود به مؤسسه عالی هنرهای نمایشی به دلیل شرایط خانوادگی برایش محقق نشد، اما گرایش فعلیاش به تئاتر کودک افق تازهای پیش روی او گشوده است؛ افقی که در آن میخواهد از تئاتر بهعنوان ابزاری برای هنردرمانی استفاده کند.
او معتقد است تئاتر میتواند وسیلهای مؤثر برای حمایت روانی از کودکان باشد، بهویژه کودکانی که از خجالت، انزوا یا مشکل در برقراری ارتباط رنج میبرند. به باور او، صحنه تئاتر فضایی در اختیار کودکان میگذارد تا خود را بیان کنند، اعتمادبهنفس بسازند و توانایی ارتباط با دیگران را بیاموزند.
دمیانه تأکید میکند این رؤیا امروز نزدیکترین آرزوی قلبی اوست و در مرحله آینده زندگیاش با جدیت برای تحقق آن تلاش خواهد کرد.