یک سال خونین در سوریه؛ از تنشهای دانشگاهی تا کشتار جمعی
سوریه در طول یک سال پرتنش شاهد رشتهای از رویدادهای رو به تشدید بود؛ اتفاقاتی که از درگیریهای داخل دانشگاهها شروع شد، به حومه دمشق و سویداء کشیده شد و در نهایت به موجی گسترده از خشونت انجامید که دهها کشته بر جای گذاشت.
روشیل جونیور
سویداء – در بهار ۲۰۲۵، انتشار یک فایل صوتی منتسب به یکی از شیخهای سویداء که حاوی توهین دینی بود، فضای ملتهبی ایجاد کرد. بعدها مشخص شد این فایل را جهادیهای «هیئت تحریر الشام» جعل کردهاند. پخش گسترده آن در شبکههای اجتماعی باعث افزایش تنش شد؛ تنشی که خیلی زود به خوابگاههای دانشجویی هم کشیده شد.
در آن مقطع، درگیریهایی از مشاجرههای لفظی گرفته تا حملات کلامی و فیزیکی علیه دانشجویان دروزی اهل سویداء در دانشگاهها رخ داد. برخی دانشجویان گفتهاند که مورد ضربوشتم و توهین قرار گرفتهاند. به گفته شاهدان، فضای برخی دانشگاهها خیلی سریع ملتهب شد و حتی مواردی مثل چاقوکشی و زخمی شدن چند نفر نیز گزارش شد.
در پی این وضعیت، بسیاری از دانشجویان سویداء خوابگاهها را ترک کردند. آنها میگویند احساس ناامنی و ترس از تکرار حملات، دلیل اصلی این تصمیم بوده است.
چند روز بعد، این تنشها به مناطق دروزینشین اطراف دمشق مانند جرمانا، الاشرفیه و صحنايا سرایت کرد. در این مناطق نیز فضای ملتهب، شایعات گسترده و درگیریهای پراکنده شکل گرفت.
در ادامه، در همین مناطق موجی از خشونت به راه افتاد که بین ۵۰ تا ۱۰۰ کشته برجای گذاشت، علاوه بر آن مواردی از حملات فیزیکی پراکنده هم گزارش شد. با شدت گرفتن اوضاع، گروههایی از جوانان سویداء برای کمک به همشهریهای خود و در پاسخ به «ندای یاری» به سمت این مناطق حرکت کردند. اما در مسیر بُراق، میان دمشق و سویداء، در کمینی از سوی جهادیهای «هیئت تحریر الشام» گرفتار شدند که به کشته شدن ۴۷ نفر انجامید.
وحشتی که به فاجعه تبدیل شد
راقیه الشاعر، فعال سیاسی اهل سویداء، میگوید در چنین روزی از سال گذشته، جوانان سویداء که برای دفاع از مردم خود در الاشرفیه، صحنايا و جرمانا به کمک رفته بودند، هدف حمله قرار گرفتند؛ مناطقی که به گفته او تحت حمله جهادیهای «هیئت تحریر الشام» و نیروهایی موسوم به امنیت داخلی بودند.
او میگوید کمین ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ باعث کشته شدن ۴۷ جوان شد؛ افرادی که برای دفاع از مردمشان رفته بودند. به گفته او، قربانیان فقط از سویداء نبودند، بلکه غیرنظامیان در صحنايا، الاشرفیه و جرمانا، از جمله زنان، کودکان و سالمندان نیز در میان کشتهشدگان بودند و مجموع قربانیان این حوادث به بیش از ۱۰۰ نفر رسید.
به باور او، زمانی که جهادیهای «هیئت تحریر الشام» در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ قدرت را به دست گرفتند، آغاز فروپاشی «سوریه جدید» بود. او میگوید از آن زمان «رود خون» از مناطق ساحلی شروع شد؛ جایی که کشتارهای متعددی رخ داد و به دلیل سانسور رسانهای، آمار دقیق قربانیان مشخص نیست. این روند در ژوئیه ۲۰۲۵ به سویداء رسید و به گفته او بیش از ۵ هزار نفر کشته شدند، هرچند به دلیل عدم دسترسی به همه اجساد، ثبت دقیق آمار ممکن نیست.
او همچنین میگوید این حاکمیت «از طریق یک معامله سیاسی» به قدرت رسید و از آن زمان خونریزی در کشور متوقف نشده است. به اعتقاد او، این جریان فکری رویکردی انحصارطلب دارد و با هر گروهی که از نظر مذهبی یا اعتقادی با آن متفاوت باشد، با خشونت برخورد میکند.
«عامل جعل فایل صوتی هنوز آزاد است»
راقیه الشاعر درباره ریشه این وقایع میگوید همهچیز با یک «فایل صوتی جعلی» شروع شد که سازندهاش بعدها به ساختگی بودن آن اعتراف کرد. با این حال، همان فایل جرقه یک موج گسترده تحریک علیه دروزیها را زد؛ موجی که از دانشگاهها شروع شد، به درگیریهای جرمانا و صحنايا رسید و در نهایت به کشتار سویداء انجامید.
او میگوید فردی که این فایل را منتشر کرده هنوز آزاد است، در ترکیه زندگی میکند و حتی به سوریه سفر کرده و با برخی مسئولان، از جمله وزیر فرهنگ، عکس گرفته است.
در پایان، او به شکاف میان وعدهها و واقعیت اشاره میکند: دولت موقت از طرحهای اقتصادی و توسعهای سخن میگوید، اما در عمل صفها طولانیتر شده، کالاهای اساسی کمیاب است و خدمات عمومی ضعیف یا غایب است. به گفته او، تنها چیزی که ادامه دارد، خشونت و خونریزی است؛ تا جایی که «زمین سوریه دیگر توان این همه خون را ندارد.»
بررسی رخدادهای سالهای اخیر در سوریه نشان میدهد خشونتها اغلب بر پایه هویت و وابستگی رخ دادهاند: از کشتار علویان در مناطق ساحلی گرفته تا حمله به دروزیها در سویداء، همچنین درگیریها در محلههای الاشرفیه و شیخ مقصود علیه کوردها، و نیز حملاتی مانند انفجار کلیسای الدویلعَه.
این رویدادها بخشی از مجموعه اقداماتی است که به دولت موقت سوریه نسبت داده میشود و بسیاری آن را عامل ادامه چرخه خشونت و شکاف در کشور میدانند.