آرژین دیلک اونجل

آنکارا - کوردها هر نوع جنگ و درگیری را از سر گذرانده‌اند و بارها پاسخ خواست صلحشان را با کشتار گرفته‌اند. برای آنان، ۲۷ فوریه‌ی ۲۰۲۵ با فراخوان صلح و جامعه دموکراتیک روند تازه‌ای آغاز شد.

پس از روند حل مسئله در سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، دولت حزب عدالت و توسعه سیاست حمله را در پیش گرفت. این سیاست کشتارهای تازه‌ای را در یاد مردم به جا گذاشت و زندگی را در همه‌ی عرصه‌ها به بحران کشاند.

در سال ۲۰۲۴، دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملی‌گرا، به سوی حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها دست دراز کرد و از «حق امید» عبدالله اوجالان، رهبر خلق کورد، سخن گفت. اما با چنین پیشینه‌ای، قانع کردن دوباره‌ی مردم به اینکه صلح این بار برقرار می‌شود، آسان نبود و همراه کردنشان با روند تازه نیز با دشواری پیش رفت.

با این همه، بی‌اعتمادی به نهادهای دولتی به معنای دست کشیدن از مبارزه برای صلحی شرافتمندانه نبود. مردم و نهادهای دموکراتیک با احتیاط به این روند نزدیک شدند و نشان دادند که از راه صلح کوتاه نمی‌آیند.

روند صلح و جامعه دموکراتیک نزدیک به دو سال است که ادامه دارد. منتقدان کاستی‌های آن را یادآوری می‌کنند، اما این روند جریان‌ها و هویت‌هایی را که سال‌ها در اردوگاه‌های فکری گوناگون بودند و دیدگاه‌های متفاوتی داشتند، دور فراخوان صلح جمع کرده است.

روند هنوز به صلح نرسیده است، اما صدای صلح‌خواهی اکنون از همه‌ی عرصه‌ها، از فرهنگ و هنر و سیاست تا سازمان‌های زنان و فعالان محیط‌زیست، رساتر از پیش شنیده می‌شود. همه‌ی این صداها می‌خواهند صلح در جامعه جا بیفتد.

ایلکای آکایا نیز در گفت‌وگو با خبرگزاری ما پیام صلح داد. او نزدیک به چهل سال است که موسیقی کار می‌کند و زیباترین ترانه‌هایش را برای آزادی و صلح خوانده است.

زلیخا بورجو آجار، استاد دانشگاه و فیلسوف، نیز به دلیل امضای بیانیه «ما در این جنایت شریک نخواهیم شد» از کار برکنار شده بود. او نیز در گفت‌وگو با رسانه ما بر اهمیت تداوم روند صلح تاکید کرد.

 

«تجربه‌های ما شهروندان با دولت پایان خوشی نداشته است»

ایلکای آکایا درباره‌ی دلیل احتیاط جامعه در برابر روند صلح گفت: «ریشه‌ی این احتیاط در رابطه‌ی دولت و شهروند است. تجربه‌های ما شهروندان با دولت در چنین موضوعاتی پایان خوشی نداشته است. این نگرانی‌ها کاملاً به‌حق است.»

به گفته‌ی آکایا، وقتی پای صلح در میان باشد، همه‌ی بخش‌های جامعه می‌توانند دور هم جمع شوند. او تأکید کرد که نباید منتظر نشست و باید با پیوستن به این روند، مبارزه را ادامه داد.

 

«پیوندهای شهروندی‌مان را چگونه استوارتر کنیم؟»

ایلکای آکایا یادآوری کرد که فشار حکومت سال‌ها صداهای گوناگون را در ترکیه کم‌رمق کرده است. او گفت: «در گذشته در کشور ما تشکل‌های مدنی بودند که بر حکومت فشار می‌آوردند، اما این تشکل‌ها در نظامی که اکنون در آن زندگی می‌کنیم، آسیب سختی دیدند. شاید بتوانیم آن‌ها را از راه شبکه‌های اجتماعی دوباره زنده کنیم. همین تشکل‌ها شهروندی و حقوق شهروندی‌مان را به ما یادآوری می‌کردند.»

به باور ایلکای آکایا، برای ساختن جامعه‌ای واقعی، شهروندان پیش از هر چیز باید حقوق شهروندی خود را بشناسند و از آن دفاع کنند. او افزود: « کشوری که در آن زندگی می‌کنیم، باید چگونه باشد؟ هر شهروندی حق دارد در این باره تصمیم بگیرد و دیدگاهش را بیان کند. این از حقوق بنیادین انسانی اوست. فقط این‌گونه است که می‌توانیم جامعه‌ای واقعی بسازیم. چه کارهایی از دستمان برمی‌آید؟ با چه روابطی می‌توانیم پیوندهای شهروندی‌مان را استوارتر کنیم؟ چگونه می‌توانیم با برابری، عدالت و همبستگی در کنار هم زندگی کنیم؟ گفت‌وگو درباره‌ی این پرسش‌ها بسیار ارزشمند است.»

 

«زنان جریان‌های گوناگون همراه هم شدند و این بسیار ارزشمند است»

در روزهایی که بحث صلح و حقوق بشر در جریان است، کنفرانس «زنان با هم درباره‌ی آینده گفت‌وگو می‌کنند» در آنکارا زنانی از بخش‌های گوناگون جامعه را دور هم جمع کرد. ایلکای آکایا گفت این کنفرانس پیام‌های مهمی علیه هر نوع خشونت داشت و نشان داد که هنوز فرصتی برای دگرگونی هست.

به باور او، صدای مشترک زنان علیه همه‌ی شکل‌های خشونت گامی است که آینده را شکل می‌دهد. ایلکای آکایا در پایان گفت: «در روزهایی به سر می‌بریم که دولت از یک سو گام‌هایی برای صلح برمی‌دارد و از سوی دیگر تلاش‌هایی برای دامن زدن به خشونت در جامعه در جریان است. خشونت علیه زنان و طبیعت به اوج رسیده است. به نظر من، ما هنوز نتوانسته‌ایم در کشورمان جامعه‌ای به معنای واقعی بسازیم و باید درباره‌ی راه رسیدن به آن گفت‌وگو کنیم.»

او افزود: «زنانی از جریان‌های گوناگون، هر کدام با تجربه‌هایی که در زندگی خود از سر گذرانده‌اند، همراه هم شدند. این را بسیار گرانبها می‌دانم. زیباترین بخشش این است که با همه‌ی تفاوت‌هایمان کنار هم می‌آییم و شباهت‌هایمان را می‌بینیم. وقتی دور هم جمع می‌شویم، می‌توانیم گفت‌وگو کنیم که چگونه زبانی مشترک بسازیم و با هم در راه ساختن جامعه‌ای واقعی گام برداریم. این برای من بسیار بسیار مهم است.»

 

به‌خاطر سخن گفتن از «صلح»، از کار برکنار شده بود

زلیخا بورجو آجار، استاد دانشگاه و فیلسوف، نیز به دلیل امضای بیانیه «ما در این جنایت شریک نخواهیم شد» از کار برکنار شده بود.

زلیخا بورجو آجار که به‌عنوان استادیار در گروه فلسفه دانشگاه وان یوزونجوییل مشغول به کار بود، در سال ۲۰۱۷ با صدور فرمان‌های حکومتی(KHK) از کار برکنار شد. او پس از پیگیری قضایی و با حکم دادگاه به کار خود بازگشت، اما مدتی بعد بار دیگر اخراج شد.

زلیخا بورجو آجار با تأکید بر اینکه همه اقشار جامعه در مسیر نهادینه شدن صلح مسئولیت دارند و باید به وظایف خود عمل کنند، گفت: «چون ما خودمان بازیگران اصلی این روند هستیم.»

 

«هیچ قدرت امپریالیستی‌ای این‌همه برای آشتی دادن دو ملت تلاش نمی‌کند»

بورجو آجار با اشاره به اینکه نگرانی‌ها درباره روند «صلح و جامعه دموکراتیک» قابل درک است، گفت: «وقتی به شرایط کلی نگاه می‌کنیم، طبیعی است که نگران شویم.»

او در عین حال تأکید کرد که نباید با نگاهی مردسالارانه به این روند نگاه کرد و در این باره گفت: «من استادانی داشتم که اعتماد زیادی به آن‌ها داشتم، اما آن‌ها درباره این روند می‌گفتند: "این نقشه قدرت‌های امپریالیستی است" یا "این‌ها اهداف دیگری دارند و برنامه‌های خاص خودشان را دنبال می‌کنند."

این نوع نگاه برای من بسیار آشناست و می‌دانم از کجا سرچشمه می‌گیرد. آن‌ها تصور می‌کنند که خاورمیانه همیشه همین‌طور بوده و قرار است از این به بعد هم همین‌طور باقی بماند. اما در این نگاه، نوعی نگرش مردسالارانه وجود دارد. اشتباه آن‌ها اینجاست که هیچ قدرت امپریالیستی‌ای تا این اندازه برای آشتی دادن دو ملت تلاش نمی‌کند. به همین دلیل، با وجود اینکه آن‌ها درباره اینکه چه کسی بازیگر اصلی این روند است دچار تردید و سردرگمی هستند، من باور دارم که این خودِ ما هستیم که نقش اصلی را در این روند بر عهده داریم.»

 

«از ما دعوتی نشد؛ خودمان تلاش کردیم در میز مذاکره جایی برای خود باز کنیم»

بورجو آجار با بیان اینکه دعوت ویژه‌ای برای مشارکت در روند صلح از آن‌ها به عمل نیامده است، گفت: «برای حضور در روند صلح، دعوت ویژه‌ای از ما نشد، اما خودمان تلاش می‌کنیم در میز مذاکره جایی برای خود باز کنیم.»

او همچنین تأکید کرد که این روند فرصتی است تا همه اقشار جامعه بتوانند حضور و نقش خود را در آن تثبیت کنند. بورجو آجار با اشاره به اینکه روندهای صلح معمولاً طولانی و دشوار هستند، گفت: «ما از خطرها و تهدیدهای پیش رو آگاهیم، اما می‌دانیم که صلح باید از سطح محلی و از دل زندگی روزمره و تجربه‌های عملی شکل بگیرد. به همین دلیل، تلاش می‌کنیم در این عرصه هر کاری از دستمان برمی‌آید انجام دهیم.»

 

«نگاه زنان به صلح فراگیرتر است»

بورجو آجار در ادامه به نقش زنان در روندهای صلح پرداخت و گفت: «در روندهای صلح، اینکه بگوییم "با این افراد پشت میز مذاکره می‌نشینم و با آن افراد مذاکره نمی‌کنم"، ناشی از یک نگاه مردسالارانه است. در میان زنان، کمتر با چنین مرزبندی‌ها و پیش‌داوری‌هایی روبه‌رو می‌شویم.

صلح چیزی است که می‌توان آن را از سطح محلی، از دل تجربه‌ها و عرصه‌های عملی زندگی بنا کرد. من معتقدم زنان بهتر می‌توانند میان عمل و نظریه پیوند برقرار کنند. ژنئولوژی نیز از همین نقطه، یعنی پیوند میان نظریه و عمل، شکل گرفته است. به همین دلیل، رویکرد زنان به صلح فراگیرتر است و از عمق بیشتری سرچشمه می‌گیرد.»