بهداشت دندان، از مسئلهای جسمی تا بحرانی اقتصادی
افزایش هزینههای دندانپزشکی و پوشش محدود بیمه، درمان دندان را برای بسیاری از مردم ایران دشوار کرده و برخی بیماران را به کشیدن دندان یا تحمل درد به جای درمان واداشته است.
ژوان شریفزاده
بوکان- «پارسال صد میلیون تومان وام برای درست کردن دندانهایم درخواست دادم. تا وامم را گرفتم قیمتها چند برابر شد. صد میلیون، دیگر قیمت ایمپلنت دو دندان هم به زور میشود. اینطور که پیش برود دیگر غذایی نیست تا دندان لازم شود.»
اینها سخنان زینب، زنی ۵۰ ساله است که به دلیل بیماری مجبور شده تمام دندانهای فک بالا را بکشد اما افزایش قیمتها در پی افزایش قیمت دلار و تورم، لبخند زدن را هم برایش به شرم آغشته کرده است.
فشار اقتصادی در ایران نه تنها به زیبایی لبخندها رحمی نداشته، که خوردن آسودهی یک وعدهای غذایی را نیز از برخی گرفته است. مسئلهی بهداشت دهان و دندان در ایران با پیدایش تورمهای روزافزون وارد مرحلهای بحرانی شده وحالا یک درد ساده دندان میتواند به بحرانی مالی بدل شود.
خدمات دندانپزشکی در کلینیکها شامل بیمه نمیشود و تنها بخش کوچکی از بیمهها این خدمات را در سطح کمی مورد پوشش قرار دادهاند. بطور کلی هرگز برنامهای مدون و بودجهای کلی به این بخش اختصاص داده نشده است. گفته میشود بیشتر از ۵۵ درصد ایرانیان بالای ۶۵ سال دندانی در دهان ندارند و دستکم ۱۲ دندان افراد ۳۰ تا ۴۰ ساله هم از بین رفته است.
هزینههای نجومی؛ وقتی مُسکن جایگزین درمان میشود
قیمت خدمات چنان بالا رفته است که قشر متوسط و کم درآمد جامعه دیگر به آن دسترسی ندارند. ویزیت ساده دندانپزشکی که تا همین یکی دوسال پیش کاملا رایگان بود، در مطبها بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان متغیر است. پیشتر نیز روی شیشهی بسیاری از مطبها جملهی «درمان دندانپزشکی بصورت اقساط» دیده میشد اما حالا بسیاری از دندانپزشکان هم نمیتوانند گزینهی اقساط را پیشنهاد دهند.
مردم ترجیح میدهند درد را تحمل کنند و زیر بار این گرانی نروند. روناک.خ، یک زن ٣۵ ساله است که همانند بسیاری از مردم با قطرههای بی حس کننده دردش را تسکین میدهد:« دکتر گفت دندانت عصب کشی لازم دارد. قیمت عصب کشی هم چند ماه پیش در معمولیترین دندانپزشکیها، ۸ میلیون تومان بود. اما گفتم ولش کن، با دردش کنار بیایم و با آن سمت غذا نخورم، بهتر است.»
در حال حاضر در معمولیترین کلینیکها قیمت ترمیم، عصب کشی، جراحی دندان عقل و کشیدن دندان، که از معمولیترین کارهای دندانپزشکی است به ترتیب ۴، ۱۲، ۸ و۲ میلیون تومان است. قیمت ایمپلنتهایی هم که چند سال پیش با هزینهای قابل تحمل انجام میشد، اکنون بسته به برند و کشور سازنده از ۲۰ میلیون تومان به بالا شروع میشود اما هزینههای پیوند استخوان و جراحیهای جانبی هم ممکن است به این مبلغ بیش از ١۵میلیون تومان اضافه کند. روکشهای دندانی نیز نزدیک به پنج تا پانزده میلیون تومان برای هر بیمار خرج برمیدارد.
رکود دندانپزشکی، از کشیدن اجباری تا کاهش کیفیت
س.ا یک دندانپزشک عمومی در بوکان در گفتوگو با ما از عدم امتناع مردم نسبت به انجام خدمات تخصصی سخن گفت و آن را بحرانی برای سلامت آینده خواند: «مراجعین کمتر شدهاند. مردم درمان دندانها را به تعویق میاندازند و تا مجبور نشوند، به دندانپزشک مراجعه نمیکنند. بالا بودن هزینهها اغلب باعث میشود که بجای درمان، حتی وقتی میتوان دندان را حفظ کرد، گزینهی ارزانتر یعنی کشیدن آن توسط بیمار انتخاب شود. گاهی هم آنقدر دیر است که راهی برای نگهداری دندان نمانده است. در معاینات هم به دلیل وضعیت اقتصادی اغلب کار روی دندانهایی را پیشنهاد میدهیم که ممکن است وضعیتشان اورژانسی شود.»
گرانی سرسامآور در این بخش، نه تنها دسترسی مردم را محدود کرده بلکه روی کیفیت درمانها هم اثر گذاشته است. بسیاری از مطبها، به دلیل فشار هزینههای بالای مواد و تجهیزات، مجبور شدهاند به سراغ جایگزینهای ارزانتر اما با کیفیت پایین بروند. با این حال اگر مواد دندانپزشکی تقلبی باشد، بهراحتی از دندان خارج میشود و بیمار ناچار است برای چسباندن مجدد آن هزینه اضافه کند. یا اگر در فرایند ترمیم، مواد استفاده شده تقلبی باشد، حدود یک ماه بعد عصب دندان از بین میرود و بیمار دوباره مجبور به عصبکشی و ترمیم خواهد شد.
درد دندان به مثابه دردی اقتصادی
شکاف طبقاتی و جنسیتی در سلامت دهان و دندان همچنان وجود دارد اما بحران اقتصادی جاری، بحرانی فراگیر است. پیشبینی میشود در صورت تداوم روند فعلی، قیمت خدمات دندانپزشکی در سالهای آینده نیز همچنان افزایشی باشد. در این صورت درد دندان نه تنها یک درد جسمی که میتواند فراتر از مسئلهای اقتصادی به بحرانی در حوزه بهداشتی و اجتماعی تبدیل شود و بدون اصلاح ساختارهای اقتصادی و حمایتی، دسترسی عادلانه به خدمات دندانپزشکی برای بسیاری از اقشار بهویژه زنان همچنان یک چالش جدی باقی خواهد ماند.