زنان و صلح در عراق؛ چرا سهم آنان از تصمیمگیری همچنان محدود است؟
فعالان و کارشناسان در نشستی در عراق بر نقش زنان در پیشگیری از درگیری و پایدار کردن صلح تأکید کردند و خواستار حضور بیشتر آنان در مذاکرات، تصمیمگیری سیاسی و نهادهای دولتی شدند.
رجاء حميد رشيد
عراق- شرکتکنندگان در یک نشست تأکید کردند که تقویت حضور زنان در روندهای صلحسازی، عاملی تعیینکننده برای پایداری ثبات اجتماعی است و توانمندسازی زنان در جایگاههای تصمیمگیری میتواند به کاهش درگیریها و تقویت صلح داخلی کمک کند.
مرکز «ضوء» برای توسعه و حمایت از دموکراسی، روز پنجشنبه ۲۰ اوت نشستی با عنوان «نقش زنان در صلحسازی و صلح اجتماعی» برگزار کرد.
شروق العبایجی، نماینده پیشین پارلمان عراق، درباره نقش زنان در ساختن صلح سخن گفت و با استناد به مطالعات و آمارهای علمی چند دهه گذشته تأکید کرد که شاخصهای مرتبط با آموزش و مشارکت سیاسی و اقتصادی زنان، در توسعه و ثبات جوامع نقش داشتهاند.
او توضیح داد تمرکز بر نقش زنان به معنای نسبت دادن جنبههای منفی جامعه به مردان نیست، بلکه بر دادهها و واقعیتهای مرتبط با روند تکامل جوامع استوار است. به گفته او، تقسیم نقشهای کاری از نخستین مراحل شکلگیری جوامع آغاز شد؛ زنان با کشاورزی، شناخت طبیعت، حفظ زندگی و توسعه آن پیوند داشتند و مردان در مراحل اولیه بیشتر به شکار میپرداختند.
العبایجی همچنین به نظریه گرت هافستد، جامعهشناس هلندی، درباره مقایسه جوامع بر اساس عوامل مختلف اشاره کرد و گفت منظور از رفتارهای «زنانه» و «مردانه» در این مطالعات، جنسیت یا گرایش جنسی نیست، بلکه الگوهای رفتاری و فکری است.
به گفته او، رفتارهای زنانه میتواند از سوی مردان و رفتارهای مردانه نیز از سوی زنان بروز کند. رفتارهای زنانه بیشتر با توجه به دیگران، پیوند انسانی و راهحلهای مسالمتآمیز مرتبط است، در حالی که رفتارهای مردانه بیشتر بر دستیابی به نتیجه و موفقیت تمرکز دارد.
او با اشاره به تجربه کشورهای اسکاندیناوی گفت این کشورها به دلیل ثبات اجتماعی بیشتر و نرخ پایینتر خشونت و جرم شناخته میشوند و افزایش حضور زنان در جایگاههای تصمیمگیری نیز بر ساختار و ویژگیهای اجتماعی آنها تأثیر گذاشته است؛ به همین دلیل برخی دولتها سیاستهایی برای تسهیل حضور زنان در پستهای رهبری در پیش گرفتهاند.
مشارکت زنان، توافقهای صلح را پایدارتر میکند
العبایجی به مطالعهای آمریکایی درباره ۱۵۴ کشور اشاره کرد که رابطه میان مشارکت زنان در حل درگیریها و تحولات اجتماعی را بررسی کرده بود.
به گفته او، نتایج این مطالعه نشان داده است هرچه حضور زنان در مذاکرات، میانجیگری، حل مناقشه و نظارت بر اجرای توافقها بیشتر باشد، احتمال پایداری توافقهای صلح نیز افزایش مییابد. او افزود برخی توافقهای صلح در صورت حضور زنان در مذاکرات، نظارت و حل اختلافها میتوانند برای دههها دوام داشته باشند.
تجربه رواندا و نقش زنان در پایان درگیری
العبایجی در ادامه به تجربه رواندا در دهه ۱۹۹۰ اشاره کرد؛ دورهای که این کشور شاهد جنگ داخلی و خشونت گسترده میان گروههای قومی بود.
او گفت زنان رواندا اقدامهایی را برای پایان دادن به جنگ انجام دادند؛ از جمله تحریم همسران خود در صورت مشارکت آنها در جنگ و اعمال فشار بر طرفهای درگیر برای نشستن بر سر میز مذاکره و یافتن راهحلهایی که فقط به توقف درگیری محدود نباشد و از تکرار آن در آینده نیز جلوگیری کند.
به گفته او، این اقدامات به افزایش مشارکت زنان در روند سیاسی کمک کرد و بر توسعه تجربه دموکراتیک رواندا نیز تأثیر گذاشت؛ کشوری که اکنون در میان کشورهای آفریقایی، سهم بالایی از حضور زنان در پارلمان دارد.
زنان عراقی پیشتر در جایگاههای تصمیمگیری پیشرو بودند
العبایجی گفت زنان عراق در دهههای گذشته حضور پررنگی در جایگاههای عالی داشتند و عراق نخستین زنی را در منطقه خاورمیانه به مقام وزارت رساند.
او با این حال نسبت به کاهش نقش زنان عراقی در روندهای حفظ صلح و محدود شدن فرصت مشارکت مؤثر آنان در مسائل امنیت و صلح اجتماعی ابراز نگرانی کرد.
العبایجی در پایان بر ضرورت حضور زنان در عرصههای مختلف تأکید کرد و یادآوری کرد عراق از نخستین کشورهایی بود که در سال ۲۰۰۰ به قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت درباره زنان، صلح و امنیت پیوست. او خواستار مشارکت بیشتر زنان در مذاکرات صلح، نظارت و پیشگیری از درگیریها شد.
«هیچ مانع قانونی برای مشارکت سیاسی زنان وجود ندارد»
دکتر زمن حامد، استاد حقوق کیفری، گفت حضور زنان در قوه مقننه عمدتاً از طریق نظام سهمیهبندی یا «کوتا» انجام میشود، در حالی که مشارکت آنان در قوه مجریه و قضاییه با توجه به تضمینهای قانون اساسی، از نظر قانونی ممکن است.
او افزود در قوانین مربوط به فعالیت قوه قضاییه و قوه مجریه، هیچ مادهای وجود ندارد که زنان را از مشارکت سیاسی، تصدی پستهای مدیریتی یا حضور در جایگاههای تصمیمگیری منع کند.
حمایت از زنان، پایه ساختن نسلی صلحطلب است
إخلاص خالد، فعال اجتماعی، نیز نقش زنان را اساسی دانست و گفت جامعهای که از زنان حمایت کند و حقوق آنان را به رسمیت بشناسد، میتواند نسلی صلحطلب و توانمند تربیت کند که در ساختن کشور نقش داشته باشد.
او با اشاره به حضور زنان در احزاب و ائتلافهای سیاسی حاکم، از کمرنگ بودن نقش آنان در مذاکرات و تصمیمگیری انتقاد کرد و گفت زنان در عرصه دیپلماسی خارجی نیز حضور کافی ندارند و فرصت مناسبی برای تصدی مسئولیتهایی مانند سفارت به آنان داده نمیشود.
«به قوانینی نیاز داریم که کرامت زنان را حفظ کند»
لهیب رابح علی، دیگر فعال حاضر در این نشست، بر ضرورت حمایت و حفاظت از زنان تأکید کرد و با اشاره به تجربه شخصی خود گفت به دلیل عرفها و سنتهای اجتماعی، در دادگاهها و جامعه با آزار و سرکوب مواجه شده است.
او گفت در دوران بارداری مورد ضربوشتم قرار گرفته و این حادثه به تولد فرزندی با اختلال طیف اوتیسم و بیشفعالی منجر شده است.
او خواستار تصویب قوانین و اقداماتی برای حمایت از زنان، حفظ جایگاه و کرامت آنان و فراهم کردن حمایتهای قانونی و اجتماعی شد.