زنان در روند صلح ترکیه غایباند؛ «بدون حضور زنان، صلح واقعی ممکن نیست»
نخستین نشست هیأت پیگیری روند حل مسئله کورد و پایان فعالیت مسلحانه در ترکیه در حالی با حضور هشت مقام مرد برگزار شد که هیچ زنی در آن حضور نداشت؛ موضوعی که انتقاد فعالان زن را برانگیخته است.
اَلیف آکگُل
استانبول- هیئت پیگیری و ارزیابی که با هدف نظارت بر حل مسئله کورد، اجرای روند دموکراتیکشدن و روند پایان فعالیت مسلحانه تشکیل شده است، نخستین نشست خود را روز دوشنبه به ریاست جودت ییلماز، معاون رئیسجمهوری ترکیه برگزار کرد.
این نشست در کاخ بشتپه حدود سهونیم ساعت به طول انجامید و آکین گورلک، وزیر دادگستری، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه، مصطفی چیفتچی، وزیر کشور، یاشار گولر، وزیر دفاع، ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه (میت)، حقی سوسماز، دبیرکل ریاستجمهوری و اوکای ممیش، دبیرکل شورای امنیت ملی در آن حضور داشتند.
نکته قابل توجه این بود که هر هشت عضو هیئت حاضر در نشست مرد بودند و زنان هیچگونه نمایندگی در این جلسه نداشتند. در این نشست همچنین تصمیم گرفته شد چهار کمیسیون فرعی با محورهای هماهنگی امور قضایی و حقوقی، نظارت و ارزیابی، همگرایی و انسجام اجتماعی و پایان فعالیت مسلحانه و هماهنگی راهبردی تشکیل شود. اعضای این کمیسیونها هنوز اعلام نشدهاند.
تولای کورکوتان از «همبستگی زنان کرکیاما» درباره وضعیت کنونی این روند و چگونگی و ضرورت مشارکت زنان در پیشبرد آن با خبرگزاری ما گفتوگو کرد.
«صلح فقط به معنای خاموش شدن سلاحها نیست»
تولای کورکوتان با تأکید بر اینکه روند صلح را نمیتوان تنها از زاویه خاموش شدن سلاحها بررسی کرد، بر ضرورت حضور زنان در هیئت و کمیسیونهای مرتبط با این روند تأکید کرد.
او گفت سازمانهای زنان نیز باید در سازوکارهای تصمیمگیری و نظارت بر روند صلح حضور داشته باشند و افزود: «وقتی از صلح صحبت میکنیم، تنها خاموش شدن سلاحها بهعنوان تعریف صلح مطرح میشود یا این موضوع از زاویه امنیت مورد توجه قرار میگیرد. اما ما میدانیم صلح فقط با خاموش شدن سلاحها محقق نمیشود. وقتی زنان در آن میزها، کمیسیونها و هیئتها حضور نداشته باشند، نمیتوانیم از صلح کامل سخن بگوییم. چرا؟ چون زنان یکی از بازیگران اصلی این روند صلح هستند. سازمانهای زنان باید در آن میزها، کمیسیونها و هیئتها حضور داشته باشند.»
او با اشاره به حضور زنان حزب دموکراسی و برابری خلقها (دَم) در کمیسیون تشکیلشده در پارلمان ترکیه گفت این حضور کافی نیست و افزود هنوز مشخص نیست که در کمیسیونهایی که بر اساس قانون جدید تشکیل خواهند شد، زنان یا نمایندگان سازمانهای زنان حضور داشته باشند؛ «به نظر میرسد چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد.»
«باید هیئتی مستقل متشکل از زنان تشکیل شود»
کورکوتان تأکید کرد حضور زنان در این روند نباید تنها به نمایندگی محدود شود، بلکه زنان باید بخشی از یک سازوکار مستقل برای نظارت و مداخله باشند.
او خواستار تشکیل هیئتی مستقل متشکل از زنان شد که اختیار بررسی، نظارت و در صورت نیاز مداخله داشته باشد و نمایندگان سازمانهای زنان نیز در آن حضور داشته باشند.
او گفت: «یکی از مطالبات ما این است که کاملاً مستقل از این روند، هیئتی متشکل از زنان تشکیل شود که اختیار بررسی، مشاهده و در صورت لزوم مداخله داشته باشد و در عین حال زنان و نمایندگان سازمانهای زنان نیز در این هیئتها حضور داشته باشند.»
کورکوتان افزود جنگ بیشترین تأثیر را بر زنان میگذارد و گفت حتی با وجود مطرح شدن روند صلح، نمیتوان گفت صلح بهطور کامل محقق شده است.
او با اشاره به ادامه قتل زنان، خشونت دولتی علیه آنان و موارد خشونت و تجاوز از سوی نیروهای انتظامی، بهویژه علیه زنان در مناطق کوردنشین، گفت: «به همین دلیل ما زنان سنگینترین بار این جنگ را بر دوش میکشیم.»
«حضور زنان در روندهای صلح، میزان دموکراتیک بودن آن را تعیین میکند»
کورکوتان تأکید کرد تأثیر جنگ و درگیری بر زنان تنها به ترکیه محدود نمیشود و در سراسر جهان، بدن زنان در شرایط جنگی به هدف تبدیل میشود.
او گفت این مسئله هم درباره زنان غیرنظامی و هم زنان عضو نیروهای مسلح صدق میکند و افزود حتی زنانی که از سرزمین خود دفاع میکنند نیز در معرض ابزارهای نظامی، نژادپرستانه و خصمانه قرار میگیرند.
به گفته او، حضور زنان، بیان مطالبات آنان و امکان حضور مستقلشان در روندهای صلح، تعیین میکند که یک روند صلح تا چه اندازه واقعاً دموکراتیک است.
کورکوتان همچنین بر ضرورت رویارویی با مشکلات و خشونتهایی که زنان تجربه کردهاند در مسیر پیشبرد روند کنونی تأکید کرد.
او با اشاره به تأثیر انتصاب قیمهای دولتی بر خدمات مربوط به زنان گفت در مناطقی که شهرداریها تحت اداره قیمها قرار گرفتهاند، پناهگاهها، مراکز زنان و مراکز مشاوره زنان تعطیل شدهاند.
او افزود برای اینکه زنان بتوانند به واقعی بودن روند صلح و صداقت طرفهای آن باور کنند، باید سازوکارهایی برای رسیدگی به خشونت و مرگ زنان در مناطقی مانند جزیره و سیلوپی ایجاد شود.
کورکوتان همچنین خواستار پاسخگویی درباره زنانی شد که در معرض خشونت نیروهای نظامی قرار گرفته و در پی آن، از نظر سیاسی دست به خودکشی زدهاند. به گفته او، حضور زنان در کمیسیونها برای رسیدگی و رویارویی با چنین مواردی ضروری است.
«تصویب این قانون مهم است»
کورکوتان تصویب قانون جدید را گامی مهم برای پیشبرد روند دانست، اما تأکید کرد که این قانون بهتنهایی کافی نیست و برای اجتماعیشدن روند در بستری دموکراتیک، باید اقدامات عملی انجام شود.
او گفت: «خود این روند از یک سو مهم است. تصویب این قانون نیز مهم است. اگرچه قانون بهتنهایی کافی نیست، اما از این جهت که گامی برداشته شده، اهمیت دارد؛ زیرا دو سال است که شاهد هیچ گامی نیستیم.»
او با اشاره به ادامه سیاستهای سرکوبگرانه دولت رجب طیب اردوغان علیه زنان، جامعه الجیبیتیکیوپلاس، اقوام و کارگران گفت برای آنکه این روند در جامعه به شکلی دموکراتیک نهادینه شود، مردم باید آثار آن را در زندگی خود احساس کنند.
به گفته کورکوتان، این امر تنها از طریق اقدامات صادقانه و ملموس و اجرای مطالبات مردم کورد امکانپذیر است.
او در پایان تأکید کرد: «اگر این موارد بهطور عملی اجرا شود و ما زنان نیز بخشی از این روند باشیم، تنها در آن صورت میتوانیم از صلح واقعی سخن بگوییم.»