نشت بیش از ۵۰۰ لکه نفتی در خلیج فارس؛ جنگ اکوسیستم دریایی منطقه را تهدید می‌کند
گزارش گاردین با استناد به پایش ماهواره‌ای سازمان صلح سبز و ارزیابی کارشناسان محیط‌زیست هشدار می‌دهد که آلودگی نفتی ناشی از حملات به نفتکش‌ها و تأسیسات نفتی می‌تواند خساراتی ماندگار و چندنسلی به زیست‌بوم خلیج فارس وارد کند.
مرکز خبر- گسترش آلودگی نفتی در خلیج فارس و تنگه هرمز در پی حملات نظامی به نفتکش‌ها و تأسیسات نفتی، به بحرانی زیست‌محیطی تبدیل شده است. گزارشی که روز پنج‌شنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ در روزنامه گاردین منتشر شد، با استناد به تصاویر ماهواره‌ای، ارزیابی سازمان‌های زیست‌محیطی و اظهارات کارشناسان دریایی، از صدها مورد نشت نفت و تهدید جدی زیستگاه‌های دریایی در منطقه خبر می‌دهد.
بر اساس این گزارش، سازمان صلح سبز (گرین‌پیس) از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، بیش از ۵۰۰ مورد نشت نفت را در خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان شناسایی کرده است. این موارد شامل نشت‌های بزرگ مرتبط با حمله به کشتی‌ها و همچنین لکه‌هایی است که در نزدیکی زمان حملات مشاهده شده‌اند، اما منشأ آنها به‌طور قطعی تأیید نشده است.
نینا نوئل، کارشناس امدادرسانی به فجایع زیست‌محیطی در گرین‌پیس، با اشاره به مجموع ردپای روزانه لکه‌های نفتی ثبت‌شده، مساحت تجمعی آنها را حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع برآورد کرده است؛ رقمی که تقریباً با مساحت کشور ولز برابری می‌کند. گرین‌پیس همچنین از بیش از ۱۳۳ حمله به نفتکش‌ها از آغاز درگیری خبر داده است.
یکی از بزرگ‌ترین موارد آلودگی گزارش‌شده، حمله به ابرنفتکش «جم شماره ۲» در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی در ماه اکتبر بود که لکه‌ای نفتی به طول بیش از ۳۵ کیلومتر بر جای گذاشت. تصاویر ماهواره‌ای ۱۹ اکتبر نیز گسترش این آلودگی به سمت سواحل ام‌القوین را نشان می‌دادند. در موارد دیگر، لکه‌های نفتی در نزدیکی سواحل عمان، جزیره قشم، جزیره شیدور، جنگل‌های حرا و دلتای رودخانه میناب مشاهده شده‌اند.
این آلودگی‌ها زیستگاه‌های حساس دریایی، از جمله صخره‌های مرجانی، جنگل‌های حرا و مراتع علف‌های دریایی را در معرض خطر قرار داده‌اند. این زیست‌بوم‌ها برای بقای گونه‌های مختلفی از جمله دلفین‌ها، لاک‌پشت‌های دریایی، پرندگان و شمار زیادی از گونه‌های ماهی اهمیت حیاتی دارند.
کارشناسان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که پیامدهای نشت نفت به لکه‌های قابل مشاهده روی سطح آب محدود نمی‌شود. نفت می‌تواند در رسوبات ساحلی و ریشه درختان حرا باقی بماند، زنجیره غذایی دریایی را مختل کند و تولیدمثل گونه‌هایی را که برای تخم‌گذاری به سواحل وابسته‌اند، با خطر مواجه سازد. همچنین آلودگی پرهای پرندگان می‌تواند توانایی آنها برای شناور ماندن و یافتن غذا را مختل کند.
برنهارد ریگل، زیست‌شناس دریایی دانشگاه نوا ساوت‌ایسترن آمریکا که بیش از ۳۰ سال درباره خلیج فارس پژوهش کرده است، هشدار داده که ترکیب گرمای شدید آب، کم‌عمق بودن خلیج فارس و آلودگی نفتی می‌تواند خساراتی ماندگار به اکوسیستم منطقه وارد کند. به گفته او، جنگل‌های حرا و صخره‌های مرجانی ممکن است برای بازیابی به چند دهه زمان نیاز داشته باشند؛ به‌ویژه اگر نفت در رسوبات باقی بماند و نشت‌ها تکرار شوند.
گزارش گاردین همچنین به دشواری ارزیابی دقیق خسارات اشاره می‌کند. محاصره دریایی و شرایط جنگی، دسترسی میدانی برای نمونه‌برداری و بررسی آلودگی را محدود کرده است. از این رو، تصاویر ماهواره‌ای و ارزیابی‌های کارشناسی تنها بخشی از ابعاد بحران را نشان می‌دهند و تعیین میزان واقعی خسارت، به بررسی‌های میدانی گسترده نیاز دارد.
در این گزارش، مسئولیت همه حملات به‌طور یکسان مشخص نشده است. گرین‌پیس و برخی منابع، سپاه پاسداران را عامل بخش عمده حملات معرفی کرده‌اند؛ با این حال، نیروهای آمریکایی نیز در جریان عملیات نظامی، نفتکش‌ها و کشتی‌هایی را هدف قرار داده‌اند. همچنین به گزارشی از وال‌استریت ژورنال درباره نشت گسترده نفت پس از حمله نیروی هوایی امارات به مخازن ذخیره نفت در جزیره لاوان اشاره شده است.
تجربه جنگ‌های پیشین در منطقه نیز نشان می‌دهد که آثار آلودگی نفتی می‌تواند دهه‌ها باقی بماند. مطالعاتی که در گزارش گاردین به آنها استناد شده، از باقی‌ماندن رسوبات نفتی در سواحل قطر و عربستان سعودی، سال‌ها پس از نشت‌های گسترده دهه ۱۹۸۰، حکایت دارند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه نشت نفت و دشواری پاک‌سازی آن، علاوه بر تخریب زیستگاه‌های طبیعی، معیشت جوامع ساحلی وابسته به ماهیگیری را نیز تهدید می‌کند. به این ترتیب، پیامدهای زیست‌محیطی جنگ ممکن است بسیار فراتر از مدت درگیری ادامه یابد و نسل‌های آینده ساکنان منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.