مقابله با آسیمیلاسیون؛ یادگیری زبان مادری به عنوان یک کنش سیاسی
بهدلیل فشارها و سیاستهای همگونسازی فرهنگی علیه زبان کوردی، «شهربان دورموش کاچاک» که نمیتواند زبان مادریاش را روان صحبت کند، در حال یادگیری کوردی است و فقط به کوردی با فرزند سهسالهاش حرف میزند. او خواهان آموزش به زبان کوردی است.
ممیهان هیلبین زیدان
وان -نادیدهگرفتن زبان کوردی در عرصه عمومی طی سالهای طولانی و نداشتن جایگاه رسمی در نظام آموزشی، همچنان با واکنش و اعتراض روبهروست. در همین حال، ملت کورد برای بهدستآوردن «حق آموزش و زندگی به زبان مادری» به مبارزه خود ادامه میدهند.
کوردها که مخالف محدودشدن زبان کوردی به فضای خانه هستند، میگویند حفظ این زبان تنها زمانی ممکن است که در جامعه و عرصه عمومی حضور پررنگتری داشته باشد. مطالبه برای رسمیتیافتن زبان کوردی، از آموزش به زبان مادری گرفته تا خدمات محلی، همچنان ادامه دارد. مردم که چشمانتظار گامهای عملی در روند «صلح و جامعه دموکراتیک» هستند، باور دارند یکی از نخستین اقدامات باید در حوزه زبان انجام شود.
در این مبارزه برای حفظ زبان مادری، زنان نقش پیشگام دارند
مادران با فرزندانشان کوردی صحبت میکنند و تلاش دارند این آگاهی را به آنها منتقل کنند. شهربان دورموش کاچاک، ۳۱ ساله، میگوید در برابر پیامدهای منفی بزرگشدن زیر سلطه زبان ترکی در ترکیه، تصمیم گرفته فرزندش را با زبان مادریاش بزرگ کند. او که در نتیجه این سیاستها از زبان مادری خود دور مانده، هرچند کوردی را روان صحبت نمیکند، اما اکنون همراه فرزند سهسالهاش در حال یادگیری زبان مادری است.
«زبان مادریام حامل دردها و شادیهایم است»
شهربان پیش از شروع صحبتهایش، بابت اینکه مجبور است به ترکی حرف بزند، عذرخواهی کرد. او گفت ناتوانی در بیان خود به زبان کوردی برایش یک کمبود بزرگ است و افزود که تنها برای رسیدن به سطحی که بتواند به زبان مادریاش صحبت کند، آموزش میبیند.
او گفت: «زبان مادری، نخستین زبانی است که انسان با آن دنیا را میشناسد و احساساتش را عمیقتر بیان میکند. برای من، زبان مادری هم پایه هویت است و هم آزادترین فضای اندیشه. انسان در زبان مادریاش طبیعیتر و قویتر احساس میکند. کوردی برای من و میلیونها نفر فقط وسیله ارتباط نیست؛ زبان فرهنگ، تاریخ، لالاییها، افسانهها، دردها و شادیهاست. از دست دادن زبان مادری، انگار بخشی از وجود انسان را از او میگیرد.»
«کودک باید اول زبان مادریاش را یاد بگیرد»
او با تأکید بر اهمیت بزرگکردن کودکان با زبان مادری گفت: «در کودکی، چون میان دو زبان مانده بودم، گاهی نمیتوانستم احساساتم را درست بیان کنم. وقتی مادر شدم و تحقیقات علمی را خواندم، تصمیم گرفتم فرزندم را با زبان مادریاش بزرگ کنم. کودک باید ابتدا زبان مادریاش را یاد بگیرد، چون اگر در سالهایی که رشد زبانی سریعتر است پایه زبان مادری شکل نگیرد، بعداً یادگیری آن خیلی سختتر میشود. هرچه آگاهیام بیشتر شد، بیشتر به زبان خودم اهمیت دادم و برایم مهم شد که فرزندم هنگام صحبتکردن به کوردی احساس راحتی داشته باشد.»
«کودکانی که با زبان مادری رشد میکنند موفقترند»
شهربان میگوید فواید رشد کودکان با زبان مادری از نظر علمی کاملاً ثابت شده است: «کودکانی که به زبان مادری آموزش میبینند، در فهم، خواندن، درک مطلب و حل مسئله موفقترند. آنها زبان دوم را هم بهتر و ماندگارتر یاد میگیرند. چنین کودکانی احساس کمارزشی نمیکنند و از فرهنگ خود جدا نمیشوند. این مسئله باعث میشود در آینده شخصیت و اعتمادبهنفس قویتری داشته باشند.
پژوهشهای زیادی در جهان، از جمله تحقیقات یونسکو، نشان میدهد که آموزش به زبان مادری بهویژه در شش سال نخست مدرسه، موفقیت تحصیلی را افزایش میدهد. همچنین کودک راحتتر با پدر و مادرش ارتباط عاطفی برقرار میکند و احساساتش را بهتر بیان میکند؛ یعنی از نظر روانی هم سالمتر رشد میکند.
کسانی که هم زبان مادری و هم زبان دوم را خوب بلدند، در زندگی اجتماعی، کاری و فکری موقعیت بهتری دارند. کودکی که زبان مادریاش قوی باشد، هم ریشههایش را حفظ میکند و هم با جامعهای که در آن زندگی میکند بیگانه نمیشود.»
«فقط به کوردی با فرزندم حرف میزنم»
او تأکید کرد هنگام بازی، قصهگویی و لالاییخواندن برای کودکان، حتماً باید از زبان مادری استفاده شود و گفت: «کودک در مدرسه زبانهای دیگر را یاد خواهد گرفت. اگر ممکن است برای کودکان کتاب، ترانه، فیلم و داستان کوردی پیدا کنید. حالا به لطف اینترنت دسترسی به اینها خیلی راحتتر شده است. وقتی کودک مدرسه را شروع میکند هم باید زبان مادری در خانه ادامه پیدا کند.
خانوادههای کورد میتوانند دور هم جمع شوند و برای بچهها بازیهای کوردی برگزار کنند. ما با مطالعه بیشتر میتوانیم دایره واژگانمان را گستردهتر کنیم و الگوی بهتری برای فرزندانمان باشیم. مهمتر از همه، عشق به زبان مادری را نه با اجبار و تنبیه، بلکه با محبت و استفاده طبیعی به کودکان منتقل کنیم.»
«آموزش به زبان کوردی یک حق اساسی است»
شهربان در پایان گفت: «آموزش به زبان مادری، ابتداییترین حق هر انسان است و باعث میشود کودک بهتر یاد بگیرد. در بسیاری از کشورها مثل سوئیس، کانادا و فنلاند، آموزش چندزبانه با موفقیت اجرا میشود. واقعیت این است که زبان مادری میلیونها کودک در ترکیه، کوردی است.
برای اینکه زبان کوردی جایگاه رسمی پیدا کند، باید استفاده از آن در جامعه بیشتر شود و تولید آثار نوشتاری و شفاهی افزایش یابد. زنده نگهداشتن زبان کوردی در خانهها و محیط اطراف، از طریق کتاب، مجله، تئاتر و ترانه، مهمترین قدم است.
گسترش آموزش به زبان مادری در چارچوب قانونی و حقوقی، هم از نظر دموکراتیک و هم آموزشی ضروری است و یک حق بنیادی انسانی بهشمار میرود. به نظر من، هیچ کودکی نباید بهخاطر زبان مادریاش در موقعیت نابرابر قرار بگیرد. این هم به نفع فرد است و هم به نفع جامعه.»