هترا؛ شهر خورشید در میانرودان
هترا، شهر باستانی میانرودان و میراث جهانی یونسکو، روزگاری مرکز مهم تجارت و دین بود و امروز نمادی از تاریخ پر فراز و نشیب منطقه به شمار میرود.
مرکز خبر- هترا یک شهر باستانی مهم در منطقه بینالنهرین و در استان نینوا است. این شهر میان رودهای فرات و دجله و بر سر راههای بازرگانی قرار دارد. هترا بهویژه در دوره امپراتوری اشکانی رشد و شکوفایی چشمگیری داشته است. این شهر که امروزه با ویرانههایش توجه بسیاری را جلب میکند، در سال ۱۹۸۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
اگرچه تاریخ دقیق تأسیس هترا مشخص نیست، اما گمان میرود سکونت در آن به قرن سوم پیش از میلاد بازگردد. این شهر در قرنهای اول و دوم میلادی به اوج شکوفایی خود رسید و در آن دوره هم مرکز بازرگانی و هم مرکز دینی محسوب میشد.
هترا میان امپراتوریهای اشکانی و روم موقعیتی استراتژیک داشت. به همین دلیل نقش یک «پادشاهی حائل» را ایفا میکرد. این شهر بهواسطه سیستمهای دفاعی قدرتمند خود توانست در برابر حملات روم مقاومت کند و برای مدتی طولانی استقلال خود را حفظ کند.
اما در سال ۲۴۱ میلادی توسط امپراتوری ساسانی تصرف و تا حد زیادی ویران شد و پس از آن متروک گردید.
چارچوب تاریخی و فرهنگی
هترا بهویژه در قرون اول و دوم میلادی و تحت تأثیر امپراتوری اشکانی شکوفا شد و به شهری مرزی و مهم در برابر روم تبدیل گردید. ساختار چندفرهنگی، باورهای دینی و ارزشهای اجتماعی مختلف را در خود گرد آورده بود. این تنوع بهوضوح در معماری مذهبی و آثار هنری شهر دیده میشود. هترا نه تنها یک مرکز نظامی و تجاری بود، بلکه یک مرکز فرهنگی و مذهبی نیز به شمار میرفت.
نقش زنان در بناهای مذهبی
معبدهای کشفشده در هترا نشان میدهد که باورهای چندخدایی در این شهر وجود داشته است. جایگاه نمادین خدایان زن در این نظام اعتقادی قابل توجه است.
در باورهای بینالنهرین، تصویر زن اغلب با برکت، باروری، حفاظت و تداوم زندگی پیوند دارد. نشانههای این نگاه در هترا نیز دیده میشود. الهههای زن نه تنها نماد طبیعت هستند، بلکه بخشی از تعادل معنوی و فرهنگی جامعه محسوب میشوند. این موضوع نشان میدهد که در جوامع باستانی، زنان تنها نقش زیستی نداشتهاند، بلکه نقش مقدس نیز داشتهاند؛ زن نیرویی آفریننده، اثرگذار و حاضر در تمام ابعاد زندگی بوده است.
«شهر خورشید»
هترا بهدلیل اهمیت خدای خورشید «شَماش» به عنوان مهمترین خدای شهر، «شهر خورشید» نامیده میشود. این نام مستقیماً با ساختار مذهبی، معماری و هویت فرهنگی شهر مرتبط است.
در هترا، شَماش از محترمترین خدایان به شمار میرود و در باورهای بینالنهرین نماد عدالت، حقیقت و روشنایی است. یکی از مهمترین معابد شهر نیز به او اختصاص داشته است.
مجموعه معابد هترا به گونهای طراحی شدهاند که بیشترین نور خورشید را جذب کنند. حیاطهای باز و فضاهای گسترده اجازه میدهند نور مستقیم خورشید وارد بنا شود و از آن به عنوان عنصر مقدس در آیینهای مذهبی استفاده شود.
این شهر باستانی ۲۰۰۰ ساله که در نینوا قرار دارد و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده بود، در مارس ۲۰۱۵ توسط گروه داعش با ماشینآلات سنگین و بولدوزر ویران شد. پس از آزادسازی موصل از داعش، این شهر باستانی نیز از کنترل آنها خارج شد.