اكين سترک-سورگل شیخو

مرکز خبر- مرزی که میان روژاوا و باكور كوردستان امتداد یافته، نه تنها دو کشور، بلکه یک خلق واحد، خانواده‌هایی را که سال‌ها با یکدیگر زندگی کرده‌اند، پیوندهای اجتماعی و زندگی مشترک آن‌ها را نیز از هم جدا می‌کند. به دلیل دیوارهای بتنی و بسته‌شدن گذرگاه‌های مرزی، در حالی که دسترسی مردمی که در شهرهای همجوار زندگی می‌کنند به یکدیگر دشوار شده، کوردهای دو سوی مرز خواستار برقراری مجدد تردد آزادانه و برداشته شدن موانع میان خود هستند.

مردمی که زمانی می‌توانستند ظرف چند دقیقه به نزدیکان خود برسند، امروز با سفرهایی که ساعت‌ها طول می‌کشد به آن‌ها می‌رسند و گاهی در هنگام بیماری و مراسم عزا نیز نمی‌توانند در کنار خانواده‌هایشان باشند. هیلات چلیک که برای رسیدن به خانواده‌اش در قامشلو مجبور است ۲۴ ساعت در راه باشد و خادا محیی‌الدین که شاهد جدایی‌های رخ‌داده در دو سوی مرز است، خواستار برداشته شدن دیوارها، باز شدن گذرگاه‌های مرزی و آزادی تردد افراد هستند.

 

سومین دیوار مرزی طولانی جهان

از سال ۲۰۱۲ که بحران سیاسی و نظامی در سوریه عمیق‌تر شد و انقلاب روژاوا آغاز گشت، تدابیر در خط مرزی تشدید شد. سیم‌های خاردار نوسازی شدند، دیوارهای بتنی احداث گشتند و گذرگاه‌های مرزی منتهی به روژاوا، به‌ویژه در نصیبین، بسته شدند. دیواری که در امتداد مرز ترکیه و سوریه ساخته شده، پس از دیوار چین و دیوار مرزی مکزیک و ایالات متحده، به عنوان سومین دیوار مرزی طولانی جهان توصیف می‌شود. در این پروژه که توسط اداره کل مسکن انبوه وابسته به دولت ترکیه (TOKİ) اجرا شد، ساخت دیواری مرزی به طول مجموعاً ۸۲۸ کیلومتر برنامه‌ریزی شد. این دیوار از بلوک‌های بتنی ۷ تنی تشکیل شده که روی آن‌ها سیم‌های خاردار تیغ‌دار قرار داده شده است. در طول این دیوار که سه متر ارتفاع و دو متر عرض دارد، ۱۲۸ برج دیده‌بانی در نقاط استراتژیک تعبیه شده است. همچنین یک راه امنیتی نیز ایجاد شده که واحدهای نظامی در آن گشت‌زنی‌های منظم انجام می‌دهند.

اعلام شد پروژه‌ی این دیوار که ساخت آن در سال ۲۰۱۴ آغاز شده بود، در ژوئن ۲۰۱۸ تکمیل گشته است. هرچند پیش‌بینی می‌شد این پروژه در ابتدا بخش ۹۱۱ کیلومتری مرز سوریه را پوشش دهد، اما ۷۶۴ کیلومتر از آن تکمیل شد. با وجود اینکه اعلام شده بود این پروژه تمام مرز سوریه را در بر خواهد گرفت، اما جلب توجه می‌کرد که این اقدام عمدتاً در مناطق کردنشین پیاده‌سازی شده است.

 

 

بزرگ‌ترین دلتنگی‌اش زادگاهش است

نصیبین و قامشلو که با یک خط مرزی از یکدیگر جدا شده‌اند، در دو سوی یک جغرافیا، زبان و فرهنگ قرار دارند. هیلات چلیک که خانواده‌اش در شهر قامشلو در روژاوا زندگی می‌کنند و ۲۶ سال است در نصیبین به سر می‌برد، از دشواری‌هایی که مرز در زندگی روزمره‌شان ایجاد کرده سخن گفت. هیلات چلیک با بیان اینکه پدر و مادر اهل «تربسپی» هستند و خانواده‌اش بیش از ۵۰ سال است در قامشلو زندگی می‌کنند، گفت که به دلیل ازدواج به باكور كوردستان آمده است. هیلات چلیک با ابراز اینکه دور ماندن از زادگاهش دلتنگی بزرگی برای او ایجاد کرده، خاطرنشان کرد که در گذشته گذرگاه مرزی میان نصیبین و قامشلو باز بوده و او توانسته ظرف چند دقیقه به خانواده‌اش برسد.

 

«۲۴ ساعت در راه هستم»

هیلات چلیک با بیان اینکه با بسته‌شدن گذرگاه مرزی، دیدارهای خانوادگی به یک دشواری بزرگ تبدیل شده است، اظهار داشت که برای رفتن به قامشلو مجبور است ابتدا به اقليم باشور كوردستان و سپس به روژاوا برود. هیلات چلیک با یادآوری اینکه در گذشته رسیدن از نصیبین به قامشلو بسیار آسان بود، گفت: «قبلاً گذرگاه مرزی اینجا باز بود. ظرف ۵ دقیقه می‌توانستم به نزد خانواده‌ام بروم. اما حالا به دلیل بسته بودن مرز، رفت‌وآمد بسیار دشوار است. برای اینکه بتوانم به خانواده‌ام برسم، ۲۴ ساعت در راه هستم. من می‌خواهم این مرز از میان ما برداشته شود. بگذارید مثل سابق باز هم به راحتی رفت‌وآمد کنیم. زیرا وقتی یکی از اعضای خانواده‌ام بیمار می‌شود، تا زمانی که آنجا برسم خیلی دیر می‌شود.»

 

«فرزندانم بیش از ۲۰ سال نتوانستند به قامشلو بروند»

هیلات چلیک با بیان اینکه پس از یک سال اقامت در نصیبین به استانبول رفته و ۲۰ سال در آنجا زندگی کرده است، گفت که بعدها دوباره به نصیبین برگشته است. هیلات چلیک با اشاره به اینکه برای رسیدن به خانواده‌اش مجبور است از سه کشور مختلف عبور کند، اظهار داشت که این سفر هم از نظر جسمی و هم از نظر اقتصادی آن‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد. هیلات چلیک گفت: «برای اینکه بتوانم به زادگاهم بروم، در وهله اول مرز مانع می‌شود. سپس جاده‌ها مانع می‌شوند. رفتن از باکور به باشور و از آنجا به روژاوا بسیار دشوار است. از سه دولت عبور می‌کنم. در طول راه سختی زیادی متحمل می‌شوم. فرزندانم بیش از ۲۰ سال نتوانستند به قامشلو بروند. فقط دو سال پیش توانستند بروند. به دلیل شرایط اقتصادی هم نمی‌توانم مدام بروم. اما اگر مرز خودمان باز بود، این‌قدر هزینه مالی نداشتیم. سه برادر و مادرم آنجا هستند.»

 

 

نتوانست به مراسم عزای نزدیکانش برسد

هیلات چلیک با بیان اینکه دور ماندن از خانواده و خاک خود دلتنگی عمیقی در او ایجاد کرده است، تعریف کرد که دو برادرش را از دست داده و پدرش نیز پس از این صدمات جان خود را از دست داده است. هیلات چلیک با اشاره به اینکه حتی نتوانسته به مراسم عزای برادرانش برسد، گفت که مادرش اکنون بسترنشین است. هیلات چلیک گفت: «وقتی انسان از خانواده، زادگاه و خاک خود دور می‌ماند، دلتنگی بسیار بزرگی را تجربه می‌کند. دو برادرم شهید شدند. پدرم نیز به خاطر آن‌ها جان باخت. تا من آنجا برسم، حتی به تشییع جنازه برادارانم نرسیدم. مادرم اکنون بسترنشین است. دلتنگی‌ام برای خانواده‌ام بسیار بزرگ است. خیلی دلتنگشان هستم.»

 

«چون گفتم کورد هستم و صلح می‌خواهم، محاکمه می‌شوم»

هیلات چلیک با بیان اینکه پرونده‌های قضایی علیه‌اش مانع از سفر او به قامشلو شده است، گفت که به دلیل این پرونده‌ها ممنوع‌الخروج شده و مدتی نتوانسته به روژاوا برود. او با اشاره به اینکه در جریان حملات به روژاوا، به مدت ۲۹ روز در مرز نصیبین دست به تحصن و نگهبانی زده بودند، اظهار داشت که به دلیل همین اعتراض محاکمه شده است. هیلات چلیک با تأکید بر اینکه دلیل نگهبانی‌شان در مرز تنها خانواده خودشان نبوده، بلکه کل مردم روژاوا بوده‌اند، چنین گفت: «در جریان حوادث روژاوا، در نصیبین و در مرز نگهبانی دادیم. چون گفتم "ما کورد هستیم و صلح می‌خواهیم" محاکمه می‌شویم. به غیر از این، چیز دیگری در پرونده نیست. فقط به این دلیل که خواستیم مرزها باز شود، علیه ما پرونده تشکیل دادند. پرونده‌ای که علیه‌ام باز شده، به‌خاطر همان مسئله مرز است. در جریان حملات به روژاوا، نه ما توانستیم برویم و نه خانواده‌ام توانستند به اینجا بیایند. یک سال و نیم پیش، ۲۹ روز در مرز تحصن کردیم. دلیل اینکه در مرز نگهبانی دادم، خانواده‌ام و تمام مردم روژاوا در آنجا بودند.»

 

«کوردستان چهار بخش نیست، بلکه یک بخش است»

هیلات چلیک با بیان اینکه در واقع هیچ فاصله‌ای بین نصیبین و قامشلو وجود ندارد و این دو شهر تنها با یک مرز از هم جدا شده‌اند، به زندگی مشترک خلق کورد اشاره کرد. او با مخالفت با تعریف تقسیم کوردستان به چهار بخش، گفت: «بین نصیبین و قامشلو هیچ فاصله‌ای نیست. فقط یک سیم وسط ما گذاشته‌اند. به همین دلیل می‌گوییم مرز را بردارند. می‌گویند کوردستان چهار بخش است؛ اما کوردستان چهار بخش نیست، بلکه یک بخش است. آن‌ها تلاش می‌کنند با این مرز ما را به چهار بخش تقسیم کنند. من در هر چهار بخش کوردستان فامیل دارم. مرزِ میان ما فقط در ظاهر وجود دارد. ما کوردها همیشه یکی هستیم.»

 

صدایی که از آن سوی مرز به گوش می‌رسد

هیلات چلیک با بیان اینکه مرز تنها یک مانع فیزیکی نیست، بلکه ارتباط آن‌ها با خانواده و عزیزانشان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد، تعریف کرد که وقتی صداهایی از قامشلو به گوشش می‌رسد، به این فکر می‌کند که آیا کسی از خانواده‌اش بین آن‌ها هست یا خیر. او با اشاره به اینکه هنگام وقوع آتش‌سوزی یا رویدادی دیگر در روژاوا، به پشت بام می‌دود تا تحولات را دنبال کند، خاطرنشان کرد که از طریق تلفن نیز به سختی با نزدیکانش ارتباط برقرار می‌کند. هیلات چلیک با این جملات دلتنگی خود را ابراز کرد: «وقتی در روژاوا آتش‌سوزی می‌شود یا اتفاقی می‌افتد، می‌دوم و می‌روم روی پشت‌بام. از طریق تلفن هم زیاد نمی‌توانم ارتباط برقرار کنم. وقتی صدای کودکی از آن سوی مرز می‌آید، می‌گویم: "نکند یکی از خانواده‌ام باشد؟" صدای آن سوی مرز را از اینجا می‌شنویم.»

 

«صلح بیاید، آزادانه رفت‌وآمد کنیم»

هیلات چلیک با بیان اینکه می‌خواهد با فرایند صلح و جامعه دموکراتیک، مرزها برداشته شوند، گفت که می‌خواهد بدون مواجهه با هیچ مانعی با خانواده‌اش دیدار کند. او با ابراز اینکه باز شدن مرز هم پیوندهای میان خانواده‌ها را تقویت می‌کند و هم مشکلات مادی و معنوی مردم را از بین می‌برد، سخنان خود را این‌گونه به پایان رساند: «می‌خواهیم این مرز برداشته شود. می‌خواهیم صلح به کشور بیاید. مرز برداشته شود تا بتوانیم به راحتی رفت‌وآمد کنیم.»

 

«صبح به نصیبین می‌رفتیم، عصر به قامشلو برمی‌گشتیم»

خادا محیی‌الدین که ۴۰ سال است در قامشلو زندگی می‌کند و خانه‌اش در نزدیکی بخشِ میان قامشلو و نصیبین در مرز ترکیه و سوریه واقع شده است، تأثیر دیوار بر زندگی روزمره را شرح داد. خادا محیی‌الدین با بیان اینکه در گذشته مانند امروز محدودیت‌های مرزی سختی بین دو کشور وجود نداشت، گفت که در آن دوران تنها سیم‌های کوتاهی وجود داشت. او با اشاره به اینکه در سال‌های باز بودن گذرگاه مرزی، تجارت نیز بین دو طرف توسعه یافته بود، چنین گفت: «قبلاً گذرگاه مرزی باز بود و از نظر تجارت بین دو کشور بسیار عالی بود. صبح برای دیدار خویشاوندانمان به نصیبین می‌رفتیم و عصر به قامشلو برمی‌گشتیم. گاهی هم دو سه روز بعد برمی‌گشتیم. در سال‌های اخیر مرز را سخت‌تر کردند، بلوک‌های بتنی کار گذاشتند و گذرگاه‌های مرزی را بستند.»

 

حملات مرزی جوانان را مجروح کرد و خانواده‌ها را از هم جدا ساخت

خادا محیی‌الدین با بیان اینکه این دیوار علیه آزادی کوردها و زندگی مشترک مردم در هر دو طرف ساخته شده است، گفت که حملات نظامی در خط مرزی نیز پیامدهای جدی به دنبال داشته است. او با اشاره به اینکه پسر یکی از همسایگانشان بر اثر تیراندازی نیروهای مرزی زخمی شده و هنوز نمی‌تواند راه برود، خاطرنشان کرد که حملات به منطقه آن‌ها مکرراً رخ می‌دهد. خادا محیی‌الدین با تأکید بر اینکه دیوار و گذرگاه‌های مرزی بسته شده، پیوند میان دو شهر را قطع کرده است، افزود: «این دیوار علیه منافع خلق کورد در هر دو طرف ساخته شد. آن‌ها نمی‌خواهند ما زندگی زیبایی داشته باشیم. نیروهای مستقر در مرز به پسر همسایه‌مان تیراندازی کردند و او را زخمی نمودند. از آن روز به بعد او نمی‌تواند راه برود. بارها به منطقه ما حمله کردند. دیوار را ساختند، گذرگاه مرزی را هم بستند. به این ترتیب دو شهر، یعنی دو سوی کوردستان از هم جدا شدند. برخی از زنانی که در نصیبین ازدواج کرده‌اند، ۱۵ سال است که نتوانسته‌اند خانواده‌هایشان را ببینند.»

 

«برای رفتن از روژاوا به باکور، از طریق باشور گذار می‌کنیم»

خادا محیی‌الدین با بیان اینکه عدم امکان تردد مستقیم میان دو طرف موجب شده مردم مجبور شوند از مسیر باشور کوردستان دور بزنند، گفت که این مسئله سفرها را هم طولانی و هم طاقت‌فرسا کرده است. او با یادآوری اینکه قامشلو و نصیبین در گذشته دو شهرِ عجین‌شده و در هم تنیده بودند، خاطرنشان کرد که امروز علاوه بر دیوارهای بتنی، سیم‌های خاردار و خندق‌ها نیز میان آن‌ها قرار داده شده است.

خادا محیی‌الدین با اشاره به اینکه مردم دو طرف برای دیدار با یکدیگر مجبور به دریافت گذرنامه و عبور از مرزهای باشور كوردستان هستند، چنین گفت: «قامشلو و نصیبین در گذشته یکی بودند. خط بالا و پایین وجود داشت، اما یک کلِ یکپارچه بود. حالا بین ما دیوار کشیده‌اند، روی آن سیم خاردار گذاشته‌اند و پشت آن خندق کنده‌اند. امروز برای اینکه بتوانیم با هم دیدار کنیم، باید گذرنامه بگیریم و با عبور از مرزهای باشور كوردستان به هم برسیم. در حالی که ما مردمِ یک خاک هستیم و همسایه یکدیگریم. کسی که شناسنامه یا مدرک نداشته باشد، نه می‌تواند برود و نه می‌تواند بیاید؛ در حالی که فاصله میان ما حتی یک کیلومتر هم نیست.»

 

«ترکیه و سوریه خواهان اتحاد کوردها نیستند»

خادا محیی‌الدین با بیان اینکه کوردها در هر چهار بخش کوردستان آرمان و پیوند خاکی مشترکی دارند، اظهار داشت که مرزها نمی‌توانند این پیوند را از بین ببرند. او با مطرح کردن اینکه ترکیه و سوریه نمی‌خواهند کوردها به آزادی و وضعیت حقوقی (استاتو) دست یابند، تأکید کرد که با این وجود باور دارد کوردها در آینده به جایگاه و استاتوی خود دست خواهند یافت.

خادا محیی‌الدین گفت: «کوردها در چهار بخش کوردستان دارای آرمان و خاکی مشترک هستند؛ به همین دلیل نمی‌توان آن‌ها را از هم جدا کرد. وقتی چهار بخش کنار هم قرار گیرند، کوردستان شکل می‌گیرد. آن‌ها نمی‌خواهند کوردها آزاد باشند و به‌ویژه دولت ترکیه نمی‌خواهد کوردها دارای حکومت و استقلال خود باشند. سوریه نیز به همین ترتیب نمی‌خواهد کوردها به استاتو دست یابند و موفق شوند. اما این وضعیت این‌گونه ادامه نخواهد یافت. ما نیز دارای استاتو خواهیم شد، حقوقمان در قانون اساسی کشورها گنجانده می‌شود، در پارلمان‌ها نماینده خواهیم داشت و در مراجع تصمیم‌گیری صاحب‌رأی خواهیم بود.»

 

«مرز میان روژاوا و باکور باید مانند مرز آلمان و سوئیس باشد»

خادا محیی‌الدین با اشاره به «فرایند صلح و جامعه دموکراتیک» گفت علاوه بر اینکه کوردها باید به تضمین‌های قانونی و اساسی دست یابند، لازم است گذرگاه‌های مرزی باز شده و دیوارها برداشته شوند.

او با بیان اینکه به رسمیت شناخته شدن کوردها در قوانین اساسی و در درجه اول رسمی شدن زبان کوردی اهمیت دارد، اما این موارد به تنهایی کافی نخواهند بود، خواستار بازشدن مرز برای تردد شد تا روابط اجتماعی و اقتصادی میان دو طرف دوباره برقرار گردد.

خادا محیی‌الدین مطالبات خود را با این جملات بیان کرد: «هم‌اکنون در باکور فرایند صلح ادامه دارد. کوردها در قانون اساسی جای می‌گیرند و در وهله اول زبان کوردی باید زبان رسمی شود. اما این‌ها کافی نیست. گذرگاه مرزی باید باز شود و دیوار میان ما باید فرو بریزد؛ تا از این طریق روابط اجتماعی ما دوباره تقویت شده و تجارت منطقه‌ای نیز رونق یابد. مرزهای اینجا باید شبیه مرزهای میان دو کشور اروپایی مانند آلمان و سوئیس باشد؛ مرزهای آن‌ها تنها خطی روی زمین است و هیچ مانعی میانشان وجود ندارد.»