در روزهای بازداشت و بحران، زنان ترکیه از صلح می‌گویند
۸۰ زن از جریان‌های سیاسی مختلف ترکیه با انتشار فراخوانی از زنان دعوت کرده‌اند ۳۱ اکتبر و ۱ نوامبر در همایش آنکارا شرکت کنند. به گفته‌ی ییلدیز اونن، آنان می‌خواهند زنان فعال در عرصه‌های مختلف مبارزه‌ی اجتماعی را با هم متحد کنند.
الیف آکگول
استانبول - جهان و ترکیه این روزها با بحران‌های درهم‌تنیده، جنگ و سرکوب سیاسی دست‌به‌گریبان‌اند و روند حل مسئله‌ی کورد و دموکراتیزه شدن هم وارد سال سوم شده است. در چنین فضایی، ۸۰ زن با فراخوانی با عنوان «کنار هم ایستاده‌ایم، از آینده حرف می‌زنیم» در آنکارا گرد هم می‌آیند. آنان این فراخوان را ۲۱ سپتامبر، روز جهانی صلح، منتشر کردند و حالا برای ۳۱ اکتبر و ۱ نوامبر همایشی ترتیب داده‌اند. امید دارند ۵۰۰ زن در آن شرکت کنند.
شرکت‌کنندگان در این همایش درباره‌ی برابری شهروندی، آزادی و دموکراسی، استثمار نیروی کار، برابری جنسیتی، ویرانی محیط زیست و صلح گفت‌وگو خواهند کرد.
۵۰۰ زن در آنکارا گرد هم می‌آیند
ییلدیز اونن، دانشگاهی و از امضاکنندگان فراخوان، در گفت‌وگو با خبرگزاری ما توضیح داد که چرا گرد هم آمده‌اند و همایش چه برنامه‌ای دارد: «۲۱ سپتامبر، در روز جهانی صلح، بیانیه‌ای با امضای ۸۰ زن منتشر کردیم. پیام‌مان این بود که کنار هم ایستاده‌ایم و آینده را با هم می‌سازیم. این بیانیه در واقع فراخوان همایشی است که ۳۱ اکتبر و ۱ نوامبر در آنکارا برگزار می‌کنیم. بیشتر از همه از ما می‌پرسند که حزبیم یا پلتفرم، انجمنیم یا بنیاد. هنوز به جایی نرسیده‌ایم که درباره‌ی چنین ساختاری حرف بزنیم. فعلاً تنها کارمان این است که همایش آنکارا را با هم برپا کنیم.»
ییلدیز اونن گفت جهان و ترکیه روزهای بسیار سختی را از سر می‌گذرانند و این زنان در میانه‌ی این بحران‌ها گرد هم آمده‌اند تا راه چاره‌ای پیدا کنند. او توضیح داد: «این روزها از بحران چندگانه حرف می‌زنند. اول اقتصاد دچار بحران شد و بعد سیاست. حالا بحران‌های ژئوپلیتیک و زیست‌محیطی هم به آن‌ها اضافه شده است. جهان واقعاً آشفته است. بنا بر داده‌های برنامه‌ی ثبت درگیری‌های دانشگاه اوپسالا، دولت‌ها در سال ۲۰۲۵ طرف ۶۵ درگیری مسلحانه بوده‌اند. ۱۳ مورد از آن‌ها جنگ به شمار می‌آید، یعنی در هر کدام بیش از هزار نفر کشته شده‌اند. در مجموع صدها هزار نفر جان باخته‌اند و شمار این درگیری‌ها از سال ۱۹۴۶ تاکنون بی‌سابقه است.
ترکیه هم جزیره‌ای جدا از این جهان نیست و همه‌ی این بحران‌ها را با هم از سر می‌گذراند. هر صبح با خبر یک یورش یا حمله‌ی تازه از خواب بیدار می‌شویم. یک روز خبر رسید هالک‌تی‌وی را بسته‌اند. روز ۱۲ سپتامبر، درست در سالگرد کودتای ۱۹۸۰، به دگرباشان جنسی حمله شد و این حمله سرکوب‌های دوران کودتا را به یادمان آورد. بحران‌ها زندگی روزمره‌مان را زیرورو کرده‌اند. ما زنان در چنین روزگاری دور هم جمع شدیم تا این مشکلات را یک‌جا بررسی کنیم و با هم برایشان چاره‌ای بیندیشیم.
در ترکیه زنان و جامعه ال‌جی‌بی‌تی‌کیو زیر فشار و سرکوب شدیدی هستند. چند روز پیش جایی خواندم که تنها در یک ماه نزدیک به ۴۰ نفر از اهالی رسانه را بازداشت کرده‌اند و شماری از آنان را هم به زندان فرستاده‌اند. ۸۰ عضو انجمن‌های دگرباشان را هم زندانی کردند، در حالی که هیچ نقشی جز عضویت در انجمن نداشتند. بیشتر شهرداران یِنی پارتی، حزب تازه‌ی اوزگور اوزل، بازداشت شده‌اند و حساب شهرداری‌هایی که هنوز در دست این حزب مانده، از دست همه در رفته است. همین چند روز پیش، متهمان پرونده‌ی «توافق شهری» که جزو نخستین بازداشت‌شدگان بودند، تبرئه شدند. یعنی آدم‌ها مدتی در زندان می‌مانند و بعد تبرئه می‌شوند. برای همین امروز سخت به دموکراسی نیاز داریم.»
«زمین گذاشتن سلاح تازه نخستین گام است»
ییلدیز تأکید کرد که زنان نقش مهمی در به سرانجام رسیدن روند حل مسئله‌ی کورد و دموکراتیزه شدن دارند. او ادامه داد: «هم‌زمان با همه‌ی این‌ها، روند صلح هم در جریان است. می‌گوییم روند صلح آغاز شده، اما باید پرسید در این دو سال چقدر پیش رفته‌ایم. از تجربه‌ی روندهای صلح می‌دانیم که این روندها با زمین گذاشتن سلاح تمام نمی‌شوند. زمین گذاشتن سلاح تازه گام اول است و تا صلح در جامعه جا بیفتد، ده‌ها گام دیگر در پیش است. نمونه‌های بسیاری در جهان نشان می‌دهد که این مرحله بسیار طولانی‌تر و پرکشمکش‌تر از گام نخست است. حتی ایرلند، باسک و آفریقای جنوبی هنوز با مسائل حل‌نشده‌ای روبه‌رو هستند. برای همین کارهای زیادی پیش روی ماست. باید دموکراسی را گسترش داد، فضای سیاسی تنگ‌شده را باز کرد و کاری کرد که صلح در جامعه ریشه بدواند.
ما معتقدیم زنان در این کار بسیار توانا هستند. ترکیه از دهه‌ی ۱۹۸۰ جنبش زنانی دارد که می‌تواند برای جهان الگو باشد. ائتلاف‌ها و تشکل‌های زنان در این کشور جدی در برابر خشونت خانگی ایستاده‌اند و برای برابری اجتماعی جنگیده‌اند. می‌خواهیم از این تجربه بهره بگیریم. در بیانیه هم نوشتیم که بی عدالت صلح ممکن نیست، بی صلح دموکراسی، بی دموکراسی برابری و بی برابری آزادی. ما زنانی از جریان‌های سیاسی گوناگونیم و می‌خواهیم این پنج ارزش را با هم به دست آوریم. می‌خواهیم برای حل مسئله‌ی کورد، گسترش دموکراسی، حمایت از زنان در برابر خشونت مردان و دولت و بسیاری مسائل دیگر کاری کنیم. گفتیم برای این کار اول بنشینیم و حرف بزنیم و بعد قدم‌های عملی را با هم برداریم. فراخوان این همایش حاصل همین تصمیم بود.»
«نمی‌خواهیم زنان به یک حوزه محدود شوند»
ییلدیز اونن گفت برنامه‌ی همایش طوری چیده شده که زنان فعال در همه‌ی عرصه‌های مبارزه‌ی اجتماعی بتوانند در آن نقش داشته باشند. او افزود: «همایش را با بحث درباره‌ی برابری شهروندی، آزادی، برابری و دموکراسی آغاز می‌کنیم. بعد سراغ این پرسش می‌رویم که چطور با استثمار نیروی کار و ویرانی محیط زیست مبارزه کنیم. بسیاری گمان می‌کنند اگر زنان در جامعه برابر شوند، همه‌ی مشکلات حل می‌شود. ما نمی‌خواهیم زنان در همین یک حوزه محصور بمانند. زنان هم مانند همه از این بحران‌ها ضربه می‌خورند و به نظر من حتی دو برابر دیگران. فقر بار سنگینی بر دوش زنان گذاشته است. برای همین درباره‌ی این مسائل هم حرف می‌زنیم تا ببینیم با هم چه می‌توانیم بکنیم.
چندی پیش مجله‌ی اکونومیست نوشته بود که زنان در دهه‌ی ۸۰ برای کار کردن مبارزه می‌کردند و حالا برای ازدواج و خانه‌دار شدن. پشت این تغییر، مشکل اقتصادی جدی‌ای پنهان است و فکر می‌کنم در همایش فرصت بحث درباره‌اش پیش بیاید. این مشکل چیست؟ در دهه‌های ۸۰ و ۹۰، هم در جهان و هم در ترکیه، اشتغال زنان در بخش خدمات و حوزه‌های دیگر بالا رفته بود. زنان به‌راحتی کار پیدا می‌کردند و می‌توانستند خرج خود و خانواده‌شان را بدهند. اما با آمدن بحران اقتصادی، یا کارشان را از دست می‌دهند یا ناچارند با دستمزدی بسیار کمتر کار کنند. این را در همه‌جای جهان می‌بینیم و در ترکیه از همه آشکارتر. برای همین زنان دیگر از عهده‌ی خرج خانواده برنمی‌آیند. آنچه اکونومیست از آن خبر می‌دهد، در واقع پیامد همین بحران برای زنان شاغل است. در همایش می‌خواهیم به این موضوع هم بپردازیم.»
«مهم‌ترین موضوع ما صلح است»
به گفته‌ی ییلدیز اونن، مهم‌ترین موضوع همایش صلح است و نمایندگان احزاب سیاسی گوناگون هم در آن شرکت می‌کنند. او گفت: «احزابی که نزدیک به ۹۰ درصد کرسی‌های مجلس را دارند، از قانونی پشتیبانی کردند و مجلس آن را تصویب کرد. اما این قانون هنوز اجرا نشده و مقررات آن هم عملی نشده است. می‌خواهیم با نمایندگان احزاب بنشینیم و ببینیم مجلس و احزاب برای ساختن صلح چه مسئولیتی دارند و ما چه کاری از دستمان برمی‌آید.
می‌گویم همایش، اما شاید «فوروم» واژه‌ی درست‌تری باشد، چون قالبش با همایش‌هایی که می‌شناسیم فرق دارد. هدفمان حضور ۵۰۰ زن است. شنبه و یکشنبه هر روز با یک پنل شروع می‌شود، اما نشست‌های دوم و سوم هر روز یکسره در اختیار خود شرکت‌کنندگان است. در همین نشست‌ها درباره‌ی استثمار نیروی کار، برابری جنسیتی، ویرانی محیط زیست و راه‌های ساختن صلح گفت‌وگو می‌کنیم.»
«هر شرکت‌کننده می‌تواند حرفش را بزند»
ییلدیز اونن گفت همایش پیش از هر چیز برای گفت‌وگوست. زنان می‌خواهند تجربه‌ی مبارزه در عرصه‌های گوناگون را کنار هم بگذارند و به نقشه‌ی راهی برسند. او توضیح داد: «گفت‌وگو خودش کار مهمی است. بیشتر ۸۰ امضاکننده و ۵۰۰ زنی که به فوروم می‌آیند، در چند حوزه مبارزه می‌کنند و برخی هم فقط در یک حوزه فعال‌اند. می‌خواهیم این مبارزه‌ها را به هم پیوند بزنیم. بعد ببینیم ما زنان در دوران تازه چه می‌توانیم بکنیم تا صلح در جامعه برقرار شود و در برابر فقر، نابرابری و سرکوب حقوق دموکراتیک بایستیم. این تازه گام اول است. شاید بعد کار را در شهرها و محله‌ها پی بگیریم، شاید هم راه دیگری برویم. اما تصمیمش با زنانی است که در فوروم بحث می‌کنند.
۸۰ امضا را در دو سه هفته جمع کردیم. راستش روز انتشار بیانیه بیش از ۸۰ امضا داشتیم، اما فهرست را همان‌جا بستیم. می‌خواستیم اگر ۵۰۰ نفر آمدند، نام همه‌شان را یک‌جا اعلام کنیم. حالا دور هم می‌نشینیم و درباره‌ی شیوه‌ی برگزاری فوروم بحث می‌کنیم. برایمان بسیار مهم است که همه بتوانند در آن مشارکت کنند. متأسفانه در ترکیه بیشتر جلسه‌ها، حتی جلسه‌های ۸ مارس، به سخنرانی مردان می‌گذرد و زنان اصلاً فرصت حرف زدن پیدا نمی‌کنند. قصد داریم این روال را بشکنیم. می‌خواهیم فضایی بسازیم که در آن هر شرکت‌کننده حرفش را بزند و زنانی از حوزه‌های گوناگون، از محیط زیست تا فعالیت برای دگرباشان، با هم گفت‌وگو کنند.»
«نخستین بار است که زنانی با این‌همه گوناگونی گرد هم می‌آیند»
ییلدیز گفت برگزارکنندگان قصد دارند همایش‌هایی هم در آمد، وان و استانبول برپا کنند. به گفته‌ی او، شعار اصلی‌شان این است: «نگذاریم سیاست بی زنان پیش برود.»
به باور یلدیز، رهبران مرد، راست‌گرا و اقتدارگرای جهان و ترکیه متأسفانه به این بحران‌ها با نظامی‌گری، درگیری و جنگ بیشتر پاسخ می‌دهند. او ادامه داد: «در مقابل، حرف زدن از صلح و همبستگی و کار مشترک را کاری زنانه جلوه داده‌اند و با این همه زنان را از همین روندها کنار می‌گذارند. در دنیایی زندگی می‌کنیم که ترامپ آمریکا و جهان را اداره می‌کند. همه رفتارش را با اهل رسانه، به‌ویژه زنان روزنامه‌نگار، دیده‌اند. در ترکیه هم وضع کم‌وبیش همین است. به شمار زنان در مجلس، در رهبری احزاب سیاسی و در دانشگاه‌ها نگاه کنید. جز در چند حزب، زنان بسیار کمی در جایگاه مدیریت و سیاست هستند که صدایشان شنیده شود. درهای این عرصه را به روی ما بسته‌اند و ما برای باز کردنشان پافشاری می‌کنیم.
برای همین گوناگونی این جمع بسیار مهم است. البته زنان در بسیاری از حوزه‌ها با هم مبارزه می‌کنند، اما این‌جا زنانی از عرصه‌های بسیار متفاوت کنار هم می‌ایستند. فعالان محیط زیست، اقتصاد، برابری جنسیتی و حوزه‌های دیگر همه این‌جا هستند. به نظر من، این نخستین بار است که زنانی با این‌همه گوناگونی گرد هم می‌آیند.»