از تونس تا سودان؛ زنان منطقه برای حفظ دستاوردهای حقوقی و برابری همصدا شدند
زنان و فعالان حقوقی از چند کشور منطقه در نشستی در تونس، با بررسی وضعیت زنان در سوریه، عراق، فلسطین، سودان و مراکش، بر ضرورت همبستگی و مبارزه مشترک برای حفظ حقوق زنان و مقابله با خشونت و تبعیض تأکید کردند.
زهور المشرقی
تونس- انجمن زنان دموکرات تونس روز چهارشنبه ۱۲ آگوست، همزمان با هفتادمین سالگرد تصویب «مجله احوال شخصیه»، یک نشست منطقهای با حضور فعالان زن و مرد از تونس و دیگر کشورها برگزار کرد.
در دومین روز این نشست، وضعیت قوانین احوال شخصیه و شرایط زنان در سوریه، عراق، فلسطین، سودان، لبنان و مراکش بررسی شد. سخنرانان گفتند بسیاری از دستاوردهای حقوقی زنان که حاصل مبارزات طولانی جنبشهای زنان بوده، اکنون بهدلیل قدرت گرفتن جریانهای راستگرا یا نیروهای مخالف حقوق زنان در معرض تهدید قرار گرفته است. آنان همچنین از کمرنگ شدن مسائل زنان با توجیهاتی مانند «الان وقتش نیست» انتقاد کردند و بر اهمیت همبستگی و هماهنگی میان زنان بهعنوان نخستین راه دفاع از حقوق آنان تأکید داشتند.
فعال زن مراکشی، عاطفه تیمجردین، سخنان خود را با انتقاد از «قانون خانواده» مراکش آغاز کرد و گفت این قانون نیازمند اصلاح است تا با شرایط امروز زنان مراکش هماهنگ شود. به گفته او، زنان امروز تحصیلکردهاند، در اقتصاد و سیاست مشارکت دارند و باید بدون تبعیض از حقوقی برابر با مردان برخوردار باشند.
مشارکت و برابری؛ پایه نظام خودمدیریتی
نوبهار مصطفی، فعال سیاسی و زنان کورد، درباره تجربه خودمدیریتی شمال و شرق سوریه، بهویژه روژاوا، از سال ۲۰۱۱ گفت و آن را نمونهای متفاوت از سازماندهی زنان در منطقه دانست.
او گفت این تجربه با ساختارهای سنتی و پدرسالارانه فاصله گرفته و بر این اصل استوار است که آزادی زنان، پایه آزادی جامعه است. به گفته او، اصل مشارکت برابر و مدیریت مشترک در ساختارهای مدنی، سیاسی، نظامی و اقتصادی اجرا شده و در بسیاری از نهادها یک زن و یک مرد با اختیارات برابر بهطور مشترک مسئولیت را بر عهده دارند تا از تمرکز قدرت جلوگیری شود.
نوبهار مصطفی افزود که این ساختار به ایجاد شبکهای از نهادهای حمایتی اجتماعی و حقوقی برای مقابله با خشونت جنسیتی منجر شده است؛ از جمله «خانه زن» و شوراهای عدالت زنان که به مسائل خانوادگی و اجتماعی رسیدگی میکنند. همچنین یگانهای مدافع زنان (ی.پ.ژ) در مقابله با گروههای افراطی نقش مهمی داشتهاند.
او گفت در «قرارداد اجتماعی» خودمدیریتی نیز ممنوعیت ازدواج کودکان و چندهمسری، حق حضانت مادر تا ۱۵سالگی فرزند و برابری در ارث و حقوق اقتصادی مورد تأکید قرار گرفته است.
به گفته او، این تجربه با وجود تهدیدهای امنیتی، محاصره اقتصادی و مخالفت برخی طرفهای سیاسی در دمشق و دیگر گروههای مخالف، تا حدی توانسته دوام بیاورد. او اقتصاد مشارکتی و تعاونیهای کشاورزی زنان را از عوامل مهم این پایداری دانست و گفت زنان کورد و دیگر زنان عرب، سریانی و آشوری در منطقه توانستهاند بحران سوریه را به فرصتی برای بازتعریف مناسبات اجتماعی تبدیل کنند.
زنان فلسطینی به قوانین عادلانه نیاز دارند
عفاف غطاشه، فعال حقوق زنان فلسطینی، گفت شرایط فلسطین با بسیاری از کشورهای منطقه متفاوت است، زیرا مردم فلسطین تحت اشغال قرار دارند و زنان و خانوادهها بخش بزرگی از پیامدهای آن را تحمل میکنند.
او تأکید کرد مبارزه برای قوانین عادلانه در حوزه حقوق زنان، نهتنها با مبارزه ملی فلسطینیان در تضاد نیست، بلکه آن را تقویت میکند. به گفته او، قوانین احوال شخصیه و قانون حمایت از خانواده در برابر خشونت باید در اولویت قرار گیرند و برای خشونت علیه زنان نیز مجازاتهای بازدارنده در نظر گرفته شود.
او گفت بدون یک چارچوب قانونی عادلانه که زنان را در مسائلی مانند حضانت، طلاق، نفقه و سرپرستی حمایت کند، نمیتوان از توانمندسازی زنان و مشارکت قدرتمند آنان در مبارزات سیاسی و ملی سخن گفت.
عفاف غطاشه افزود برخی طرحهای قانونی سالهاست در نتیجه فعالیت جامعه مدنی، سازمانهای زنان و احزاب تدوین شدهاند، اما همچنان در بایگانی ماندهاند. او در عین حال از تلاش وزارت امور زنان فلسطین برای بازگرداندن این طرحها به روند قانونگذاری و بررسی اصلاحات پیشنهادی استقبال کرد.
او بر اهمیت این نشست منطقهای نیز تأکید کرد و گفت زنان فلسطینی میتوانند از تجربه زنان تونس و همچنین زنان لبنان، عراق، سوریه و مراکش استفاده کنند. او از زنان منطقه خواست به شبکههای همکاری مانند «ائتلاف نادا» بپیوندند تا تجربیات خود را به اشتراک بگذارند و از یکدیگر حمایت کنند.
«هیچکس صدای زنان سودانی را نمیشنود»
نجلا نورین، روزنامهنگار و فعال ابتکار «نه به سرکوب زنان»، گفت زنان همیشه نخستین و سنگینترین هزینه جنگها را میپردازند و بدن زنان در بسیاری از درگیریها به میدان جنگ تبدیل میشود.
او درباره وضعیت زنان سودان گفت زنان در این کشور با تجاوز، قتل، آوارگی و کوچ اجباری روبهرو هستند و حتی در هنگام فرار نیز در معرض تعرض و قاچاق انسان قرار دارند. به گفته او، موارد تجاوز حتی در اردوگاههای پناهجویان و آوارگان نیز ثبت شده است. او به ثبت ۵۵ مورد تجاوز به زنان سودانی در یکی از اردوگاههای چاد اشاره کرد.
نجلا نورین با انتقاد از بیتوجهی جامعه جهانی گفت زنان سودانی در شرایطی بسیار دشوار زندگی میکنند و رنج مردم سودان و فاجعه جنگ جاری، توجه کافی جهانی را دریافت نکرده است.
او تأکید کرد تحقق صلح یک ضرورت فوری است؛ زیرا بدون امنیت، زنان نمیتوانند برای حقوق خود دستاوردی ایجاد کنند یا قوانین احوال شخصیه را اصلاح کنند.
نورین در پایان ابراز امیدواری کرد رهبران سودان، بهویژه ساختار نظامی، ریشههای بحران را بهدرستی بشناسند و راهحلی اساسی برای آن پیدا کنند؛ راهحلی که به واگذاری قدرت به غیرنظامیان منجر شود و به زنان سودانی امکان دهد به دستاوردهایی مشابه آنچه زنان تونس طی دههها به دست آوردهاند، دست یابند.