از سنگر تا پارلمان؛ روایتِ تابان شیخ عبدالله از تکوین و تحول جنبش زنان در كوردستان
مرور تجربه‌های زیسته زنان در مناطق مختلف كوردستان، بازتاب‌دهنده مسیری است که در آن زنان با عبور از سنت‌های بسته و ساختارهای سرکوبگر، از حاشیه به متن تحولات سیاسی و اجتماعی آمده و به نیرویی پیشرو برای تغییر تبدیل شده‌اند.
هِلين احمد
سلیمانی- در تاریخ مبارزات و مقاومت ملت كورد، زنان تنها شاهد رویدادهای سیاسی و ملی نبوده‌اند، بلکه با مشارکتی فعال و اثرگذار، بخش مهمی از این تاریخ را نگاشته‌اند. زنان كورد در چهار بخش كوردستان، در میان مرزهای استعمار، تفاوت‌های فرهنگی، خشونت‌های سیاسی و اجتماعی و سیستم‌های مردسالار، گام در مسیر آزادی، حقوق و مشارکت برابر گذاشته‌اند. آن‌کسانی که روزی در مبارزه مسلحانه و مقاومت کوهستان شرکت داشتند، امروز در عرصه‌های سیاست، آموزش، روزنامه‌نگاری و سازمان‌های مدنی به ایجاد تغییر و ساختن آینده‌ای متفاوت ادامه می‌دهند. با این حال، این مبارزه در تمامی بخش‌های كوردستان به یک شکل نبوده است؛ هر بخش با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خود، مسیر ویژه‌ای را پیموده و تجربیات و دستاوردهای متفاوتی را ثبت کرده است. آنچه اهمیت دارد این است که این تجربیات به پلی برای درک متقابل، یادگیری از مقاومت‌ها و تقویت همبستگی میان زنان كورد در تمامی بخش‌ها تبدیل شود.
تابان شیخ عبدالله گرمیانی، نویسنده و روزنامه‌نگار، با تشریح تجربه مبارزاتی زنان در جنوب، باكور، روژهلات و روژاوای كوردستان، ابعاد گوناگون این مبارزه را به تصویر می‌کشد. او از تحولات قانونی و سیاسی اقليم باشور كوردستان گرفته تا نقش زنان در مقاومت مسلحانه و مبارزه سیاسی در دیگر بخش‌ها، تأکید می‌کند که مبارزه زنان مرزهای کوهستان، شهر، حزب و سازمان را نمی‌شناسد، بلکه همواره در حال تغییر و پویایی است.
«زنان در کوهستان تنها هدفشان آزادی و پیروزی در جنگ‌ها بود، اما در شهر به‌طور عملی برای تغییرات تلاش کردند.»
تابان شیخ عبدالله گرمیانی اشاره کرد که الگوهای سیاسی هر یک از بخش‌های كوردستان با فرهنگِ نیروی اشغال‌گرِ آن منطقه عجین شده است. این وضعیت سیاسی، زنان را در هر چهار بخش كوردستان دچار خشونت‌های سیاسی و اجتماعی کرده است. او گفت: در اقليم باشور كوردستان، پس از قیام مردمی كورد در سال ۱۹۹۱، زنان دست‌روی‌دست نگذاشتند؛ مبارزات خود را گسترش دادند و مبارزه در کوهستان را پشت سر گذاشتند. زنان در کوهستان تنها هدفشان آزادی و پیروزی در جنگ‌ها بود، اما پس از ورود به شهر، به‌صورت عملی برای ایجاد تغییر دست به کار شدند؛ سازمان‌های جامعه مدنی و رسانه‌ها و رادیوهای مختص زنان را تأسیس کردند و در قوانین عراقی که زن را شهروند درجه دو محسوب می‌کرد، تغییر ایجاد کردند. زنان مبارزه کرده و اصلاح قانون احوال شخصی عراق را مطالبه می‌کردند. همچنین حضور زنان در نهادهای قانون‌گذاری و اجرایی در دولت و پارلمان به ۲۵ درصد رسید؛ این در حالی است که در رژیم گذشته هیچ زنی در اقليم باشور كوردستان اجازه نداشت وزیر یا نماینده پارلمان شود، اما زنان با مبارزات خود در منطقه توانستند از موانع عبور کنند.
همچنین زنان در باكور كوردستان سال‌هاست که دوشادوش مردان برای دستیابی به صلح مبارزه می‌کنند. زنان در مبارزات سیاسی و نظامی، در پارلمان و در کوهستان نقش فعالی علیه حاکمیت داشته‌اند. در باكور، باشور، روژهلات و روژاوا، زنان مرحله‌ای را که گفته می‌شد مبارزه پارتیزانی تنها توسط مردان انجام می‌شود، پشت سر گذاشته‌اند؛ زنان در مبارزه مسلحانه نقشی اثرگذار داشتند و سپس در مبارزه سیاسی جای گرفتند و نقش بزرگی در تحولات سیاسی و ملی ایفا کردند. سال‌هاست که زنان در بخش‌های مختلف كوردستان در برابر رژیم‌های ددمنش می‌ایستند و دستاوردهای مهمی برای تاریخ ملت كورد به ثبت رسانده‌اند.
«زنان مبارز نشان زیبایی از مبارزه مسلحانه زنان هستند.»
او همچنین اشاره کرد که در روژاوای كوردستان، مبارزه زنان بازتاب مهمی در جهان به همراه داشت. ادغام نیروهای كورد با ارتش سوریه نیز شایعات و نارضایتی‌هایی به دنبال داشت و بسیاری از تحلیلگران آن را زمینه‌ساز بروز مشکلات می‌دیدند، اما زنان مبارز با خودسازماندهی و برجسته‌سازی چند نکته مهم، تسلیم آن قوانین نشدند. زنان مبارز نماد و نشان زیبایی از مبارزه مسلحانه زنان در روژاوا و مایه سربلندی ملت كورد در جهان هستند. او افزود: «من در زمان ادغام نیروهای كورد با ارتش عراق نگران بودم، اما خوشبختانه عزت نیروهای كورد و زنان در آنجا با اصالت و بر اساس چند پایه مهم پابرجا می‌ماند.»
«زنان روژهلات كوردستان تفکر مردسالارانه را پشت سر گذاشتند.»
تابان شیخ عبدالله همچنین گفت: زنان روژهلات كوردستان نیز مانند زنان دیگر بخش‌های كوردستان مبارزه می‌کنند. من سال‌ها در روژهلات كوردستان زندگی کرده‌ام و آنچه جالب توجه بود این بود که زنان آنجا پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه، مبارزه و تلاش خود را در کوهستان‌ها ادامه می‌دادند. این موضوع برای من بسیار جذاب بود، زیرا در اقليم باشور كوردستان زنان تا حدودی اسیر سنت‌های خانوادگی بودند و کمتر به زنان اجازه داده می‌شد که بدون حضور یک مرد از اعضای خانواده، شب را در مقرهای پیشمرگه سپری کنند؛ اما زنان روژهلات كوردستان از این تفکر عبور کردند. در تأسیس احزاب سیاسی روژهلات، زنان مبارز بودند و تا به امروز نیز زنان در نهادهای نظامی نقش مهمی دارند و کارهای تشکیلاتی انجام می‌دهند؛ که این مبارزه‌ای مهم در دلِ رژیمی همچون حکومت حاکم بر ایران است.
«در تمامی بخش‌های كوردستان روند پیروزی جریان دارد.»
تابان شیخ عبدالله گرمیانی در پایان گفت: پس از مبارزه مسلحانه سال ۱۹۹۲ در اقليم باشور كوردستان، تصویر زنان در این منطقه به درسی متفاوت از مبارزه بر اساس فرهنگ تلاش‌هایشان تبدیل شد. هر مقاومت باید برای مقاومت‌های دیگر به یک درس تبدیل شود؛ زنان مبارز در تمامی بخش‌ها می‌توانند از یکدیگر بیاموزند تا بتوانیم مبارزات را بهتر پیش ببریم و مرتکب اشتباهات مشابه یکدیگر نشویم. همچنین مبارزه زنان در اقليم باشور كوردستان و بازگشت آنان پس از غلبه بر اشغالگر، با شرایط کنونی متفاوت است؛ زیرا می‌دانیم که امروزه روند صلح وجود دارد و در تمامی بخش‌ها روند پیروزی جریان دارد. صلح در باكور كوردستان وجود دارد و امیدواریم به روند پیروزی ملت كورد در سراسر باکور و دیگر بخش‌ها تبدیل شود. برای روژهلات كوردستان نیز همانند سایر بخش‌ها، آرزوی صلح و آزادی داریم. هدف ما این است که زنان روژهلات كوردستان را نیز در سطحی متناسب و همگام ببینیم. ما زنان باید خود را با تمامی تحولات سیاسی، اقتصادی و نظامی در سراسر بخش‌های كوردستان تطبیق دهیم.