اقتصاد مستقل زنان؛ کلید رهایی از خشونت و نابرابری در جامعه مردسالار
کارشناسان معتقدند استقلال اقتصادی زنان میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش خشونت، افزایش قدرت تصمیمگیری و بهبود جایگاه اجتماعی آنان داشته باشد؛ اما موانع فرهنگی، اجتماعی و ساختاری همچنان دسترسی زنان به این استقلال را محدود کرده است.
دیرین رحیم
سلیمانی- اشتغال زنان یکی از عوامل ایجاد توازن میان زنان و مردان در بازار کار است. زنان اگر در هر بخش خصوصی کار کنند و منتظر بخش دولتی نمانند تا استخدام شوند، میتوانند دارای درآمد مستقل خود باشند. ورود زنان به جامعه و دنیای بیرون و گسترش دیدشان، باعث بهبود کارهایشان میشود. همچنین از نظر روانی، زنان احساس آرامش بیشتری خواهند داشت. کار کردن زنان میتواند موجب کاهش خشونت علیه زنان و کاهش مشکلات اجتماعی شود. اقتصاد مستقل تنها ابزاری است که زن میتواند با آن حقوق خود را به دست آورد و از آن محافظت کند. زنانی که از نظر اقتصادی مستقل هستند، تأثیر و قدرت بیشتری بر خانواده و جامعه دارند و همچنین اعتماد به نفس بیشتری نسبت به خود، کارشان و گامهایشان برای بهبود زندگی و حرفهشان پیدا میکنند.
«در خاورمیانه هنوز اقتصاد زنان مستقل نیست»
ماردین محسن فرج، استاد یار دانشگاه سلیمانی، در گفتوگو با ما گفت: اقتصاد مستقل یعنی هر زنی بتواند درآمدی داشته باشد و بتواند پسانداز کند و از نظر مالی مستقل باشد. اقتصاد مستقل مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و نهادی دارد. زمانی که زنی اقتصاد مستقل داشته باشد، اگر با مشکلات سیاسی و اجتماعی روبهرو شود، در صورت داشتن استقلال مالی میتواند با شجاعت بیشتری با مشکلات روبهرو شود و از بحرانهای اجتماعی دور بماند. در خاورمیانه هنوز اقتصاد زنان مستقل نیست و به مجموعهای از عوامل وابسته است؛ از جمله عوامل اقتصادی، دینی و فرهنگی. بسیار مهم است که زنان دارای اقتصاد مستقل باشند تا بتوانند از خشونت و مشکلات اجتماعی دور بمانند و بهطور مستقل تصمیم بگیرند.
«سنت و آداب و رسوم بر زنان دارای اقتصاد مستقل تأثیر دارد»
او افزود: وقتی درباره اقتصاد مستقل زنان صحبت میکنیم، باید زن توانایی تصمیمگیری درست و مستقل داشته باشد. زنان در اقلیم باشور کوردستان به دلیل مجموعهای از موانع نمیتوانند مستقل باشند. بنابراین مهم است که اقتصاد مستقل داشته باشند تا بتوانند مستقل تصمیم بگیرند و از مشکلات رهایی یابند و تحت تأثیر جامعه قرار نگیرند. اقتصاد مستقل باید مورد حمایت قرار گیرد. مجموعهای از عوامل فرهنگی و اجتماعی وجود دارد که مانع زنان میشود تا بتوانند با مشکلات روبهرو شوند و در جامعه نقش فعال داشته باشند. در اقتصاد مستقل دو نکته مهم وجود دارد: یکی جایگاه حقوق زنان در جامعه و میزان حفاظت از این حقوق، و دیگری جایگاه آن در نهادها. اگر این دو موضوع روشن و شفاف باشد، هر زن دارای اقتصاد مستقل میتواند آزادانه تصمیم بگیرد. اما اگر زنی در جامعهای با اقتصاد مستقل زندگی کند ولی سنتهای اجتماعی بهگونهای باشد که او همچنان وابسته باقی بماند، حتی درآمد او نیز باعث تصمیمگیری مستقل نمیشود و او همچنان تحت سلطه و تصمیمات وابسته باقی میماند. در جامعه مردسالار، زنان با اقتصاد مستقل نیز نمیتوانند همیشه آزادانه عمل کنند، زیرا فرهنگ، دین و ساختار اجتماعی مرد را غالب میداند. زمانی که زنان اقتصاد مستقل پیدا میکنند، مهم است که مردان نیز از آنان حمایت کنند، اما در بسیاری موارد این موضوع مانع شکوفایی توانایی زنان میشود و انرژی آنان در چارچوب خانه محدود میماند.
«زن باید حقوق خود را در اقتصاد مستقل بداند، وگرنه با خشونت روبهرو میشود»
ماردین محسن افزود: هر زنی که اقتصاد مستقل دارد باید بداند حقوقش چیست، وظایفش در برابر جامعه چیست و وظایف جامعه در برابر او چیست. از نظر دینی، حقوق و وظایف دین در برابر او چیست و چگونه از او حمایت میکند. همچنین از نظر ملی و اجتماعی نیز باید وظایف خود را بشناسد. اگر هر زن این موارد را بداند، میتواند با جامعه روبهرو شود. مثالهای زیادی وجود دارد؛ مانند ملا بزرگ کویه که برخلاف مخالفت جامعه، دخترش را به مدرسه فرستاد و توانست در برابر جامعه بایستد. زنان توانمند کورد مانند عادیلهخان و حپسهخان نیز وجود داشتهاند. زنان باید حقوق و وظایف خود را بشناسند، زیرا تنها اقتصاد مستقل کافی نیست. اگر حقوق خود را از نظر قانونی، اجتماعی، فرهنگی و دینی ندانید، نمیتوانید بهطور واقعی مستقل باشید، زیرا جامعه همچنان میتواند با خشونت با شما برخورد کند.
او همچنین اشاره کرد که زنان برای حفظ دستاوردهای خود در هر مرحلهای از زندگی، چه در نقش مادری و چه در کار مستقل، باید حقوق خود را بدانند؛ از نظر قانونی چگونه با خشونت خانوادگی و اجتماعی برخورد کنند، چگونه با خود و نقش مادری رفتار کنند و چگونه در جامعه بهعنوان یک فرد شاغل عمل کنند. هر زنی که این حقوق را بشناسد میتواند در برابر جامعه بایستد. برای اینکه استقلال مالی زنان پایدار بماند و زیر سلطه جامعه مردسالار قرار نگیرند، باید از نظر حقوقی و فرهنگی خود را تقویت کنند؛ یعنی تمام قوانین و مقررات مرتبط با زنان را بشناسند، سازمانهایی که از زنان حمایت میکنند بشناسند و همچنین سازمانهای بینالمللی پشتیبان زنان را بدانند.
در پایان، ماردین محسن گفت: زمانی که جامعه با بحرانهای اقتصادی داخلی یا خارجی روبهرو میشود، زنان اولین گروهی هستند که تحت فشار قرار میگیرند، زیرا بحرانها در سطح دولت رخ میدهند و نیاز به حمایت اجتماعی وجود دارد.