ال‌نینو در مسیر تقویت؛ بحران آب ایران با خالی‌بودن ۵۵ درصد ظرفیت سدها ادامه دارد
سازمان جهانی هواشناسی از تقویت ال‌نینو و احتمال تغییر الگوهای بارش خبر داده، اما اثر آن بر بارندگی ایران قطعی نیست؛ هم‌زمان، با وجود افزایش ورودی آب سدها نسبت به سال گذشته، بیش از نیمی از ظرفیت مخازن همچنان خالی است.
مركز خبر- سازمان جهانی هواشناسی در تازه‌ترین به‌روزرسانی خود در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که پدیده ال‌نینو در حال تقویت است و احتمال تداوم آن تا فوریه ۲۰۲۷ نزدیک به ۱۰۰ درصد برآورد می‌شود. بر اساس این گزارش، دمای سطح آب در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی ممکن است در ماه‌های اکتبر تا دسامبر به سطوح بی‌سابقه‌ای برسد. این وضعیت می‌تواند الگوهای دما و بارش را در مناطق مختلف جهان تغییر دهد و احتمال بروز خشکسالی، بارندگی شدید و سیلاب را در برخی مناطق افزایش دهد. با این حال، سازمان جهانی هواشناسی تأکید می‌کند که این چشم‌اندازهای فصلی جایگزین پیش‌بینی‌های ملی و محلی نیستند.
بر اساس آخرین آمار منتشرشده درباره وضعیت سدهای ایران، تا ۱۹ مهر ۱۴۰۵ تنها ۴۵ درصد ظرفیت مخازن سدهای ایران پر بوده و ۵۵ درصد آن خالی مانده است. حجم ورودی آب به سدها در سال آبی جاری به ۸۲۰ میلیون مترمکعب رسیده؛ در حالی که این رقم در دوره مشابه سال گذشته ۵۱۰ میلیون مترمکعب بود. به این ترتیب، ورودی آب نسبت به سال گذشته ۶۲ درصد افزایش یافته است، اما این رشد هنوز به معنای جبران کمبود ذخایر نیست. در همین گزارش، وضعیت سدهای لار و ماملو در محدوده تهران و البرز و چند سد دیگر در استان‌های مختلف بحرانی توصیف شده است.
آمار بارش نیز تصویری از شروع کم‌بارش سال آبی ارائه می‌دهد. میزان بارندگی ثبت‌شده در ایران از ابتدای مهر تا ۱۸ مهر به ۴٫۲ میلی‌متر رسیده است؛ رقمی بالاتر از ۱٫۳ میلی‌متر در دوره مشابه سال گذشته و ۳٫۲ میلی‌متر میانگین بلندمدت همان بازه. با وجود این افزایش، مقدار بارش ثبت‌شده در دو هفته نخست سال آبی همچنان محدود است و به‌تنهایی نمی‌تواند مبنایی برای نتیجه‌گیری درباره بهبود وضعیت منابع آب در ماه‌های آینده باشد.
در ایران، برخی مدل‌های پیش‌بینی از احتمال افزایش بارش در غرب و جنوب‌غرب ایران خبر می‌دهند. برآوردها از امکان افزایش ۳۰ تا ۷۰ میلی‌متری بارش در برخی مناطق غربی، با احتمال حدود ۷۰ درصد، حکایت دارند. ایلام، خوزستان، کوردستان، کرماشان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، ارومیە، فارس، لرستان و بوشهر از جمله استان‌هایی هستند که در این پیش‌بینی‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند. با این حال، این برآوردها به معنای بارش قطعی یا توزیع یکنواخت بارندگی در این مناطق نیستند.
رابطه ال‌نینو با بارندگی ایران نیز پیچیده‌تر از آن است که بتوان از تقویت این پدیده، افزایش قطعی بارش در همه استان‌ها را نتیجه گرفت. پژوهشی منتشرشده در آوریل ۲۰۲۶ در نشریه علمی Journal of Hydrology: Regional Studies، داده‌های بارش حوضه‌های آبریز ایران در فاصله سال‌های ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹ را بررسی کرده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که در دوره‌های ال‌نینو، ناهنجاری مثبت بارش در بخش بزرگی از زیرحوضه‌های ایران مشاهده شده است؛ با این حال، شدت اثر به مرحله و قدرت پدیده و ویژگی‌های منطقه‌ای بستگی دارد. این یافته‌ها به وجود رابطه آماری میان ENSO و بارش ایران اشاره دارند، اما به‌تنهایی پیش‌بینی قطعی بارش در زمستان پیش رو یا تعیین استان‌هایی با بارندگی بیشتر محسوب نمی‌شوند.
حتی اگر بارش در ماه‌های آینده افزایش یابد، میزان اثر آن بر بحران آب به محل، شدت و توزیع زمانی بارندگی بستگی خواهد داشت. بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت ممکن است به روان‌آب و سیلاب منجر شوند و الزاماً ذخایر سدها یا منابع آب زیرزمینی را به اندازه بارندگی پایدار و نفوذپذیر تقویت نکنند. در مقابل، بارش در حوضه‌های آبریز دارای کسری ذخیره می‌تواند به بهبود وضعیت منابع کمک کند، مشروط بر آنکه میزان و پراکندگی آن کافی باشد.
بنابراین، تقویت ال‌نینو را نمی‌توان به‌عنوان نشانه‌ای قطعی از پایان خشکسالی یا بحران آب ایران در نظر گرفت. داده‌های اقلیمی احتمال تغییر الگوی بارش را نشان می‌دهند، اما وضعیت منابع آب ایران همچنان به میزان واقعی بارندگی در حوضه‌های آبریز، ذخایر سدها، تغذیه آب‌های زیرزمینی و نحوه مدیریت مصرف وابسته است.