آتش جنگل‌های الجزایر آینده‌ی محیط زیست را تهدید می‌کند
آتش‌سوزی‌ها و تغییرات اقلیمی جنگل‌های الجزایر را بیش از گذشته تهدید می‌کنند و آسیبشان از درختان سوخته فراتر رفته و به خاک، تنوع زیستی و منابع آب هم رسیده است. برای نجات آنچه مانده و احیای مناطق آسیب‌دیده باید هرچه زودتر دست به کار شد.
رابعه خریص
الجزایر- جنگل‌ها نقشی حیاتی در حفظ تعادل طبیعت و آب‌وهوای الجزایر دارند، اما حالا که تغییرات اقلیمی شتاب گرفته و آتش‌سوزی‌ها روزبه‌روز شدیدتر می‌شوند، خود در خطر نابودی‌اند. گرمای فزاینده، کم‌بارشی و بی‌احتیاطی انسان‌ها این جنگل‌ها را بارها طعمه‌ی آتش کرده و خسارت‌های سنگین زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی به بار آورده است.
جیجل در شرق الجزایر این صحنه‌ی تلخ را از نزدیک دیده است. آتش‌سوزی‌های شدیدی که در این شهر رخ داد، ده‌ها کشته و زخمی بر جا گذاشت و پهنه‌های گسترده‌ای از جنگل‌های بلوط و چوب‌پنبه را سوزاند.
هر کس امروز از گذرگاه‌های کوهستانی جیجل راهی جنگل‌های برج الطاهر، تاکسنا، زیامه منصوریه و جمعه بنی حبیبی شود، ابعاد فاجعه را به چشم می‌بیند. خاکستر همه‌جا را پوشانده و از درختان کهنسالی که روزی سرسبز بودند، جز تنه‌هایی سیاه و سوخته چیزی نمانده است.
این منظره‌ی سیاه، پرسش‌هایی جدی پیش می‌کشد. از بین رفتن پوشش گیاهی چه بر سر خاک کوهستان می‌آورد؟ فرسایش آن در درازمدت چه خطرهایی در پی دارد؟ و امروز نجات آنچه مانده بر عهده‌ی کیست؟
خاکی که دیگر آب را نگه نمی‌دارد
وداد لیشانی، فعال محیط زیست، به خبرگزاری ما می‌گوید از بین رفتن پوشش گیاهی، کل منطقه را در معرض خطر سیل‌های ویرانگر قرار داده است. به گفته‌ی او، خاک سوخته دیگر نمی‌تواند آب باران را مثل گذشته به خود جذب کند و باران به سیلابی بدل می‌شود که ممکن است به خانه‌ها و زمین‌های پست سرازیر شود.
بر اساس آمار رسمی، ۳۲۰۹ هکتار از جنگل‌ها و پوشش گیاهی جیجل آسیب دیده است. ۲۴۶ هکتار از این مساحت، باغ‌های میوه و زیتون بوده که به‌کلی از بین رفته است و مزرعه‌های دیگری هم خسارت دیده‌اند.
آتش‌سوزی‌ها فقط دامن جیجل را نگرفته‌اند و در سراسر کمربند جنگلی الجزایر خسارت به بار آورده‌اند. به گزارش اداره‌ی کل حفاظت مدنی، آتش از آغاز تابستان گذشته بیش از ۱۴۱ هزار هکتار از جنگل‌ها و پوشش گیاهی کشور را نابود کرده است. این آتش‌سوزی‌ها در چند استان رخ داده و بیش از ۴۳ هزار هکتار جنگل، بیش از ۴۶ هزار هکتار بوته‌زار انبوه، نزدیک به ۳۸ هزار هکتار درختچه‌زار و بیش از ۱۳ هزار هکتار از علفزارهای حلفا و کشتزارهای کوهستانی را سوزانده است.
زخم بر پیکر تنوع زیستی
آتش به جنگل‌ها بسنده نکرد و به مناطق حفاظت‌شده و زیستگاه‌های حساس هم رسید. به گفته‌ی وداد لیشانی، این مناطق با اینکه تحت حمایت قانون‌اند، آسیب جدی دیده‌اند. او می‌گوید: «سوختن پارک‌های طبیعی و تالاب‌ها فقط از دست رفتن چند هکتار زمین نیست. این‌ها پناهگاه گونه‌های کمیاب گیاهی و جانوری‌اند و باید هرچه زودتر برای نجاتشان کاری کرد.»
تازا، یکی دیگر از مناطق حفاظت‌شده‌ی جیجل، هم گرفتار آتش‌سوزی‌های شدید شد. این منطقه از زیامه منصوریه و العوانه تا نزدیکی سلمی بن زیاده امتداد دارد و آتش بخش وسیعی از درختان کوهستانی آن و جنگل‌های اطرافش را سوزاند.
منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی بابور-تابابورت هم از این فاجعه در امان نماند. این منطقه در سه استان سطیف، بجایه و جیجل گسترده است و ۴۲۶۹ هکتار از آن در محدوده‌ی جیجل است. آتش، جنگل‌های کم‌نظیر بلوط چوب‌پنبه و بلوط همیشه‌سبز آن را در معرض نابودی قرار داده است.
در منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی بنی بلعید هم آتش‌سوزی‌ها بارها تکرار شده است. این تالاب ساحلی میزبان شمار زیادی از پرندگان مهاجر است و حالا آتش، کمربند جنگلی و گیاهی پیرامونش را تهدید می‌کند و تعادل شکننده‌ی این زیستگاه را برهم می‌زند.
خاکستر آتش، سدها را تهدید می‌کند
وداد لیشانی می‌گوید منابع آب بیش از هر چیز از این آتش‌سوزی‌ها آسیب می‌بینند. به گفته‌ی او، اثر آتش با خاموش شدن شعله‌ها تمام نمی‌شود و خطر اصلی پس از آن به رودها و آبراهه‌ها می‌رسد.
او توضیح می‌دهد که خاکستر انبوهی که روی خاک می‌ماند، با نخستین باران‌ها شسته می‌شود و یکراست به سدها و رودخانه‌ها می‌ریزد. همین، میزان فلزات سنگین و مواد آلی زیان‌بار را در آب بالا می‌برد و آن را به‌شدت آلوده می‌کند. چنین آلودگی‌ای هم برای جانداران آبزی خطرناک است و هم تصفیه‌ی آب را دشوارتر می‌کند. لیشانی هشدار می‌دهد که این آلودگی در سطح نمی‌ماند و کم‌کم به آب‌های زیرزمینی و چاه‌ها نفوذ می‌کند و در درازمدت امنیت آبی کشور را به خطر می‌اندازد.
جیجل از پرباران‌ترین شهرهای منطقه است و وداد لیشانی می‌گوید برای جلوگیری از سیل باید فوراً چاره‌ای اندیشید. او پیشنهاد می‌کند در دامنه‌ها خاکریز و حوضچه ساخته شود تا سرعت سیلاب‌ها کم شود. به گفته‌ی او، دیوارهای سنگی خشکه‌چین و کانال‌های آبگیر هم می‌توانند آب را از مسیرهای امن عبور دهند و مانند صافی، خاک و مواد آلی شسته‌شده را پشت خود نگه دارند. این کار هم از مناطق مسکونی محافظت می‌کند و هم جلوی انباشته شدن گل‌ولای در سدها را می‌گیرد.
وداد لیشانی بر سرمایه‌گذاری بلندمدت برای احیای جنگل‌های آسیب‌دیده هم تأکید دارد. او می‌گوید باید درختان و گیاهان بومی‌ای کاشت که در برابر خشکی و آتش مقاوم‌اند، به شرط آنکه پیش از هر کاری، کمیته‌های تخصصی خسارت‌ها را دقیق و همه‌جانبه ارزیابی کنند. به باور او، ساکنان روستاها و انجمن‌های محیط زیستی هم باید در این کار مشارکت داشته باشند، چون حفاظت از این میراث طبیعی مسئولیتی همگانی است.
در کنار این اقدام‌ها، باید سامانه‌های هشدار زودهنگام راه‌اندازی شود و از همان نخستین باران‌ها، کیفیت آب سدها و میزان اسیدی بودن آن مرتب بررسی شود. پاک‌سازی آبراهه‌های اطراف مناطق آسیب‌دیده هم لازم است تا مواد آلی و فلزات سنگین به زمین نفوذ نکنند و منابع آب زیرزمینی کشور سالم بمانند.