زنان در محاصره ناامنی؛ از ترس سرقت تا ترس از جان
افزایش سرقت‌های خرد و کلان در پی بحران‌های اقتصادی، خیابان‌ها را بیش از پیش ناامن کرده است. در این میان، زنان به دلیل ضعف قوانین حمایتی قربانیان اصلی هستند و ترس از بزهکاری، حضور اجتماعی آنان را محدود کرده است.
ژوان شریف‌زاده
مهاباد- « دزدی آنقدر زیاد شده که کمتر شبی خانه را ترک می‌کنیم و اگر خانه هم نباشیم چرا‌غ‌ها را خاموش نمی‌کنیم، وقتی مسیرم به کوچه و خیابان خلوت می‌افتد گوشی موبایلم را ازکیفم خارج نمی‌کنم. چند وقتی هم هست که حتی گوشواره‌های طلایم را در آورده‌ام.»
این‌ها سخنان کژال، زنی ۴۵ ساله است که مسیر خانه تا محل کارش را صبح زود و شب‌هنگام، پیاده طی می‌کند. او همانند میلیون‌ها زنی است که هر روز بیشتر از دیروز، در ایران، با امنیت بیگانه می‌شوند.
عدم امنیت جان و مال دیگر برای مردم نامأنوس نیست اما این ناامنی‌ها، برای زنان بسیار جدی‌تر از مردان است و با وجود گزارش‌ها و شکایات، پاسخ و رسیدگی نهادهای مسئول در برقراری امنیت همچنان مبهم است.
افزایش سرقت و نمودار صعودی تورم
سرقت پس از اعتیاد، دومین رتبه را در میان جرایم ارتکابی در ایران دارد. آمارها نشان می‌دهد با تشدید بحران‌های اقتصادی، میزان سرقتها نیز افزایش یافته است به‌طوری‌که بیش از نیمی از سارقان دستگیر شده "سرقت اولی" هستند.
سرقت‌های خرد از کابل تلفن، دستگیره در، رگلاتور گاز و دریچه فاضلاب گذشته و به دوربین‌های مداربسته‌ای رسیده است که دقیقاً برای امنیت بیشتر نصب شده‌اند.
در فضای مجازی نیز روزانه می‌توان فیلم‌های دوربین مداربسته فروشگاه‌ها از جمله لباس‌فروشی، سوپرمارکت، پارچه و طلافروشی و حتی باغ‌های میوه را دید که مالکان آن‌ها پس از سرقت کالا و اموال خود برای هشدار به دیگران پخش می‌کنند.
در این بین موبایل‌قاپی و کیف‌قاپی در خیابان از مشهودترین و رو به رشدترین انواع سرقت‌اند که گاه با خشونت فیزیکی نیز همراه می‌شوند.
این موارد در شهرهای بزرگی همچون تهران حتی توقف پشت چراغ قرمزها را هم از امنیت تهی کرده است. به گفته دریا.ا، ساکن تهران، پشت هر چراغ قرمز باید مطمئن شد درهای خودرو قفل است و شیشه‌ها بالاست :« هرگز کیفم را روی صندلی‌ها نمی‌گذارم و اخیرا در ترافیک هم موبایلم را دستم نمی‌گیرم.»
سرقت از خانه، ادارات و مدارس و یا ربودن خودروها از جلوی درب یا حتی از داخل پارکینگ هم مردم را به حالت آماده باش درآورده است. این مورد در شهرهای کوچک و روستاها نیز رو به افزایش است. زینب.ک زنی از مهاباد در اینباره می‌گوید:« دو ماه پیش در ظهر جمعه کمی پس از خروج از خانه دزد وارد شده و وسایل قیمتی، طلا و برخی از وسایل الکترونی را با خود برده است. بعد از ما در همان ماه سه خانه‌ی دیگر محله را هم دزد زد و با وجود شکایات پلیس هیچ جوابی برای مردم ندارد.»
زنان، ناامنی، بزه‌دیده‌گی
افزایش سرقتها برای زنان در بسیاری از موارد با ترس از دست دادن جان، آسیب فیزیکی و تعرض جنسی همراه است. در موردی که سال جاری در شهر شنو رخ داد، زنی میانسال به نام خدیجه رجبی پس از سرقت از خانه‌اش، به شکلی فجیع کشته شد و سارقان جسدش را سوزاندند تا مرگ او را خودکشی جلوه دهند.
همچنین کم نیستند مواردی از سرقت که به مرگ زنانی چون نگار یگانه و الهه حسین‌نژاد منجر شده‌اند. با این حال، بزهکاری تنها به قصد سرقت رخ نمی‌دهد، اما زنان را در جامعه‌ای مردسالار به اولین قربانیان تبدیل می‌کند.
به گفته‌ی منیژه.م، جامعه شناس، عوامل زمانی و مکانی تعریف شده در جامعه‌ی مردسالار در کنار ضعف ادغام اجتماعی از عوامل مهمی است که زنان را بیشتر در معرض خطر قرار داده است:« بسیاری از زنان برخی مکان‌ها و ساعات همچون شب، را ناامن‌تر می‌دانند چراکه به کل جامعه آموخته شده است زن در چنین موقعیتی آسیب پذیرتر است. همچنین ضعف ادغام اجتماعی نیز می‌تواند آسیب‌پذیری زنان در برابر سرقت و جرایم را افزایش دهد، زیرا کاهش پیوند با شبکه‌های حمایتی و اجتماعی (هر آنچه که جامعه مردسالار از زنان می‌خواهد)، نظارت غیررسمی و امکان دریافت کمک در موقعیت‌های خطر را محدود می‌کند. این مسئله در خصوص زنان میانسال بیشتر است.»
جامعه‌ی ناامن با زنان چه می‌کند؟
تجربه بزه‌دیدگی می‌تواند احساس ناامنی و ترس از وقوع مجدد جرم را در ذهن و تجربه زیسته قربانیان و آنانکه شاهد یا آگاه بر وقوع جرم بوده‌اند ماندگار کند و از این طریق، کیفیت زندگی و احساس آرامش آنان را تحت تأثیر قرار دهد.
فاطمه، زنی سالخورده که هر روز عصر برای پیاده‌روی به پارک می‌رفت، دیگر از تنها رفتن به آن پاررک خودداری می‌کند:« گردنبند یکی از زنان را از گردنش کشیدند و بردند. یک زن ۷۰ ساله که هم گردنبدش رفت و هم دستش شکست.»
بطور کلی ضعف نظام کیفری و ناکارآمدی قوانین حمایتی، همراه با نادیده‌گرفتن زنان در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و شهری، به حاشیه‌راندگی و افزایش آسیب‌پذیری آنان منجر می‌شود. مسئله‌ای که تنها با افزایش بحران‌های اقتصادی خطرات و موانع حضور در جامعه را به شکل گسترده‌ای منعکس نموده است، در خانه، خانواده، محیط کار و در هر بخش دیگری از جامعه می‌تواند برای هر زنی خطر آفرین باشد.