تابستان سخت زنان در تونس؛ وقتی گرما با قطعی آب و برق گره میخورد
موج گرمای شدید و قطعیهای طولانی آب و برق در مناطق روستایی تونس، زندگی خانوادهها را دشوار کرده و زنان، سالمندان و بیماران را بیش از دیگران در معرض فشار و خطر قرار داده است.
إخلاص الحمرونی
تونس- موجهای گرمای شدید که تونس در تابستان امسال تجربه کرد، تنها چالش خانوادهها نبود؛ افزایش دما همزمان با قطع مکرر آب و برق در برخی مناطق همراه شد و روزهای تابستان را به آزمونی روزانه و سخت تبدیل کرد، بهویژه برای زنانی که بخش بزرگی از مسئولیت مراقبت از خانواده، اداره خانه و تأمین نیازهای اساسی را بر عهده دارند.
در استان سیدی بوزید، بهویژه روستاهای رَقاب و جِلمه، قطع برق در برخی مناطق ساعتها و حتی روزها ادامه داشت؛ در حالی که در سالهای گذشته این قطعیها معمولاً کوتاه و کمتر از یک ساعت بود. بسیاری از خانوادهها در نگهداری مواد غذایی، استفاده از وسایل سرمایشی و مراقبت از بیماران، سالمندان و افرادی که به تجهیزات پزشکی وابسته به برق نیاز دارند، با مشکلات جدی روبهرو شدند. قطع آب نیز در برخی موارد تا سه روز ادامه یافت، در حالی که پیش از این معمولاً بیشتر از نیمروز طول نمیکشید.
تابستان سخت و قطعیهای مکرر
حلیمه فالحی میگوید تابستان امسال یکی از سختترین دورههای زندگیاش بوده است. او گفت: «دورهای بسیار سخت و دشوار داشتیم؛ دما به شکل غیرعادی بالا رفت و دولت بهجای اینکه شرایط را برای ما آسانتر کند، بر مشکلاتمان افزود.»
به گفته او، برق حدود ۱۰ ساعت قطع میشود و قطعی آب نیز گاهی چند روز طول میکشد. حلیمه که بیش از ۶۰ سال دارد، میگوید در طول زندگیاش شرایطی با این شدت گرما و طولانی شدن قطعیها را تجربه نکرده است.
کمبود آب تنها بر اعضای خانواده تأثیر نگذاشته و دامهای او نیز از این وضعیت آسیب دیدهاند. خانواده مجبور شدهاند آب محدود را میان نیازهای انسانها و حیوانات تقسیم کنند.
برخی خانوادهها برای تأمین آب بخشی از نیازهای خود به خرید آب معدنی روی آوردهاند، اما افزایش قیمت آب فشار بیشتری بر بودجه خانوارها وارد کرده است.
بیماران و سالمندان در معرض خطر
حلیمه میگوید پیامدهای قطعی برق تنها به از کار افتادن وسایل خانه محدود نمیشود و برای برخی بیماران میتواند مسئله مرگ و زندگی باشد: «قطع آب و برق راهحل نیست؛ بیمارانی هستند که به تجهیزات پزشکی وابستهاند و برخی برای تنفس به دستگاه اکسیژن نیاز دارند.»
او میگوید درباره مواردی شنیده که خانوادهها وخامت وضعیت بیماران را با قطعیهای مکرر و بدون اطلاع برق مرتبط دانستهاند.
با بازگشت موقت آب نیز خانوادهها با فشار دیگری روبهرو میشوند؛ باید در مدت کوتاهی مخازن و ظروف را پر کنند، لباس بشویند، استحمام کنند و آب مورد نیاز دامها را تأمین کنند، پیش از آنکه آب دوباره قطع شود.
به گفته حلیمه، زنان بخش بزرگی از این بار را بر دوش دارند، زیرا معمولاً مسئول سازماندهی امور خانه و تأمین نیازهای اعضای خانوادهاند. او میگوید گرما و قطعیها بر سلامت خودش نیز تأثیر گذاشته و اکنون با تنگی نفس و فشار روانی شدید روبهروست.
او همچنین درباره نبود آمادگی قبلی، با وجود هشدارهای مربوط به موج گرما، ابراز نگرانی کرده و گفته است برخی مراکز درمانی، از جمله بخشهای زایمان در شماری از بیمارستانها، نیز با قطعی آب و برق مواجه بودهاند؛ مسئلهای که خطر را برای بیماران و کادر درمان افزایش میدهد.
سه روز بدون آب و برق
فاطمه خصخوصی، دیگر ساکن این منطقه، نیز میگوید مردم محل تاکنون تابستانی با چنین شرایطی تجربه نکرده بودند. به گفته او، موج گرما با قطعیهای طولانی آب و برق همراه شد که در برخی موارد تا سه روز متوالی ادامه داشت.
خسارتها تنها به مواد غذایی محدود نشد. فاطمه میگوید پس از برخی قطعیها، بازگشت برق با افزایش ناگهانی شدت جریان همراه بود و باعث خرابی شماری از وسایل خانگی شد.
قطعی آب نیز گاهی سه روز طول کشید و خانوادهها ناچار شدند از آب معدنی استفاده کنند؛ در حالی که برای نوشیدن، پختوپز، شستوشو و وضو به حجم زیادی آب نیاز دارند.
او سالمندان را از جمله آسیبپذیرترین گروهها میداند؛ افرادی که در چنین شرایطی به استراحت، خنکی و دسترسی مداوم به آب نیاز دارند، اما همزمان مجبورند گرمای شدید و قطع خدمات اساسی را تحمل کنند.
نبود برنامهریزی، بحران را تشدید میکند
سناء العماری، پژوهشگر جامعهشناسی و متخصص حوزههای توسعه، محیط زیست و کار، میگوید قطعیهای مکرر برق اکنون به بخشهای مختلف زندگی روزمره مردم آسیب زده است؛ در حالی که برق به خدمتی اساسی برای بسیاری از بخشهای حیاتی تبدیل شده است.
او توضیح میدهد همزمانی قطعی برق با افزایش شدید دما، پیامدهای بحران را بیشتر میکند و این پیامدها نیز بهطور برابر میان مردم توزیع نمیشوند. سالمندان، بیماران، کودکان و زنان حاضر در خانه از جمله گروههایی هستند که بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند.
به گفته سناء، قطعی برق تنها خانوادهها را تحت تأثیر قرار نمیدهد و کارگران، مراکز کاری و خدمات مختلف نیز از آن آسیب میبینند. توقف برق میتواند باعث تعطیلی فعالیتها، از دست رفتن ساعات کار و درآمد و اختلال در برخی خدمات اساسی شود.
او همچنین درباره آمادگی زیرساختها در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی ابراز نگرانی کرده و با اشاره به افزایش هشدارها درباره گرمای شدید، تکرار موجهای گرما و فشار بر منابع آب و شبکه برق، خواستار توجه بیشتر به زیرساختها شده است.
سناء تأکید میکند پیامدهای بحران تنها اقتصادی یا خدماتی نیست و مستقیماً سلامت عمومی را نیز تهدید میکند؛ بهویژه بیمارانی که به دستگاه اکسیژن یا تجهیزات پزشکی وابسته به برق نیاز دارند.
او نبود اطلاعرسانی روشن درباره زمان قطع و وصل آب و برق را نیز عاملی برای افزایش نگرانی خانوادهها میداند و میگوید اطلاعرسانی بهتنهایی مشکل را حل نمیکند، اما میتواند از شدت آسیبها، بهویژه برای گروههای آسیبپذیر، بکاهد.
نیاز به راهحلهای بلندمدت
سناء العماری خواستار تدوین برنامهای جامع از سوی دولت برای مدیریت بحرانهای مرتبط با گرما، آب و برق، بهویژه در مناطق روستایی و داخلی، شده است؛ مناطقی که در بسیاری از آنها زیرساختهای اساسی ضعیفتر است.
او بر سرمایهگذاری در زیرساختها، افزایش ظرفیت تولید برق، تأمین منابع آب، بهبود شبکههای توزیع و حفاظت از مراکز حیاتی، بهویژه بیمارستانها و مراکز درمانی، تأکید دارد.
به گفته او، متخصصان حوزههای اقلیم، انرژی، محیط زیست و آب نیز باید در تدوین سیاستهای عمومی مشارکت داشته باشند، زیرا تغییرات اقلیمی دیگر تهدیدی برای آینده نیست، بلکه به چالشی جاری تبدیل شده است که به راهحلهای عملی و پایدار نیاز دارد.
سناء همچنین میگوید بحران فقط به آب و برق محدود نمیشود و اختلال در اینترنت و ارتباطات نیز میتواند تداوم خدمات اساسی، بهویژه در مراکز درمانی، را با مشکل روبهرو کند.
او هشدار میدهد ادامه ضعف زیرساختها و آمادگی ناکافی میتواند به تکرار بحرانها و گسترش پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی آنها منجر شود. به باور او، راهحل در عبور از مدیریت بحران پس از وقوع و حرکت به سمت برنامهریزی پیشگیرانه، سرمایهگذاری و آمادگی است.
در حالی که خانوادهها تلاش میکنند خود را با این شرایط وفق دهند، زنان بخش بزرگی از بار اداره زندگی روزمره در چنین شرایطی را بر دوش میکشند؛ وضعیتی که ضرورت یافتن راهحلهای پایدار برای تأمین آب و برق و حمایت از گروههای آسیبپذیر را بیش از پیش نشان میدهد.