رانندگی زنان در یمن؛ حق قانونی در برابر سد سنتها
موضوع رانندگی زنان در یمن تنها یک مسئله ترافیکی ساده نیست، بلکه بازتابی از یک کشمکش گستردهتر درباره جایگاه زنان در عرصه عمومی است؛ زیرا زن فقط رانندگی نمیکند، بلکه وارد مواجههای با کلیشههای ریشهدار درباره نقشهای اجتماعی میشود.
رحمة شنظور
یمن - قانون یمن مانعی برای رانندگی زنان یا دریافت گواهینامه رسمی ایجاد نکرده است و هیچ تبعیضی میان زن و مرد در این حق وجود ندارد، اما محدودیتهای اجتماعی همچنان بزرگترین مانع برای بسیاری از زنانی است که میخواهند رانندگی کنند.
در بسیاری از مناطق، سنتها بر قوانین غلبه دارند؛ جایی که رانندگان زن با واقعیتی متفاوت روبهرو میشوند، واقعیتی که بیشتر از قانون، تحتتأثیر نگاه جامعه است. در چنین فضایی، زنان نهتنها بهعنوان راننده بلکه بهعنوان ایدهای که با عادتهای رایج در تضاد است، روزانه مورد آزمون قرار میگیرند.
چالشها تنها به نگاههای اجتماعی محدود نمیشود، بلکه شامل اظهارنظرهای مستقیم در خیابان، تردید در توانایی رانندگی و گاهی آزارهای کلامی نیز هست که فشار روانی بر رانندگان زن را افزایش میدهد. این وضعیت در محیطی رخ میدهد که خودِ سیستم ترافیکی نیز از ضعف نظم و نبود کنترل کافی رنج میبرد و تجربه رانندگی را پیچیدهتر میکند.
در این گزارش، روایت زنان یمنیای بررسی میشود که با وجود نگاههای سنگین اجتماعی رانندگی را انتخاب کردهاند و از تجربههای خود و آزارهایی که با آن مواجهاند میگویند؛ در جامعهای که هنوز در حال پذیرش ایدهی «زن پشت فرمان» است.
آزارهای روزانه در خیابان
اشراق احمد، شهروند یمنی که بهطور منظم رانندگی میکند، میگوید بهدلیل رانندگیاش بارها مورد آزار قرار گرفته و به شنیدن اظهارات توهینآمیز عادت کرده است: «به خاطر رانندگی در یمن خیلی آزار میبینم. بعضی از جوانها میگویند جای زن خانه است و نباید بیرون بیاید».
او تأکید میکند که مشکل اصلی نه توانایی رانندگی بلکه نگاه اجتماعی است: «رانندگی برای زن حرام یا عیب نیست و فقط مخصوص مردان نیست. زنان هم میتوانند رانندگی کنند و کارهای زیادی انجام دهند».
او همچنین اشاره میکند که مشکل با نبود نظام ترافیکی منظم تشدید میشود، زیرا برخی افراد مبتدی بدون تجربه کافی در مناطق شلوغ رانندگی میکنند و این باعث افزایش انتقادها میشود: «بعضیها میگویند چطور یک زن رانندگی میکند، در حالیکه زنانی هستند که تجربه دارند و خوب رانندگی میکنند، اما در مقابل، برخی تازهکارند و بدون تجربه در جاهای شلوغ رانندگی میکنند. نبود نظم ترافیکی در یمن هم باعث مشکلات بیشتری میشود و همین موضوع انتقادها را افزایش میدهد».
تحول تدریجی
از سوی دیگر، سالی المخلافی، روزنامهنگار، معتقد است که رانندگی زنان درحال رشد و توسعه است، اما هنوز با چالشهای اجتماعی روبهروست: «زنان زیادی هستند که اکنون خودرو دارند و رانندگی میکنند و این یک پیشرفت واضح است».
او میگوید: «جامعه هنوز بهطور کامل پذیرای این نیست که زن رانندگی کند و برخی فکر میکنند زنان در موقعیتهای سخت دچار اضطراب یا ترس میشوند».
به باور او، این مسئله به نگاه کلی جامعه نسبت به زنان مرتبط است: «اگر جامعه کار کردن یا حضور اجتماعی زنان را نمیپذیرد، طبیعی است که رانندگی آنها را نیز نپذیرد».
دوگانگی در معیارها
معالی احمد، دانشجوی دانشگاه، نیز از تجربه روزمره خود میگوید که در آن تناقض آشکاری در برخورد با خطاهای رانندگی وجود دارد: «اگر مردی در رانندگی اشتباه کند، ممکن است بخشیده شود، اما زن بیشتر مورد انتقاد قرار میگیرد. از ابتدا پیشداوری وجود دارد، انگار که او اصلاً شایستگی ندارد».
او اضافه میکند که در جامعه یمن حتی اگر دختران رانندگی بلد باشند نیز اغلب پذیرفته نمیشوند: «جملاتی مثل 'تو رانندگی بلد نیستی' یا 'رانندگیتان بد است' برای ما عادی شده است».
بااینحال، روایتها نشان میدهد که تغییر، هرچند آهسته، در حال وقوع است. گسترش آموزش، ورود زنان به بازار کار و تغییر سبک زندگی در شهرها، همگی عواملی هستند که بهتدریج در حال تغییر نگاه سنتی جامعهاند.
در میان پذیرش و رد، رانندگی زنان در یمن همچنان فضایی برای بحث و تحول باقی مانده است؛ بازتابی از جامعهای که میان سنت و تغییر، در حال گذار است و هر روز معنای تازهای از حضور زنان در خیابانها را تجربه میکند.
