موج ناامنی و زنکشی در اقلیم باشور کوردستان؛ از سلاحهای غیرقانونی تا پروندههای مختومه
افزایش چشمگیر زنکشی و خودسوزیهای مشکوک در اقلیم باشور کوردستان، از پدیدهای پرده برمیدارد که بیکیفرمانی قاتلان و ساختارهای قانونیِ نابرابر به تداوم آن دامن زدهاند؛ بحرانی که جان زنان را به بیدفاعترین دارایی جامعه بدل کرده است.
دیرین رحیم
سليمانی- افزایش آمار زنکشی و خودسوزیهای مشکوک در اقلیم باشور کوردستان، بار دیگر ناکارآمدی ساختارهای قانونی و عدم اراده سیاسی برای حفاظت از جان زنان را به صدر اخبار آورده است. اگرچه پارلمان این اقلیم در سال ۲۰۲۲ قانونی را برای کنترل و جمعآوری سلاحهای بدون مجوز به تصویب رساند، اما گزارشهای میدانی و فعالان مدنی نشان میدهند که نه تنها آمار خشونت کاهش نیافته، بلکه دسترسی آسان به سلاح گرم به ابزاری متداول برای قتلهای ناموسی و درونخانوادگی تبدیل شده است.
بهار مونزیر، فعال حقوق زنان و از اعضای «شبکه ۸ مارس»، با اشاره به ریشههای ساختاری این بحران میگوید: «علت اصلی این جنایات، نگاه فرودست جامعه و قوانین نابرابری است که زن را به عنوان انسان مستقل به رسمیت نمیشناسند. وقتی رسانهها و مبلغان مذهبی مدام بر تحقیر زنان و ترویج چندهمسری مانور میدهند، تشدید خشونت و عادیسازی زنکشی برآمدِ طبیعی چنین فضایی خواهد بود.»
به گفته این فعال مدنی، بیکیفرمانی قاتلان و نبود سازوکارهای قضایی عادلانه از اصلیترین علل تداوم این روند است. در بسیاری از موارد، مرتکبان زنکشی با تخفیفهای مجازات یا عفو عمومی آزاد میشوند و خانوادهها نیز تحت فشارهای سنتی و ننگ پنداشتن موضوع، پروندههای قتل را در کوتاهترین زمان با سازش یا ثبت به عنوان «خودکشی» مختوم میکنند. وجود «گورستانهای بینامونشان» برای زنانی که بدون نام و تنها با یک شماره به خاک سپرده میشوند، گواهی بر ابعاد پنهان این فاجعه است.
در پاسخ به آمارهای رسمی و تقلیلیافته دولتی که برای نمونه در سال ۲۰۲۴ تنها ۴۰ مورد قتل را ثبت کرده بود، نهادهای مستقل غیردولتی دست به ثبت مستقیم آمارها زدهاند. بر اساس دادههای «شبکه ۸ مارس»، تنها در سال ۲۰۲۵ دستکم ۵۶ مورد زنکشی و در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۳۶ مورد خودسوزی (که در موارد متعددی ناشایست از فشار یا دگرسوزی بوده) به ثبت رسیده است. فعالان حقوق زنان با راهاندازی کمپینهای سراسری و کار میدانی در شهرهایی چون سلیمانی، هولير، دهوک و کرکوک، خواهان پایان دادن به بیکیفرمانی، لغو قوانین تبعیضآمیز و ایجاد پناهگاههای امن برای زنان در معرض خطر هستند.