ازدواج موقت و دائم کودکان با مجوز رسمی؛ پشت پرده اپلیکیشن آدم‌وحوا
حذف اپلیکیشن «آدم و حوا» توسط گوگل و متا در پی نامه ۲۴ نهاد مدنی، پرده از کارکرد برنامه‌ای برداشت که تحت حمایت حکومت، دختران خردسال را در معرض دادوستد ازدواج و کنترل مردسالارانه قرار داده است.
ساره پورخزری
كرماشان- تصور کنید بستری وجود داشته باشد که خانواده‌ها مشخصات دختر ۱۳ ساله‌ی خود را در آن ثبت کنند و با ارائه جزئیاتی از او، دخترشان را در معرض دید افرادی قرار دهند که در جست‌وجوی شخصی با همین ویژگی‌ها هستند.
اما این بستر نه در فضایی مخفی و پنهانی، بلکه در قالب اپلیکیشنی دارای مجوز قانونی فعالیت کند؛ اپلیکیشنی که حکومت نیز با تخصیص بودجه و به رسمیت شناختن فعالیتش از آن حمایت می‌کند. این بستر، اپلیکیشن آدم و حوا است که بیش از پنج سال از فعالیتش می‌گذرد؛ به این صورت که افراد جویای ازدواج با ثبت مشخصات و علایق خود در قالب یک پروفایل، خود را در معرض انتخاب دیگران قرار می‌دهند. اما نکته‌ی قابل‌توجه در فهرست ثبت‌نام‌کنندگان، آمار بالای دختران ۱۳ تا ۱۷ ساله است؛ دخترانی که در کنار فرم نام‌نویسی‌شان عبارت «فرم تحت نظارت والدین» دیده می‌شود. با اندکی جست‌وجو در برنامه مشخص می‌شود که این عبارت یعنی والدین می‌توانند دختران زیر ۱۸ سال خود را مانند یک کالا در معرض انتخاب قرار دهند؛ در حالی که حتی ممکن است خود دختر هیچ اطلاعی از ثبت‌نامش نداشته باشد.
ليلا.ث، فعال حقوق زنان، می‌گوید:«اگرچه گردانندگان این برنامه ادعا می‌کنند که فعالیت آن تنها در چارچوب ازدواج دائم و تک‌همسری است، اما با چنین واژگانی نمی‌توان ماهیت واقعی این اپلیکیشن را پنهان کرد. بی‌شک این عنوان‌ها پوششی برای کارکرد اصلی برنامه هستند؛ کارکردی که در آن دختران خردسال زیر یک چارچوب قانونی و مورد حمایت حکومت، در معرض معامله قرار می‌گیرند. بررسی‌های من نشان می‌دهد درصد قابل‌توجهی از دخترانی که مشخصاتشان در این برنامه ثبت شده، زیر ۱۸ سال هستند و برای بسیاری از آنان لینک ارتباط مستقیم وجود دارد. این یعنی مسیر برای ازدواج‌های موقت نیز در چنین بستری باز است؛ چرا که بارها دیده‌ایم کانال‌ها و صفحات مجازی که با عنوان ازدواج دائم فعالیت می‌کردند، در نهایت مشخص شده هدف اصلی‌شان تسهیل ازدواج موقت بوده است.»
طی روزهای گذشته و با افزایش حساسیت سازمان‌های مدنی و حقوق بشری نسبت به فعالیت این پلتفرم، نزدیک به ۲۴ سازمان در نامهای مشترک از گوگل و متا خواستار حذف این برنامه شدند؛ زیرا بررسی‌ها نشان داده بود که در این اپلیکیشن حتی اطلاعات دختران ۱۳ ساله نیز ارائه شده است. پس از این اقدام سازمان‌های مدنی، بررسی دوباره‌ی پلتفرم نشان داد که گردانندگان برنامه، اطلاعات دختران زیر ۱۵ سال را حذف کرده‌اند تا فعالیت خود را تطهیر کنند و به نظر می‌رسد فرم‌های زیر ١۸ سال را بازنویسی کرده و سن آنان را به ١٨ تغییر داده‌اند چرا که به شکل قابل توجهی جمعیت افراد با این سن در پلتفرم افزایش یافته است. با این حال، همچنان مشخصات تعداد زیادی از دختران ۱۵ تا ۱۷ ساله در این اپلیکیشن وجود دارد و قابل مشاهده است.
لیلا در ادامه می‌گوید:«حذف دائمی این پلتفرم، در بهترین حالت، تنها یکی از بسترهای موجود برای ازدواج کودکان خردسال را از میان می‌برد؛ زیرا ده‌ها و حتی صدها برنامه‌ی دیگر با نام‌هایی مانند وصال، همدم و… وجود دارند که در حوزه‌ی ازدواج موقت فعالیت می‌کنند و عملاً همان کارکرد را دارند. اما مسئله‌ی اصلی اینجاست که عامل مشروعیت‌بخش به فعالیت چنین پلتفرم‌هایی، خود حکومت است. این برنامه‌ها برای آغاز فعالیت باید از فیلترهای مختلف قانونی عبور کنند تا به مرحله‌ی ثبت، تأیید و انتشار عمومی برسند و حکومت در تمام این مراحل، رأی موافق داده و مسیر را برای فعالیت آنان هموار کرده است. در واقع، پشت فعالیت و بودجه‌ی راه‌اندازی این برنامه‌ها، مستقیماً حکومت قرار دارد؛ ساختاری که نه‌تنها نظارت مؤثر بر این پلتفرم‌ها ندارد، بلکه با حمایت رسمی، زمینه‌ی تبدیل کودکان به گزینه‌های قابل انتخاب در بازار ازدواج را فراهم کرده است. این حمایت نشان می‌دهد که مسئله تنها نه وجود یک اپلیکیشن، بلکه یک سیاست ساختاری برای عادی‌سازی ازدواج موقت و دائم کودکان است.»
رسانه‌های حکومتی در سال‌های اخیر تبلیغات گسترده‌ای برای پلتفرم «آدم و حوا» به راه انداخته‌اند؛ پلتفرمی که برخلاف ادعای تسهیل ازدواج، ماهیتی کاملاً سرکوبگرانه دارد. فرم‌های ثبت‌نام این برنامه با پرسش درباره پوشش، آرایش و نحوه رفتار زنان، عملاً ابزاری برای کنترل بدن و آزادی فردی آنان است تا پیش از قرار گرفتن در معرض انتخاب مردان، در آزمون‌های مطیع‌بودن پذیرفته شوند. این ساختار نشان می‌دهد که زنان در ایران، حتی در فضاهای نوین دیجیتال نیز تحت فشار سیستماتیک تبعیض و کنترل مردسالارانه قرار دارند.
در همین راستا، در چند روز اخیر شرکت گوگل اپلیکیشن «آدم و حوا» را از فروشگاه خود حذف کرد و شرکت متا نیز لینک‌های تبلیغاتی این اپلیکیشن را از پلتفرم‌های خود برداشت.