انجمن «صدای کودک» تونس؛ پلی برای زنان و کودکانی که از چرخه خشونت میگریزند
همزمان با ثبت بیش از ۱۵ هزار مورد خشونت علیه زنان در تونس طی سال ۲۰۲۴، انجمن «صدای کودک» در جنوب این کشور با ارائه حمایتهای روانی، حقوقی و اقتصادی، از زنان و کودکان آسیبدیده حمایت میکند.
زهور المشرقی
تونس- در عمق جغرافیای تونس، بهویژه در استانهای جنوبی، جایی که سنتهای اجتماعی با چالشهای اقتصادی درهمتنیده شده و فضای محافظهکارانه، شرایط خاصی را برای زنان و کودکان در موقعیتهای آسیبپذیر ایجاد کرده است، خشونت تنها یک رویداد گذرا نیست؛ بلکه چرخهای تکرارشونده است که با محدودیتهای اجتماعی وادارکننده قربانیان به سکوت، تقویت میشود.
در چنین شرایط پیچیدهای، انجمن «صدای کودک» در دو استان مدنین و تطاوین بهعنوان «پل امن» برای عبور زنان و کودکان آسیبدیده به سوی استقلال شکل گرفته است. این انجمن تنها به ارائه کمکهای فوری بسنده نمیکند، بلکه با رویکرد «همراهی جامع» تلاش دارد حلقههای انزوا و انگ اجتماعی را بشکند و مسیرهای تازهای برای زندگی خانوادههای آسیبدیده ایجاد کند.
پشت دیوار سکوت
برای درک ابعاد این مداخله میدانی، ابتدا باید به آمارهای ملی درباره گستردگی خشونت توجه کرد. بر اساس دادههای دیدهبان ملی مقابله با خشونت علیه زنان، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۵ هزار مورد خشونت علیه زنان ثبت شده است.
گزارشها نشان میدهد ۶۳ درصد از این موارد در محیط خانواده رخ دادهاند؛ یعنی خانهای که قرار است پناهگاه باشد، به نخستین محل تهدید تبدیل شده است.
در حوزه کودکان نیز آمارهای نمایندگی حمایت از کودکان نشان میدهد بیش از ۶ هزار گزارش درباره مواردی مانند غفلت، خشونت جسمی، آزار کلامی و آسیبهای روانی دریافت شده است. با این حال، این ارقام تنها بخش آشکار ماجراست و بخش بزرگی از خشونتها همچنان در «سکوت» باقی میماند؛ زیرا بسیاری از قربانیان از ترس پیامدهای اجتماعی یا از دست دادن باقیمانده ثبات خانوادگی، ترجیح میدهند سکوت کنند.
الگوی «همراهی جامع»
در مدنین و تطاوین، انجمن «صدای کودک» شیوهای فراتر از کمکرسانی سنتی ایجاد کرده است. ایناس ملیان، رئیس این انجمن، میگوید فعالیت آنها بر پایه «تعهد همراهی» استوار است.
او میگوید: «ما یک رویکرد جامع داریم؛ تیم ما که شامل مددکاران اجتماعی و روانشناسان است، بهعنوان یک شبکه حمایتی پیوسته فعالیت میکند. ما تنها پروندهها را دریافت نمیکنیم، بلکه مسیر زندگی افراد را همراهی میکنیم.»
او میافزاید: «هدف اصلی ما بازسازی اعتماد به نفس است. بسیاری از زنانی که همراهی میکنیم، چه کسانی که قربانی خشونت مستقیم بودهاند و چه زنانی که با مشکلات اجتماعی شدید روبهرو هستند، پیش از هر چیز نیاز دارند دوباره به توانایی خود برای مقابله با شرایط زندگی اعتماد کنند. همراهی، تنها یک روند اداری نیست؛ سفری است که از شنیدن عمیق مشکلات آغاز میشود، با حمایت روانی ادامه پیدا میکند و به حمایت حقوقی در دادگاهها میرسد.»
مقابله با محاصره اداری و اجتماعی
این انجمن میگوید بررسیهای میدانی نشان داده است که آسیب ناشی از خشونت، تنها آغاز یک مبارزه طولانی است؛ زیرا قربانی پس از آن با «محاصره اداری و اجتماعی» نیز روبهرو میشود.
رئیس انجمن توضیح میدهد: «قربانی متوجه میشود انگ اجتماعی درهای ادارهها را به روی او میبندد، دسترسیاش به حقوق اولیه یا دریافت مدارک هویتی را دشوار میکند. زمانی که برای توانمندسازی اقتصادی تلاش میکنیم، با واقعیتی سخت مواجه میشویم؛ حتی راهاندازی کسبوکارهای کوچک مانند تجارت یا صنایع دستی با پذیرش اجتماعی روبهرو میشود و پیدا کردن یک خانه مستقل برای این زنان نیز به چالشی جدی تبدیل میشود.»
در این مرحله، انجمن به یک «واسطه» و «مدافع» تبدیل میشود؛ تیم حقوقی و داوطلبان آن تلاش میکنند مسیرهای دشوار را برای زنان هموار کنند، بهویژه در پروندههای مربوط به وضعیت قانونی کودکان یا ثبت اسناد هویتی که به مادر و فرزندش امکان برخورداری رسمی از حقوقشان را میدهد.
این انجمن تأکید میکند آموزشهای حرفهای برای مادران، بخش اصلی راهحل پایدار است؛ زیرا کمک مالی تنها راهکاری موقت است، در حالی که توانمندسازی اقتصادی، کلید استقلال بلندمدت به شمار میرود.
روایت یک زن از میدان
زنی در دهه سوم زندگی که دو سال تحت حمایت این انجمن بوده، درباره تجربه خود میگوید: «سالها خشونت خانوادگی را تحمل کردم و در نهایت با دو فرزندم خانه همسرم را ترک کردم. برای گرفتن مدارک اداری به نام خودم با مشکلات زیادی روبهرو شدم و با نگاه سنگین و طرد اجتماعی مواجه بودم.»
او میافزاید: «ورود انجمن صدای کودک نقطه عطفی در زندگی من بود. آنها حمایت روانی برای بازگشت تعادل روحیام، همراهی حقوقی برای حل وضعیت مدنی فرزندانم و همچنین آموزش خیاطی را برایم فراهم کردند.»
این زن میگوید: «امروز یک کسبوکار کوچک در خانهام دارم و درآمد خانوادهام را تأمین میکنم. مهمتر از همه، دوباره عزت نفس و اعتماد به خودم را به دست آوردهام. فهمیدهام که قربانی نیستم، بلکه زنی هستم که میتواند آینده فرزندانش را بسازد.»
آیا فعالیت انجمنها برای شکستن این چرخه کافی است؟
انجمن «صدای کودک» بر اساس تجربه چندینساله خود تأکید میکند که ادغام گروههای آسیبپذیر در جامعه، نیازمند همکاری همه نهادهاست.
ایناس ملیان میگوید: «وجود قانون بهتنهایی کافی نیست؛ چالش اصلی امنیت اجتماعی است. همراهی میدانی ما تلاشی برای پر کردن فاصله میان قانون و واقعیت است، اما به تغییر اساسی نگاه جامعه نسبت به این گروهها نیاز داریم.»
واقعیت امروز این پرسش را مطرح میکند که تا چه زمانی بار حمایت از زنان و کودکان آسیبدیده تنها بر دوش جامعه مدنی خواهد بود؟ در جامعهای که گاهی برخی سنتها از قانون سختگیرانهتر عمل میکنند، انجمنهایی مانند «صدای کودک» به نخستین خط دفاع از حق زنان و کودکان برای زندگی همراه با کرامت تبدیل شدهاند.
در حالی که آمار خشونت ثبتشده در تونس همچنان نگرانکننده است، فعالیت این انجمنها تنها یک «پل امن» موقت است؛ تا زمانی که سیاستهای عمومی گستردهتر و جدیتری برای حمایت از زنان و کودکان اجرا شود. مبارزه این زنان تنها برای بقا نیست، بلکه تلاشی برای ساختن آیندهای بهتر و انتخاب مسیر مقابله به جای تسلیم در برابر سکوت است.