رجاء حمید رشید
عراق - در اوج چالش‌هایی که همه‌گیری کرونا ایجاد کرده بود، نام ساره سهیل نجم به‌عنوان یکی از چهره‌های جوان و بلندپرواز در عرصه نوآوری پزشکی مطرح شد. او توانست علاقه‌اش به برنامه‌نویسی و فناوری «آردوینو» را به پروژه‌های موفق پزشکی تبدیل کند؛ پروژه‌هایی که به بیماران و مراکز درمانی کمک می‌کنند.

ساره سهیل نجم مهندس فناوری تجهیزات پزشکی و دستیار آموزشی دانشگاه ملی علوم و فناوری در استان ذی‌قار است. او یادگیری برنامه‌نویسی را به‌صورت خودآموز آغاز کرد و تمرکز اصلی‌اش را روی فناوری «آردوینو» گذاشت؛ پلتفرمی الکترونیکی که در سراسر جهان برای ساخت سامانه‌های هوشمند کنترلی استفاده می‌شود و در حوزه‌هایی مانند آموزش، رباتیک و تجهیزات پزشکی کاربرد فراوان دارد.

 

از دوران کرونا تا ورود به دنیای نوآوری پزشکی

ساره می‌گوید نقطه آغاز واقعی مسیرش، دوران شیوع کرونا در سال ۲۰۲۰ بود؛ زمانی که بیمارستان‌ها با کمبود شدید تجهیزات پزشکی روبه‌رو بودند. او توضیح داد که عمویش، که از کارکنان وزارت بهداشت بود، هر روز وضعیت بحرانی بیمارستان‌ها را برای خانواده تعریف می‌کرد و همین موضوع او را به فکر ساخت تجهیزات پزشکی داخلی انداخت.

او افزود نخستین دستگاهی که ساخت، دستگاه پایش علائم حیاتی (Patient Monitor) بود؛ دستگاهی که اولین حس موفقیت را برایش رقم زد، زیرا هم روی یکی از اعضای خانواده‌اش استفاده شد و هم در بیمارستان مورد آزمایش قرار گرفت. حسگرهای این دستگاه با فناوری مادون قرمز (Infrared – IR) کار می‌کردند.

ساره پس از آن به توسعه پروژه‌هایش ادامه داد و دستگاه سانتریفیوژ (Centrifuge) را طراحی کرد؛ دستگاهی که برای جداسازی نمونه‌های خون در آزمایشگاه‌ها به کار می‌رود. سپس سراغ ساخت دستگاه تنفس مصنوعی (Ventilator) رفت و با کمک فناوری آردوینو، حسگرها و موتورهای آن را با دقت بالا کنترل کرد.

او توضیح داد که بیشتر قطعات الکترونیکی مورد نیاز را باید از خارج شهر تهیه می‌کرد و برخی قطعات نیز با فناوری چاپ پیشرفته در خارج از عراق ساخته می‌شدند؛ مسئله‌ای که هم هزینه تولید را بالا می‌برد و هم باعث تأخیر در اجرای پروژه‌ها می‌شد.

ساره تأکید کرد که تحصیل در رشته مهندسی فناوری تجهیزات پزشکی نقش مهمی در تقویت مهارت‌های علمی و عملی او داشته و پایه علمی لازم را برای شناخت و توسعه دستگاه‌های پزشکی در اختیارش قرار داده است.

 

از رؤیای مهندسی تا دستاوردهای پزشکی

ساره سهیل نجم می‌گوید تاکنون موفق شده هفت دستگاه پزشکی کاربردی تولید کند. نخستین دستگاه او در دوران کرونا ساخته شد و می‌توانست میزان اکسیژن خون، ضربان قلب و دمای بدن را اندازه‌گیری کند. این دستگاه از فناوری اندازه‌گیری از راه دور استفاده می‌کرد تا تماس مستقیم با بیمار کاهش یابد و احتمال انتقال عفونت کمتر شود.

دومین دستگاه او یک سانتریفیوژ آزمایشگاهی برای جداسازی نمونه‌های خون بود که در مقایسه با نمونه‌های وارداتی، هزینه بسیار کمتری داشت اما از همان کارایی برخوردار بود. او همچنین یک عضو مصنوعی طراحی و تولید کرد که به یکی از مجروحان اهدا شد.

ساره همچنین در ساخت دستگاه‌های نوار قلب (ECG)، نوار عضله (EMG) و نوار مغز (EEG) مشارکت داشت و تأکید کرد که همه این دستگاه‌ها زیر نظر پزشکان متخصص آزمایش شدند و نتایج موفقی داشتند.

او درباره آخرین پروژه‌اش گفت که موفق شده دستگاهی طراحی کند که هم‌زمان قابلیت‌های دستگاه پایش علائم حیاتی و دستگاه تنفس مصنوعی را در قالب یک سامانه قابل‌حمل و ساده ارائه می‌دهد. این دستگاه می‌تواند تعداد تنفس بیمار را اندازه‌گیری کرده و وضعیت او را متناسب با سن و شرایط جسمی‌اش پایش کند.

 

چالش‌هایی که پشت سر گذاشت

ساره درباره سختی‌های مسیرش گفت که آغاز کار دشوارترین مرحله بود، زیرا تجربه کمی در برنامه‌نویسی داشت و آشنایی‌اش با قطعات الکترونیکی محدود بود. از سوی دیگر، شرایط قرنطینه و محدودیت جابه‌جایی در دوران کرونا تهیه قطعات را بسیار سخت کرده بود.

او افزود که برای بسیاری باور اینکه یک دانشجوی هنوز فارغ‌التحصیل‌نشده بتواند دستگاه پزشکی بومی بسازد، آسان نبود. حتی متقاعد کردن برخی استادان هم زمان برد، اما در نهایت نتایج عملی توانایی او را ثابت کرد.

ساره درباره نخستین تجربه استفاده از دستگاهش گفت که دستگاه پایش علائم حیاتی را روی یکی از اعضای خانواده‌اش که به کرونا مبتلا شده بود امتحان کرد و آن لحظه احساس رضایت و خوشحالی عمیقی داشت. به گفته او، دیدن نتیجه تلاش‌ها پس از آن همه سختی، بزرگ‌ترین پاداش زندگی‌اش بود.

او تأکید کرد که به‌عنوان یک دستیار دانشگاهی آرزو دارد دانشجویانش نیز همین مسیر یادگیری و پیشرفت را ادامه دهند و حتی موفق‌تر از او باشند. او معتقد است امروز منابع آموزشی از طریق اینترنت، یوتیوب، شبکه‌های اجتماعی و تجربه استادان دانشگاه برای همه در دسترس است.

ساره می‌گوید دستگاهی که نخستین موفقیت را برایش به ارمغان آورد، همچنان نزدیک‌ترین پروژه به قلبش است، زیرا آغازگر مسیر حرفه‌ای او بود. در مقابل، پروژه پایان‌نامه‌اش سخت‌ترین پروژه‌ای بود که انجام داد، چون هم ایده‌ای نوآورانه داشت و هم تهیه ابزارهای موردنیاز آن دشوار بود.

او همچنین از پروژه جدیدش با دانشجویانش خبر داد؛ پروژه‌ای در زمینه ساخت پهپادها. هرچند این حوزه ارتباط مستقیمی با تخصص اصلی او ندارد، اما ساره آن را فرصتی تازه برای یادگیری و کسب مهارت‌های جدید می‌داند. تیم او توانست در نمایشگاه دستاوردهای دانشجویی، مقام دوم دانشگاه را به دست آورد.

ساره سهیل نجم در پایان، همه موفقیت‌ها و تلاش‌هایش در ساخت این هفت دستگاه پزشکی را به خانواده‌اش، که نخستین حامیانش بودند، استادانش و همه بیمارانی تقدیم کرد که به چنین دستگاه‌هایی نیاز دارند اما توان تهیه آن‌ها را ندارند.