BAHARİN LEHİB

Daykundi- Taliban’ın Afganistan’da yeniden iktidara gelmesiyle kadın ve kız çocuklarının eğitim ve toplumsal yaşama katılım olanakları kısıtlandı. Bunun üzerine birçok kadın, yaşamlarını sürdürmek ve bağımsızlıklarını korumak amacıyla küçük işletmeler kurmaya ve sanatsal faaliyetlere yöneldi.

Bamyan kentindeki sanat çarşısında kadınlar, açtıkları tezgahlarda yerel kıyafetler ve takılar satıyor. Daykundi vilayetinden Ferima Emir de kısa süre önce burada küçük bir dükkan açtı. Dini okulda 12. sınıfta eğitim gören Ferima Emir, derslerinin yanı sıra öğleden önce dükkanında deri işlemeciliği ve terzilik yapıyor, hazırladığı ürünleri satarak gelir elde ediyor.

Bamyan’daki koşulları Daykundi’ye kıyasla daha elverişli bulan Ferima Emir, bu vilayette eğitim kurslarının faaliyetlerini sürdürdüğünü, kadınların ev dışında eğitim almak ve çalışmak için daha fazla fırsata sahip olduğunu belirtti. Ferima Emir, Daykundi’de ise özellikle uzak bölgelerde eğitim olanaklarının oldukça sınırlı olduğunu kaydetti.

‘Şu anda bütün kız çocukları evde’

Daykundi’deki duruma dikkat çeken Ferima Emir, “Orada kurslar yok, okullar bulunmuyor. Bazı bölgelerde dini okullar bile yok, evlerde düzenlenen kurslar da yapılmıyor. Genel olarak eğitim ve öğretim tamamen durmuş durumda. Kadınlar ev dışında çalışamıyor ve herhangi bir faaliyetle uğraşamıyor” dedi.

Daykundi’deki kız çocuklarının çoğunun evlerde terzilik ve ev işleriyle uğraştığını sözlerine ekleyen Ferima Emir, “Eğitimden mahrum bırakılmaları ve toplumsal faaliyetlerde bulunma fırsatlarının olmaması onları psikolojik olarak çok etkiliyor. Şu anda bütün kız çocukları evde. Evde terzilik yapıyorlar ve çoğu depresyona yakalanmış durumda. Birçoğu da erken yaşta evleniyor; çünkü ne eğitim alabiliyorlar ne evden dışarı çıkabiliyorlar ne de herhangi bir işle meşgul olabiliyorlar” ifadelerinde bulundu.

‘Kız çocuklarının çoğu evlerine kapandı’

Taliban’ın iktidara gelmesinin ardından eğitime devam edemediğini dile getiren Ferima Emir, “Taliban iktidara gelmeden önce Daykundi, uzak bir bölge olmasına ve olanakların yetersizliğine rağmen yavaş yavaş ilerliyordu. Kız çocukları okullarda, İngilizce kurslarında ve üniversiteye giriş sınavlarına hazırlık kurslarında eğitim görüyordu. Ancak eğitim merkezleri kapatıldıktan sonra kız çocuklarının çoğu evlerine kapandı. Ben de okul eğitimime devam edemedim ve öğrenimimi sürdürmek için dini okullara yöneldim. Ancak yaş konusu gündeme geldiği için burada da sorunlarla karşılaştım. Bu durum psikolojimi etkiledi ve eğitim fırsatlarından mahrum kaldığımı hissettim” şeklinde konuştu.

‘Halkın kamu hizmetlerine erişimi zorlaşıyor’

Ailesinin desteğiyle eğitime devam edebildiğini kaydeden Ferima Emir, sözlerine şöyle devam etti:

“Annemin ve babamın desteği, ayrıca daha önce İngilizce öğrenmek için Bamyan’a giden iki kız kardeşimin deneyimi beni bu vilayete gelmeye teşvik etti. Ailem, eğitimime devam etmem ve aynı zamanda eğitim kurslarına katılmam için kararımı destekledi. Şimdi hem eğitim görüyorum hem de küçük bir dükkan açarak becerilerimi geliştirmeye ve gelir elde etmeye çalışıyorum. Daykundi’deki sorunlar yalnızca kadınların eğitim ve toplumsal yaşama katılımına getirilen kısıtlamalarla sınırlı değil. Vilayetin dağlık yapısı ve uygun yolların yetersizliği, halkın kamu hizmetlerine erişimini zorlaştırıyor. Sağlık alanında da vilayet merkezinde sağlık kuruluşları bulunmasına rağmen uzak ilçelerdeki olanaklar sınırlı. Bazı sağlık merkezlerinde gelişmiş ekipmanlar ve deneyimli doktorlar bulunmuyor. Kadınlar doğum yapmak veya uygun sağlık hizmeti almak için vilayet merkezine gitmek zorunda kalıyor. Yolların durumu ve coğrafi koşullar nedeniyle bu mesafeyi aşmak, sağlık hizmetlerine erişimi daha da zorlaştırıyor.”

‘Bazen kız kardeşlerimle konuştuğumda ağlıyorum’

Ferima Emir, uzak bölgelerde yaşayan kadınların mevcut kısıtlamalardan önce tarım arazilerinde çalışırken aynı zamanda eğitimlerini de sürdürdüklerini belirterek, “Bu kadınlar yaşam koşullarını değiştirmek için çabalıyordu. Ancak eğitim merkezlerinin kapatılması ve kadınların toplumsal yaşama katılımının kısıtlanmasıyla bu çabalar engellerle karşılaştı. Ailemi ziyaret etmek için Daykundi’ye döndüğümde, daha önce eğitim görmek ve ilerlemek için çabalayan kız çocuklarının durumuna üzülüyorum. Bazen kız kardeşlerimle konuştuğumda ağlıyorum. Çünkü Daykundi’deki kız çocukları ilerliyordu, okuryazar olmak ve eğitim görmek için çabalıyorlardı” sözlerine dikkat çekti.

Kadınların çalışmaya ve öğrenmeye devam etmesinin teslim olmamanın bir göstergesi olduğunun altını çizen Ferima Emir, Afganistanlı kadınlara, özellikle de Daykundi’deki kız çocuklarına umutlarını korumaları çağrısında bulunarak, “Her zaman güçlü kalsınlar ve devam etsinler. Afganistanlı kadınlar, kapanan her kapının ardından kendilerine bir yol açıyor. Bu koşullarda çabalarını sürdürmeleri gurur verici” ifadelerini kullandı.